(ERGO) – Cunno xumo, biyo yari, hoy la’aan iyo ganacsiyo yaryar oo ay ku tiirsanaayeen oo laga burburay ayaa isku raacday in ka badan 160 qoysas barakac ah oo July qasab looga raray xero Baydhabo ku taalla.
Dadkii dhulka lahaa oo markii hore bixiyay ogolaanshaha ay ku dageen ayaa u sheegay inay si deg-deg ah uga guuraan. Waxay waayeen ilahoodii nolosha, adeegyada biyaha, caafimaadka iyo waxbarashada oo ay bilaash ku heli jireen.
Cabdiraxmaan Cali Isxaaq ayaa sheegay in barakicintan ay uga baaba’day sandaqad uu bagaash iyo khudaar ku iibin jiray.
Waxay u ahayd halka meel ee ay ku tiirsanaayeen. Waxaa ku adkaatay helida dhamaaan adeegyada aas-aasiga ah.
“Meel bannaan ayay xaalad adag nagu haysataaa. Daruufo ayaan ku jirnaa. Dab shidkeena aad ayuu u xun yahay. Ciyaalkii jaahwareer ayaa galay.
Wixii aan naftooda ku ilaalinayay ma leh. Horraan 3 waqti waa helaynay, haddase hal mar ayaa adag. Dhibaato iyo murug ayaan ku jirnaa.”
Cabdiraxmaan ayaa sheegay in ganacsigiisii uu maalinkii ka heli jiray $3 illaa $5 oo ugu filnayd cunnada qoyskiisa oo 9 qof ah.
Wuxuu xusay inay ku jireen nolol wanaagsan, balse hadda uusan waxba u awoodin ilmihiisa.
Dukaanka ka burburay wuxuu ku billaabay $400 oo uu ka aruursaday gargaar lacag ah oo ay siin jirtay hay’ada Islamic Relief, kaas oo 3 sano ka hor go’ay.
Wuxuu tilmaamay in uusan dib u billaabin karin qarash la’aanta haysa darteed. Qiyaastii $300 ayaa ugu jirtay intii aan laga burburin.
Cabdiraxmaan ayaa sheegay in bishii March ee sanadkaan ay meheradiisu gubatay, balse qayb uu ka caynsaday iyo daymo uusan weli gudin uu markale ku howlgaliyay.
Waxaa meesha ka baxay adeegyada biyaha, wxbarashada iyo caafimaadka oo bilaash u ahaa.
Qoyskiisu waxba kama soo qaadan labo qol oo cooshad ah oo ay ku noolaayeen muddo shan sano ah oo ay deganaayeen xerada.
Maacuunkii iyo gogoshii ayaa noqday wax lumay iyo wax jajabay, halka bacihii u dhisnaa oo duugoobay ay qaadasho gali waayeen.
Waxay xamili la’ yihiin dhaxanta iyo qorraxda oo ay dibad-yaal u yihiin. Waxaa intaas u dheer xaalad biyo yari ah oo haysata.
Ninkaan ayaa sheegay in maalinkii ay yaryaraystaan 20 liitar oo ay dadka dhaama ka soo baryaan, maaddaama uusan heli karin $0.25 oo halkii jirigaan laga iibiyo ceel gaar ah.
Qoyskiisa ayaa sanadkii 2022 ka soo barakacay Degmada Berdaale ee gobolka Bay, markii abaar ay ka nacfi tirtay beer 6 hektar ah oo ay ku tiirsanayd.
Qoysaska la barakiciyay ayay xaaladaan ku hogaamisay caqabado hor leh oo aysan xal u hayn. Waxay ka siman yihiin daruufaha isku biirsaday.
Aadan Cabdi Cali oo ka mid ah ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in tan iyo 13 July ay qoyskiisa oo 10 qof ah wajahayaan cunno xumo, biyo yari iyo hoy la’aan ah.
Si culaysyadaan uu u xalliyo wuxuu joogto u raadiyaa shaqooyin xamaal ah, balse wuu ku hungoobay.
Ninkaan ayaa tilmaamay in carruurtiisa oo 2 jir ugu yar yahay ay inta badan gaajo ku seexdaan, taas oo murugo ku abuurta.
Dariska iyo qaraabo ay u dan-sheegtaan ayay marmar ka helaen ugu badnaan hal kiilo ama hal dollar oo ay mar dabka ku shitaan.
