(ERGO) – Nolol xumo iyo culaysyo dhaqaale oo wax-soo-saarkooda baabi’iyay ayay wajahayaan ku dhawaad 2,500 oo beeralay ah oo ku nool deegaanka Sayn ee gobolka Bari. Waxaa saameeyay biyo yari ka dhalatay baraagihii ay ku kaydsan jireen iyo ilihii ay u soo mari jireen oo dhul go’ ku burburay.
Waxay awoodi waayeen inay wax beertaan illaa horraantii sannadkan. Roob-yari 3 xilli ah ayaa sidoo kale nacfi tirtay xoolaha oo u ahaa il kale oo dhaqaale. Waxay galeen daymo aysan awoodin bixintooda.
Sahal Cabdi Maxamed oo ka mid ah ayaa sheegay in afartii bil ee ugu danbaysay uusan waxbo beeran haddana uusan rajo ka qabin. Wuxuu maarayn waayay masruufka reerkiisa oo 12 qof ah. Tacabka ka joogsaday ayaa sababay inay cunno la’aan wajahayaan.
“Dhibaatada ugu weyn ee na haysata noloshii ayaa hoos u dhacday abaarna waa noogu darsantay. Meel aad kaga xisaabtamaysay khudaar badan oo reerka aad ku maarayso oo aad ka wayday waa dareemaysaa saamaynteeda ma yara.”
Sahal ayaa sheegay in Janaayo sanadkan uu labo mar beertiisa oo 2 hektar ah galiyay khudaar, balse uu ku guul-daraystay, markii uu waraab ku filan u waayay. Booyado biyaha ka keena magaalada Baargaal oo u jirta in ka badan 100 km ayuu awoodi waayay qarashkooda.
Wuxuu sheegay in halkii Fuusto ay iibiyaan $12 mana heli karin. Waxaa intaas u dheer in geedihii timirta ee beerta ugu yaallay ay mirtii iyo caleemihii daadiyeen. Wuxuu ka cabsi qabaa inay ka qallalaan, haddii uusan u helin biyo xididkooda qooya.
Boholo ka samaysmay dhulka ayaa jaray wadooyinkii, sidoo kalena dhaawac gaarsiiyay ilihii dabiiciga ahaa ee biyaha laga helayay iyo baraagihii ay dadku qoteen. Iskuday kasta oo ay samayn lahaayeen waxaa u diidan biyo la’aanta oo noqotay mushkilad.
“Beertayda dhibaatadu dhanka biyaha ayay ka haysataa oo waa fogaadeen, dhulkiina wuu kala go’ay lamana soo gaarsiin karo. Hoos u dhacaas iyo caqabadahaas cidii wax ka qaban karta waxaan rabnaa in ay naga caawiyaan, maaddaama ay laf-dhabar u yihiin nolosha dadka.”
Sahal ayaa xusay in daruufaha kale ee haysta ay ka mid tahay dayn ka badan $1,000. Waxay isugu jirtaa qayb waqti dheer lagu lahaa iyo qaar uu reerka ku biilay dhowrkii bil ee ugu danbeeyay. Dadkii uu ka qaatay ayuu xusay inuu waydiimo joogto ah kala kulmayo.
Tacab la’aanta ayaa saamayn nololeed iyo mid dhaqaale galisay. Wuxuu awoodi la’yahay in uu shaqooyin kale oo ka raadiyo meel tuulada ka baxsan, maaddaama uu gacanta ku hayo hooyadiis oo 78 sano jir ah oo daryeel joogto ah uga baahan.
Da’da iyo tabar yaraanta waxaa u wehliya cudurka sonkorta oo muddo dheer ay qabtay. Wuxuu sheegay inay joogto ugu baahan tahay daawooyin iyo cunnooyin gaar ah, balse uusan u awoodin.
Sahal ayaa sheegay in ay waxbarasho la’aan ka yihiin shan carruur ah. Bishii May ayaa iskuulka laga soo eryay, markii uu 3 bil bixin waayay min $20 oo laga qaadi jiray. Waxay kala dhiganayeen fasallada 3, 5 iyo 7 ee dugsiga hoose dhexe. Daruus la’aantooda ayuu ka murugsan yahay.
Qoyskiisa oo muddo badan ka mid ahaa beeralayda gobolka Bari waxay xamili la’yihiin tacab la’aanta ku dhacday.
