(ERGO) – In ka badan 80 beeraley ah ayaa xaalado adag oo dhanka nolosha ah ku wajahaya deegaanka Xero-dhagaxley ee gobolka Mudug tan iyo bishii April.
Ayax ka cunay dalagyo ay goosasho ku dawaa iyo waraab yari isku raacay ayaa meesha ka saaray tacabkoodii.
Waxay dabooli la’yihiin baahiyahooda aas-aasiga ah, iyadoo daymo loo haysto. Ceelkii ay ka cabi jireen ayaa cilladoobay 4 bil ka hor, mana helin dayac-tir.
Waxay iibsan la’yihiin biyo qaali ah oo laga keeno mid gaar ah oo tuulada u jira qiyaasti 10 km.
Cabdimaciin Axmed Maxamuud ayaa sheegay in Ayaxu ka baabi’iyay yaanyo, basal, karooto, barbarooni, liin, saytuun iyo noocyo kale oo khudaar ah.
Wuxuu xusay in ay ka gashay $1,300 oo inta badan uu amaahday.
“Tacab iska daaye geedihii ayaa qallalay. Ayaxa waa mid geedi ah oo ilmo meesha uga tagay iyo mid dhirta isaga jira oo waxkasta ku dagaya. Baaga-muudo ayaan u noqnonay.”
Deegaanka Xero-dhagaxley oo dhaca bariga fog ee gobolka Mudug dadka ku nool waxay ku tiirsan yihiin wax soo saarka. Caqabadahaan isku biirsaday ayaa saamayn weyn ku yeeshay noloshooda.
Xaaladan ka hor waxay dalagyadooda u iib gayn jireen magaalooyinka Hobyo, Wisil iyo meelo kale.
Cabdimaciin ayaa sheegay in dalagyadii ay dhamaadkii Fabraayo galiyeen beerahooda aysan waxba uga badbaadin.
Dadkaan oo u badan danyar wuxuu sheegay in aysan u sahlanayn fursad kale oo ay noloshooda ku maareeyaan.
Ninkan ayaa tilmaamay in 3 bil ee ugu danbaysay ay ku adkaatay in uu qoyskiisa u helo cunno ku filan.
Hal mar ayay dabka ku shitaan kiilooyin raashin ah oo dayn ay uga soo qaataan dukaamo tuulada ku yaalla oo mararka qaar looga diido.
“Wax badan ayaa isbeddelay nolosha, waa garan kartaa qoyska biyo, cunno, daawo iyo waxbarasho ayuu u baahan yahay. Casho kali ah ayaa la helaa. Maalinba qof ayaa dayn laga soo qaadaa.”
Cabdimaciin ayaa sheegay in beertiisa oo 2 hektar ah uu ka heli jiray bishii ugu yaraan $700. Sanadkii 2023 ayuu ku billaabay $500 oo ahayd dayn uu dib ka guday.
Tacbashada ayuu doortay, markii saamaynta abaarta ay ku dhaafeen labo boqol oo neef oo ari iyo geel isugu jira oo miyig ay ku dhaqanayeen.
Qoyskiis oo 10 qof ah iyo shan neef oo ari ah oo u joogta ayuu u iibin la’yahay biyo halkii fuusto la siiyo $5. Dadka awooda ayuu sheegay in ay hal caag ka soo baryaan maalintii, kaas oo aan ku filnayn.
Waxaa ka waxbarasho beelay labo carruurtiisa ah oo dugsi Qur’aan iyo iskuul hoose deegaanka uga dhiganayay.
Labo kale oo dugsi sare ku jira wuxuu u geeyay walalkiis Gaalkacyo degan oo bishii ka bixiya min $10, maaddaama uusan isagu u awoodin.
Dhanka kale Xaafid Cabdi Siyaad oo dadkaaan ka mid ah ayaa sheegay in nacfi beelka ku dhacay beertiisa oo 1.5 ah ay dhan dhaqaale iyo nololeed ka saamaysay qoyskiisa oo 7 qof ah.
Dalagyo isugu jiray raashin iyo khudaar dhowr nooc ah oo bishii labaad uu abuurtay ayuusan waxba ka faa’iidin.
