(ERGO) – Biyo yari, cunno xumo, hoy la’aan ayay wajahayaan in ka badan kun qoys oo horraantii bishiii July laga barakiciyay xeryaha Habeelle ee duleedka magaalada Garoowe oo ay deganaayeen.
Arrintaas ayaa qabsatay, markii dadkii lahaa dhulka ay deganaayeen ay ku amreen in ay guuraan. Waxay faro marnaan ku tageen dhul bannaan oo aan lahayn dhamaan adeegyada aas-aasiga.
Muctaad Ibraahim Xasan oo ka mid ah waxay Raadiyow Ergo u sheegtay in qoyskeeda oo 11 qof ka kooban ay ku sugan yihiin nolol xumo dhinac walbo leh.
Waxay ku tiirsan yihiin dayn aan joogta ahayn oo ay ka hesho qaar ka mid ah ganacsatadii yar yara ee xerada oo mehradahoodi ka billawday deegaanka cusub oo ay u soo barakaceen.
Waxay tilmaamtay in qatooyo mutaan marka ay ka waayaan.
“Xalay ayaa ugu danbaysay carruurtayda inaan dhabka u shido. Hadda oo ay saacado tahay 11-ka galabnimo ayaan markaan ohinta carruurta ka joogi waayay nus kilo digir dayn ah u soo qaaday. Ma shaqeeyo, magaaladii aan ka shaqaysan jirnay waa ka soo foganay. Wax kale oo aan meel ka helno ma jirta. Xogayga wixii aan ku soo helo ayaan markii hore dabka ku shidan jirnay.”
Muctaad ayaa sheegtay in ay horay nolosha qoyska oo kaligeed ku tiirsan, maaddaama carruurteeda agoon yihiin ay ku maarayn jirtay shaqooyin dhar dhaqis iyo qashin qaadis aan joogta ahayn oo ay maalinkii ka heli jirtay $4, balse ay hadda meesha ka baxeen.
Waxaa sababay deeganka ay imaadeen oo qiyaastii 8 km u jira magaalada Garoowe iyo in haysan $0.5 oo qofkiiba uu ku raaco gawaarida dadka qaada.
Arrintan oo horseeday in qoyskeeda uu dabka ka damo ayay sheegtay in walwal ku beertay hayeeshe aysan xal u hayn, faro marnaanta haysa awgeed.
Qoyskeeda badan darteed waxay tilmaamtay in aysan horray wax kayd ah samaysan oo wixii dhaqaale ah oo ay heshay ay ku dabari jirtay baahiyaha qoyska.
Xaaladdan ayaa sababtay in ay reerka ku soo rarto $20 oo ah oo ku caawiyay ganacsade ay u dan sheegatay.
Haweenaydaan ayaa tilmaamtay in labo toddobaad la siiyay si ay u baneeyaan dhulka xerada, taas oo keentay in aysan helin fursad ay ku tabaabushaystaan.
“Dadkii dhulka laha ayaa naga soo kiciyay. Noo baneeya dhulkeena waa u bahanahay ayay dhaheen. Waa u sheegnay inaan waxbo haysan lakiin ma dhagaysan cabashadeena. Dhibaatooyin badan ayaa nagu haysta meesha aan nimid hadda. Cunto, biyo iyo suul toona ma haysano.”
Muctaad ayaa tilmaamtay in cunno xumada ay u dheer tahay biyo yari. Waxay ku tiirsan yihiin jirgaan ay hadbo qoys ka soo baryaan dadka awooda in ay iibsadaan.
Waxay tilmaamtay in aysan hayn $0.4 oo jirgaankii biyaha macaan ay iibiso barkaad gaar loo leeyahay.
Dhanka kale waxaa haysa hoy la’aan. Waxay xustay in ay soo rarteen jingadihi iyo alwaxyadii qol ay ku lahayeen xerada Shabeelle oo ay daganayeen ku dhawaad 18 sano, hasa ahaate ay la’adahay wax ay ku dhisteen.
Carruurteeda ayay sheegtay in ay la hoydaan habeenkii dadka dariska la ah ee awooday in ay guriyaha dhistaan iyadana ay banaanka dhigato sijaayaad, maalinkiina ay harsadaan geedo aan har fiican lahayn.
Hoy la’aanta darteed waxay sheegtay in ay u nugul yihiin qabowga habeenkii iyo qoraxda maalintii.
Xaaladdan darteed haweeynadan ayaa xustay in ay waxbarasho la’aan ka noqdeen afar carruur ah oo waxbarasho bilaash ka heli jiray iskuul xerada ku yaallay oo ay taageeraysay wasaarada waxbarashada
Puntland. Waxay sheegtay in meesha ay yimaadeen aysan lahayn wax iskuullo ah, aysanna awoodin in ay ku darto dugsiyada magaalada.
Carruurteeda oo dhiganayay fasallada labaad, saddexaad iyo shanaad ee dugsiga hoose dhexe ayay ka cabsi qabta in ay halkaas waxbarashada kaga haraan.