Rooble Maxamuud Cismaan oo ka mid ah beeralayda maarayn la’ noloshooda ayaa sheegay in biyo la’aantu nacfi tirtay beer hal hektar iyo bar ah oo uu ku lahaa duleedka deegaanka Sayn. Waxay u ahayd halka meel ee uu dhaqaale ka soo gali jiray.
Ninkan ayaa sheegay in 2026 uunsan waxba beeran. Durdurradii biyuhu ka imaan jireen oo qallalay dhowr xilli oo roob la’aan ah darteed iyo dhulka oo buuralay ah oo aysan sahlayn in gawaaridu soo gasho ayaa isku raacay.
“Caqabada ugu weyn wadooyinkii waa go’een, kannaaladii iyo baraagihi waa jajabeen. Beeraha dhagaxyo weyn ayaa ku soo dumay oon ka qaadi weynay dhib badan ayaa jira.”
Rooble oo 59 jir ah ayaa sheegay inay walwal ku hayso shaqada ka istaagtay, maaddaama il kale oo dhaqaale uusan lahayn. Wuxuu xusay in muddo 30 sano ka badan oo beeraley uu ahaa uusan la kulmin culayskaan oo kale. Waxaa ku adag cunno ku filan iyo baahiyadooda kale ee aas-aasiga ah. Dukaamadii uu daymaha ka qaadan jiray ayaa xiray buugiisa, markii ay ku badatay lacagtu.
Wuxuu sheegay in xilligii ay beertu u baxaysay ay ku jireen nolol ka wanaagsan middaan. Waxay reerkiisu labo mar oo cariiri ah dabka ku shitaan hadda raashin min 15 kiilo oo bur, bariis, sonkor iyo saliid ah oo 27 May uu walalkiis degan Boosaaso u iibiyay.
“Timirtii iyo dalagyadii kale ee aan beeran jiray oo aan iibsan jiray oo carruurtu ay noo cuni jirtay ma lahan hadda. Bariiskii ciyaalka ayaa lala tacaalayaa oo meel biil looga keeno ayaan la’nahay. Xaaladu waa adagtahay.”
Rooble ayaa sheegay inuu culays kala kulmayo dayn $1,500. Waxay isugu jirtaa qayb uu galiyay dalag biyo la’aanta uga qasaaray bishii Janaayo ee sanadkaan, qaar intii uu tacab la’aanta ahaa uu reerka raashin iyo biyo ugu qaatay iyo qayb horay loogu lahaa.
Intii uu xaaladaan ku jiray waxaa ka waxbarasho beelay labo carruurtiisa ah oo dugsiga hoose ka dhiganayay deegaanka Sayn. Wuxuu xusay in la soo eryay bishii April, markii lagu yeeshay qarashkii saddex bilood oo isku gaaray $180.
Dhanka kale Guddomiyaha iskaashatada beeralayda deegaanka Sayn, Cabdalle Axmed Maxamed ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in caqabadaha haysta dadkan ay yihiin kuwo ka awood batay oo aysan waxba ka qaban karin. Wuxuu tilmaamay in meelaha qaar ee dhul go’u saameeyay ay dayac-tireen, balse dhibaatada jirta ay ka baaxad weyn tahay.
“Dadkan waxay u baahan yihiin qalabkii beeraha, daawooyinkii iyo wax ay ku waraabsadaan oo ugu muhiimsan. Waxay u baahan yihiin matooro iyo soolaro ay biyaha ku gaarsiiyaan. Beero badan ayaa biyo la’aan u qallalay oo laga tagay.”
Guddoomiyaha ayaa sheegay in dowlada Puntland iyo hay’adaha samafalka ee deegaanka ay gaarsiiyeen caqabadaha haysta beeralaydan, balse aysan weli ka helin jawaab wax looga qabanayo.
Wuxuu sheegay in dhibaatada biyo la’aanta ah ee haysta haddii aan xal loo helin ay sababi karto in wax-soo-saarkoodu uu gabi ahaanba meesha ka baxo. Beeralayda Soomaaliyeed waxay la kulmaan caqabado joogto ah oo ka hor istaaga in ay tacabkooda ka mira dhaliyaan.
Kaydadka biyaha oo aan ku filayn, aqoon yarida iyo u adkaysi la’aanta isbeddelka cimilada ayaa ah dhibaato aan xal loo helin.
