(ERGO) – Biyo yari iyo daruufo kale oo nololeed ayay wajahayaan in ka badan 230 qoysas barakac ah oo ku nool xeryaha Ifiye, Dayax iyo Yamani ee duleedka magaalada Gaalkacyo.
Caqabadahaan waxay haystaan tan iyo bishii June oo ay ka go’een biyo bilaash ah oo ay ka heli jireen hay’ada IMC.
Faadumo Ciise Cadceed oo ka mid ah waxay sheegtay in aysan heli karin qarash ay qoyskeeda oo 6 qof ah ugu iibiso biyaha ceel xerada u dhow oo 20 liitar la gado nus doollar.
Arintaan ayaa ku qasabtay in ay xaafado ka durugsan waydiistaan wax ay cabaan. Waxay si dhib ah uga helaan ugu badnaan 10 liitar ama ka yar, kuwaas oo daal badan ay ka marto raadintooda.
Waxay ku qaadataa labo illaa saddex saac oo lug ah, mana ahan wax ugu filan cunno karin, nadaafad iyo isticmaal kale. Waxay sheegtay in noloshu ku adkaatay tan iyo markii ay kaalamadii biyuhu joogsatay.
“Tuubooyinkii aan muslimka la cabi jirnay waa naga go’een. Markii gargaarkii biyaha aan waynay dhibaato badan ayaa dhacday. Xerada oo dhan waa isku mid qof kan kale dhaama ma jiro. Shilin lagu iibsado waan waynay oo busaarad ayaa jirta.”
Faadumo ayaa sheegtay in qoyskeeda ay biyo yarida u wehliso cunno xumo. Waxay ku tiirsan yihiin ugu badnaan nus kiilo raashin ah oo ay ka helaan qaraabo iyo daris ay u dan sheegtaan.
Maalinkii aysan waxba soo galin waxay xustay in ay carruurteedu gaajo ku joogaan saacado badan.
Haweenaydan ayaa sheegtay in xaaladan adag ay kali ku tahay. Carruurteedu shaqo ma gaarin aabbahoodna horay ayay u kala tageen.
Waxay tilmaamtay in aysan isaga iyo ehelkiisa midna ka helin taageero, taas oo culayska ku sii badisay.
Dukaamo ay macaamiil ka ahayd ayaa joojiyay dayntii ay siin jireen, markii lagu yeeshay in ka badan $400, taas oo lagu xiray in ay bixiso si ay mid kale u qaadado.
Faadumo ayaa xustay inaysan hayn qaab ay carruurteeda uga saarta daruuftan.
“Waa la iska nool yahay mooyaane wax lagu tiirsan yahay ma jiraan oo joogto ah. Qofkii iga roon ayaan xaaladayda u sheegaa, mar wa ka waynaysaa. Aad iyo aad baa loo dhiban yahay saliid iyo khudaar midna lama helayo.”
Faadumo oo horay u qaban jirtay dhar dhaqid iyo nadaafad ayaa sheegtay in ay shaqooyinkaas meesha ka baxeen.
Waxay u sababaysay dadkii loo shaqayn jiray oo dhaqaale xumo ka cabanayaan, taas oo keentay in aysan nadaafada lacag ku bixin.
Waxay tilmaamtay in labo mar oo midkiiba ay ka soo gashay $3 ay shaqaysay tan iyo bishii April.
Haweenaydaan ayaa tilmaamtay in 100 ari ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd intii badan ay uga dhinteen daaq la’aan iyo cudurro isku raacay tan iyo dhamaadkii sannadkii hore.
Waxaa u haray 10 neef oo cad, caano iyo iib aan midna u galin. Qoyskeeda waxaa intaas u dheer in uu horraantii bishaan ka buuxsamay suuli ay isla isticmaali jireen 5 qoys oo kale.
Arntaan ayaa ku qasabtay in ay banaanka aadaan, maaddaama aysan doorasho kale haysan.
“Dhibaato dhanka Suuliga ah ayaa jirta oo waa buuxsameen. Qaar ayaa dumay, kuwo kalena lama isticmaali karo, qaarna waana dumeen waana buuxsameen. Waxaan codsanaynaa in wax naloo qabto. Waxaan u baahanay in suuliyada naloo dhiso, in cunno lana siiyo oo biyo naloo keeno.”
Faadumo ayaa sheegtay in musqulaha lagu hagaajiyo $150 illaa $200 oo aysan awoodin. Waxay xustay in ay ka cabsi qabaan in ay cudurro ka qaadaan duurka musqul ahaanta loo isticmaalayo.
Qoyskeedu waxay horraantii sanadkaan ka soo barakaceen miyiga deegaanka Saaxa-qurun ee gobolka Mudug oo ay xoolo dhaqato ku ahaayeen.