Waxaa kaga baxday $1,200 oo $800 ay dayn ahayd, taas oo ku sii kordhisay culaysyada haysta.
Xaaladahan isku biirsaday dartood wuxuu qoyskiisa u la’yahay cunno joogto ah iyo baahiyahooda kale ee nolosha.
“Dhaqaalaha xagiisa ayay iga saamaysay oo nolol-maalmeedka reerka ayaa iigu daran. Meeshii aan wax ka helaynay waa joogsatay, baahiyah waa badan yihiin abaarta ayaa biyo la’aan na dhigtay.”
Xaafid ayaa sheegay in qoyskiisa ay ku tiirsan yihiin kaalmo aan joogto ahayn oo marmar ay siiyaan ehelkooda degan Gaalkacyo iyo Hobyo oo ay u dan sheegtaan.
Waxay ugu badnaan ka helaan hal ama labo dollar oo hal mar ay dabka ku shitaan, maaddaama aysan doorasho kale haysan.
Wuxuu tilmaamay in dukaamo deegaanka ku yaalla oo macaamiil uu ka ahaa ay buugiisa xireen, markii ay ku yeeshaan in ka badan $300 oo uusan awoodin bixinteeda.
Waxaa intaas u dheer qarashkii uu beerta galiyay oo dadkii ku lahaa ay ka doonayaan.
Ninkaan ayaa sheegay in tacabka meesha ka baxay uu ahaa isha ugu muhiimsan ee uu qoyskiisa ku maarayn jiray.
Waxay ku tiirsanaayeen in ka badan 8 sano, mana jirto meel kale oo dhaqaale uu ka soo galo. Wuxuu xusay in ay beertiisa isugu darsameen ayax, cayayaan kale iyo biyo la’aanta.
“Wuu tiro badan yahay kama jafi kartid habeen iyo maalin isku si waaye. Biyo yarida darteeda geedo badan ayaa ku dhintay. Daawada cayayaanka iyo abuurna ma haysano.”
Wuxuu tilmaamay in aysan ood iyo silig midna lahayn oo xooluhu ay dhex marayaan, taas oo sababaysa in xitaa haddii uu biyo helo uusan waxba beeran karin illaa si guud loo dayac-tiro.
Wuxu shaqooyin xamaal ah ka raadiyaa meelaha dhagax laga guro. Toddobaadka dhan $3 ayuu ka helaa ama wuu soo waayaa.
Wuxuu xusay in beerta ka xumaatay ay ahayd waxa kali ah ee uu yaqaanay ayna isku maaraynayeen muddo dheer.
Intii ay caqabadan dhaqaale haysay waxaa waxbarashada ka haray saddex carruur ah oo dhiganayay iskuul hoose.
sheegay inuusan afar bil bixin min $10 oo laga qaadi jiray, taas oo isku gaartay $160. Dhamaadkii bishii May ayaa laga soo eryay.
“Bishii markii ay dhamaato oo lacagta keen la I dhaho anna aanan waxba hayn oo hala I sugu aan iri. Dhowr bil markii ay isku gaartay waxna aan keeni waayay waa la soo diray oo guriga ha kuu joogaan ayaa la I dhahay.”
Guddoomiye ku xigeenka iskaashatada beeraleyda Xero-dhagaxley Liibaan Siciid Siyaad ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in wax-soosaarka beeraha oo hoos u dhacay uu ku sababay nolol xumo iyo dhaqaale burbur.
Dadkaan oo horay u ahaa danyar ayuu xusay in ay xaaladu ku adag tahay.
“Waa dareemi kartaa dad muruq-maal ah oo subaxdii beerahooda falan jiray wixii ay ka soo gurtaana suuqa gaysan jiray oo aysan waxba u soo go’in. Dhibaato, burbur iyo barakac ayaa ka dhashay. Masaaariiftii qoysku heli jiray ma jirto hadda, taasna waa dhibaato weyn.”
Beeraleyda deegaanka Xero-dhagaxley waxay wajahayaan xaalado isbiirsaday oo ay ku adag tahay ka soo kabashadoodu.
Culaysyadaan ayaa ku sababay in ay ka niyad jabaan tacabka oo sanooyin badan ay ku soo jireen saldhigna u ahaa noloshooda.