“Markii hore saddex waqti waa karsan jirnay haddana markii ayaa dhib ah. Wax aan meeshaan ku haysano iyo meel aan wax ka billowno maleh.
Bishii toddobaad illaa hadda bannaankaas ayaan joognaa. Musqul, gabbaad iyo tubbo midna kuma haysano duurkaan. Xaaladeena aad ayay u cakirin tahay.”
Aadan ayaa xusay in miis yar oo khudaar uu ku iibin jiray uu ka burburay. Waxaa maalinkii ka soo galaysay ugu badnaan shan dollar oo uu u kala qaybin jiray masruufka reerka iyo qayb uu ganacsigiisa dib ugu celiyo.
Ganacsigaas ayuu sheegay inuu ku aas-aasay $150 oo isugu jirtay dayn iyo qayb ay ku caawiyeen ehelkiisa, balse uu dhaafay.
Xilliga barakacinta hal maalin ka hor ayuu u soo adeegay, taas oo rajo uu ka qabay inuu faa’iido badan ka heli doono.
Ninkaan ayaa xusay inay khudaartii xumaatay, markii uu waayay meel uu ku iibiyo ayna qorraxdu ku dhacday. Dadkii uu ka soo qaaday ayaa joogto u soo waydiiya mana uu hayo xal uu ku bixiyo.
“Daymo badan ayaa la iiga leeyahay, xaaladaana kuma bixin karo. In ka badan $200 ayaan ka qabaa, magaaladaana daruufaheedu waa badan yihiin oo shaqooyinkii aan raadiyay waan waayay. Culaysyadan murugo saa’id ah ayay nagu hayaan.”
Aadan oo 44 jir ah ayaa sheegay inaysan jirin meel kale oo dhaqaale uu ka soo galo iyo cid ay taageero ka heleen. Wuxuu xusay in xaaladaan ay ku soo beegantay xilli adag oo gargaarkii hay’adaha uu meesha ka baxay.
Ehelkooda miyiga degan ayuu sheegay inaysan waxba ku caawin karin oo roob yaraantu ka saamaysay oo xoolihii iyo beerihii. Aadan oo xerada Iraroog ku noolaa afartii sano ee u danbaysay ayaa tilmaamay inay ku jiraan markii ay ugu xumayd.
Waxaa ka waxbarasho beelay shan carruurtiisa ah uu iskuul hoose oo bilaash ah uga dhiganay xerada.
Qoyskiisa ayaa 2023 ka soo barakacay Degmada Qansax dheere ee Gobolka Bay. Dalagii ugu danbeeyay ee uu saaray beertiisa oo 4 hektar ah ayaa biyo la’aan uga qallalay, halka 27 neef oo ari iyo lo’ ah oo xoolo uu ka lahaaana ay u dhinteen cuduro iyo saamaynta abaaraha.
Dhulka qoysaskan laga saaray waxay si bilaash ah ku daganaayeen 7 sano. Guddoomiyaha xerada Iraroog Salmo Xasan Maxamed ayaa sheegay in aan wax digniin ah horay loo siin. Waxaa lau wargaliyay inay deg deg uga baxaan, maaddaama la iibinayo.
“Qoysaska la barakiciyay meel banaan oo aysan waxba ku haysan ayay joogaan. Wax adeeg ah ma helaan, aad ayayna u rafaadsan yihiin. Gargaar Ilaahay ayaa bixiya, balse hay’adaha samafalka.”
“Dowlada Soomaaliya iyo tan Koonfur-galbeed waxaan ka codsanaynaa in gurmad loo sameeyo dadkaan oo noloshooda la badbaadiyo.”
Waxaa meesha ka baxday xarun caafimaadka oo ay ka heli jireen adeegyada dhalmada, tallaalka iyo daawooyin bilaash ah, iyadoo ay waxbarasho la’aan noqdeen in ka badan 300 carruur ah oo isugu jiray kuwo xerada Iraroog deganaa iyo kuwo ka imaan jiray meelo kale, sida ay guddoomiyuhu sheegtay.
Baraagihii ay biyaha ku kaydsan jireen ayay ka yimaadeen. Barakicinta qasabka ah waa dhacdo ku soo lalaabta qoysaska xeryaha ku jira, xaaladan oo deg deg ku dhacda waxay quus u horseedaa dad markii hore wajahaya caqabado nololeed oo waayuhu badeen.