Dagaalo qabiil iyo saamaynta abaaraha ayaa ku sababay in ay xerada Ifiye maciinsadaan, balse kama helin beddel fiican.
Roob la’aanta soo noqnoqotay, taageeradii hay’adaha oo yaraatay iyo faro marnaanta dhaqaale ayaa qoysas badan u horseeday xaalado adag oo aysan hayn qaab ay uga samata baxaan.
Dhuux Salaad Cabdi oo qoysaskeedu ay ka mid yihiin ayaa Raadiyow Ergo u sheegtay in illaa 13 June ay wajahayaan oon daran. Waxaa u raacay in ay wayday shaqooyin xoogsi ah oo magaalada Gaalkacyo ay ka qaban jirtay.
Reerkeeda oo 10 qof ka kooban waxaa biyo yarida u wehliya cunno xumo. Waxay tilmaamtay in ay murug badan ku hayaan culaysyada nololeed ee isku biirsaday oo xaalad quus ah galiyay.
“Raashin la’aan ayaa jirta biil ma helno, shaqooyinkii waa waynay. Mar cunno ayaan karin jiray, mar Jaad baan gadi jiray waa iska daayey markay igu go’een, dhar dhaqowgiina fursadiisii ayaa yaraatay oo arki maysid wax howl kuu dirsada dhaqale la’aanta ayaana keentay.”
Dhuux ayaa sheegtay in xaaladda qoyskeedu ay marayso meeshii ugu adkayd shan sano oo ay dagan tahay xerada Dayax.
Carruurteeda oo kan ugu weyn uu 14 sano jiro ay habeenada qaar qatooyo ku seexda intay wayso wax ay u kariso. Waa agoon uusan jirin aabbe u xamaalaya.
Waxay tilmaamtay in ay maalin kasta lugayso ku dhawaad 2 saacadood si ay shaqooyin nadaafad ah ugu soo raadiso magaalad Gaalkacyo oo 8 km u jirta.
Galabkii ayay dib u soo laabataa, iyadoo faro maran ilamaheeduna baahi ku sugayaan, taas oo niyad jab ku noqota.
Dhuux ayaa sheegtay in tan iyo horraantii July ay ka xanuunsan yihiin labo carruurteeda ah. Waxay ku aragtay shuban iyo matag badan, balse ma aysan gayn isbitaal, maaddaama aysan xeradu lahayn aysanna heli karin qarash ay kuwa magaalada ugu qaado.
“Aniga ilamaha waa iga xanuunsan yihiin, dad badan ayaana xeradaan jirran. Musqulihii qaar waa buuxsameen, qaarna dabaysha ayaa dumishay.”
Dhuux ayaa xustay in ay cadaadis kala kulmayso dad ku leh $377 oo dayn ah. Xilliyo kala duwan ayay raashin iyo arrad-tir ku qaadatay.
Waxay sheegtay in ay ugu hanjabayaan in ay xiri doonaan haddii aysan lacagtaas bixin, iyaduna aysan tabar u hayn.
Haweenaydaan ayaa sheegtay in 200 oo ari ah oo ay ku dhaqanayeen miyiga gobolka Mudug ay saamaynta abaaraha ugu dhamaadeen dhowrkii sano ee u danbaysay.
xeryaha barakaca ee ay soo galeen ayay sheegtay in ay kala kulmeen dhibaatooyin badan.
Qoyska Dhuux waxay sanadkii 2020 ay ka soo barakceen deegaanka Xaafoodle oo qiyastii 70 km u jira Gaalkacyo, markii ay xoolihii dhaafeen.
Dhanka kale Xabiibo Khaliif Maxamed oo kamid ah guddiga saddexdan xero ayaa sheegtay in ay ku adag tahay helida cunnada, adeegyada caafimaadka iyo waxbarashada biyo yaridu xaalada sii xumaysay.
“Qoladii teerada biyaha bixinaysaynay qandaraaskoodii waa dhamaaday. Waxa ugu daran ee ay ku dhibaatoonayaan waa biyaha iyo musqulaha. Waxaan soo jeedinayaa in wixii loo awoodo lagu caawiyo dadkaan masaakiinta ah.”
Xabiibo ayaa sheegtay in qiyaastii 500 oo carruur ah oo gaaray da’da iskuulka ay daruus la’aan ku yihiin xeryahan, taas saamayn taban ku yeelan karta mustaqbalkooda.
Taageeradii hay’adaha oo yaraatay sanadihii u danbe ayaa sababtay in ay joogsadaan adeegyadii bilaashka ahaa ee ay heli jireen qoysaska barakacay.
Abaaraha iyo dhaqaale xumada wadanka ka jirta ayaa xaalada sii adkeeyay, maaddama aysan dadku is caawin karin.