Dhanka kale waxay xustay in ku dhawaad labo toddobaad oo ay xaaladdan wajahayaan lagu yeeshay $25 oo dayn ah, maaddaama aysan awoodin in ay guddo waxay ka cabsi qabta in daymo cusub loo diido.
Marka laga soo tago qoysas kooban oo ganacsiyadoodi iyo guriyahoodi dib uga dhistay deegaanka cusub, kuwaas oo ehelladooda ay caawiyeen inta badan reeraha la barakiciyay ayaa ka siman nolol xumada.
Waxay si kadis ah ku waayeen adeegyo bilaash ah iyo shaqooyin ay ku maarayn jireen nolosha oo ay ku haysteen xerada Shabeelle.
Cabdiraxmaan Xasan Muudeey oo ah aabbaha qoys ka kooban 12 qof ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in ay ku sugan yihiin nolol xumo liidato.
Ninkaan oo dhismaha guriyaha ka shaqayn jiray ayaa xusay in tan iyo bilawgii sanadkaan uusan wax shaqo ah qaban.
Waxaa sababay xanuun ku soo booday oo uu sheegay in dhaqatirtu u sheegeen in uu nerfo yahay, kaas oo sababay in uu gacan iyo lug naafo ka noqdo.
Tan iyo xilligaas wuxuu tilmaamay in ay dabka ku shidan jireen $3 oo ay xaaskiisa ka soo heli jirtay shaqooyin dhar dhaqis ah, taas oo Iyana meesha ka baxday tan iyo bartamihii bishii hore.
Waxay hadda ku tiirsan yihiin kaalmo ay xaaskiisa ka soo hesho xaafadaha nolol dhaama oo ay hadbo qoys u dan sheegato, taas oo aan joogta ahayn kuna filnayn qoyskiisa badan.
“10 cunug nin aabbahood ah oo ay wax ka sugayaan ee isagana cuuryaan ah baahida iyo dhibka haysta waa dareemi karta. Nolol maalmeedka ma haysano. Anigii ilmaha u shaqeynayay waa fadhistay oo curyaan ayaan noqday. Wixii aan helno ayaan qado ama casho ka dhigana. Halkaas mar ayaan dabka shidana.”
Cabdiraxmaan ayaa sheegay in cunno xumada ay u dheer tahay hoy la’aan. Buushah ay ku lahaayeen xerada Shabeelle ayay iskaga soo tageen, markii ay waayeen wax ay ku rartaan.
Wuxuu tilmaamay in ay wada gabaadsadan buush ay ka dhisteen callalo dhamaad ah iyo ullo la isku geeyay, kaas oo aan wada qaadin reerkiisa badan, hasa ahaate ay dantu dhaafin wayday.
Ninkaan ayaa sheegay in uu meesha ka baxay MCH wasaarada caafimaadka ay tageeri jirtay oo xerada ku yallay, kaas oo ay carruurtiisa iyo xaaskiisa ka heli jireen dhamaan adeegyada caafimaad.
Wuxuu walac ka muujiyay inuusan dhaqaale u hayn adeegyadaas hadda ayna isaga dib ugu soo noqdeen.
Waxaa Cabdiraxmaan barakaca uga waxbarasho beelay 7 carruur ah oo iskuul hoose, dhexe iyo dugsi Qur’aan bilaash ah u haystay.
“Dugsi Qur’aan iyo iskuul labaduba waa ii dhigan jireen carruurta. Hadda sidaan xaaladdan u galnay wax ay dhigtaan malahan guri-joog ayay noqdeen. Meesha aan nimid dugsi Qur’aan iyo iskuul midna maleh. Aad ayay muhiim iigu leedahay in ay waxbarasho ii helaan.”
Qoyska Cabdiraxmaan ayaa ku dhawaad 20 sano ku nool xerada Shabeelle ee lagu amray in ay ka guuraan hadda. Wuxuu sheegay in muddadaas ay si bilaash ah ku dagnayeen dhulka oo ay dad gaar ah lahaayeen.
Dhanka kale Cabdi Macallin Saabiir oo ah guddoomiyaha xeradii laga soo raray dadkaan ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in ay xaalad liidato ku wajahayan meesha ay tageen.
Wuxuu xusay in ay u badan yihiin carruur, haween, naafo iyo dad wayeel ah oo aan xamali karin xaaladda la soo gudboonatay.
“Dadkan waa soo barakaceen. Dhulkii ay deganaayeen dad baa iska lahaa. Qarkood waxay ku nool yihiin alwaxyo la dhisay lakiin kor ka banaan. Dadka qaar habeenkii banaannada ayay seexday. Koronto la’aan iyo mugdi ayaa jira.”
Xarumo cafimaad malahan meesha. Magaalada ayay dadka ka shaqaynsan jireen oo u dhawayd markii hore. hadda waa naga fog tahay nagaalada waana adag tahay in ay gaaran dadka.”
Guddoomiyaha ayaa sheegay in dadka la barakiciyay ay gaarayaan 1,042 qoys. Wuxuu xusay in xaaladda dadkaan ay la wadaageen maamulka magaalada Garoowe iyo hay’addaha samafalka, hasa haate aysan wax jawaab ah ka helin.
