(ERGO) – Faadumo Xasan Cige oo waxay maarayn la’dahay nolosha qoyskeeda oo siddeed ah. Arrintan ayaa ka dhalatay markii ay ka xirantay bishii May ee sanadkan maqaaxi shaah iyo cunto oo ahayd isha ugu weyn ee dhaqaalaha reerka.
Haweeneydan ayaa sheegtay in meheraddeedu ay si toos ah ugu tiirsanayd reer miyiga deegaanka oo maalin kasta wax ka iibsan jiray. Waxay xoolahooda ula hayaameed deegaanno kale oo ay roobabkii guga si fiican uga da’een.
Qoyska Faadumo ayaa ku noolaa dakhliga ka soo xaroon jiray ganacsigeeda, kaas oo maalintii ay ka helaysay lacag u dhexeeyay 2000 illaa 3000 Birr, una dhiganta qiyaastii $10 illaa 18 doolar.
Waxay sheegtay in dhaqaalahaasi uu dabooli jiray nolosha guriga iyo in ay dib ugu soo adeegto meheradda.
Hadda waxay cunno xumo iyo biyo yari ku wajahayaan deegaanka Qaranracade oo hoostaga degmada Gallaadi ee gobolka Doollo ee Dowlad Deegaanka Soomaalida.
“Meherada markay ii shaqaynaysay waxyaalo badan bay ii kabi jirtay. Ciyaalka dugsigaan ka bixin jiray, dharkooda, raashinkooda, waxbarashadooda waxkasta way iiga soo bixi jirtay waa ku deberi jiray. Ilmahii noloshooda cariiri bay ku jirtaa marna waa shidanaa marna waa qadnaa.”
Faadumo ayaa sheegtay inay dareemayso culeysyo isbiirsaday oo uga yimid maqaayadda ka xirantay. Waxay dhaqaale u la’day shan ka mid ah caruurrteeda oo dugsi quraan u dhigta. Waxaa hadda lagu leeyahay $25 oo labo bil isku gaartay.
Waxaa cadaadis saaraya sidoo kale bakhaaro ku yaalla tuulada, kuwaas oo meheradeeda inta aysan albaabada u laabin ay ka soo qaadatay adeeggii ugu danbeeyay. Waxay xustay inay ku dhibayaan bixinteeda oo aysan awoodin. Waxaa u dheer inay dadkii kala guureen iyada $200 ay ku lahayd.
“Deymaha ma yara lacag $400 ah baa laygu leeyahay. meelaan u raadiyo garan mahayo. waxaan samayn jiray deyn baa soo qaadanayaa deyntaas baan cadayn jiray markaan cadeeyo bakhaarka ku shubo baa mid kale la ii keeni jiray, hadda markii reer guuraagii waa kala yaaceen.”
Dadka ayaa siin jiray xoolo nool oo ay dib u iibin jirtay hilibkooda. Hadda ma suura-galayso inay hesho qoysaskii oo fogaaday iyo neefka u haray oo waydii ah.
Saygeeda wax shaqo ah ma hayo deegaanka oo aysan ka jirin fursado darteed. Wuxuu sanadkii dhowr bilood u safri jiray magaalooyinka Gaalkacyo iyo Wardheer si uu u raadsado shaqooyin xamaal ah sida dhagax jabin.
Faadumo waxaa kale oo ku adag inay qoyskeeda ku shubto fuusto biyo ah oo la siisto $5. Jirigaan 20 litir qaad ah ayay hadba qoysaska dhaama waydiisataa. Deegaankan biyaha waxaa looga soo dhaamiyaa qiyaastii 30 km oo ay booyad ku keento ugu yaraan $100.
Ganacsayada yaryar ee deegaanka ayaa ka siman dhaqaale burburka ku dhacay markii ay guureen dadkii tuulada agagaarkeeda degannaa guuritaanka xoolo dhaqatada aah. Cabdiraxmaan Xasan Cabdulle wuxuu maarayn la’ yahay nolosha qoyskiisa 10 ah.
Ninkan ayaa sheegay inay ka xirantay maqaaxida uu ku samayn jiray cunto bisil iyo hilib, taas oo ahayd isha kaliya ee ay ku tiirsanaayeen. Wuxuu xusay in labadii bilood u dambeeyey oo uu yahay shaqo la’aan ay ku soo furmeen culeysyo dhanka nolosha ah.
Wuxuu sheegay in ka hor inta aysan abaartu saameynin deegaanka, ganacsigiisu uu si wanaagsan u shaqayn jiray. Wuxuu maalmaha qaar qali jiray illaa laba neef oo ari ah. Wuxuu tilmaamay inuu heli jiray faa’iido gaaraysa $40 maalinkii.
Adeeggii ugu danbeeyay ee uu maqaayadda u soo qaaday ayuu sheegay inay biisheen qoyskiisa bishii ugu horaysay. Hadda wuxuu xusay inuu ka dhamaaday, isaga oo aan faro ku hayn beddel kale.
“Meherada ma shaqayso quutul duruurigii baa hadda cariiri galay kiilada bariiska iyo nuskiilada hadda deyn inta badan ku soo qaadnaa la iskaga nool yahay. Xaafadda waagii hore saddexda waqti meheraday ku tiirsanayd ka cuni jireen.”
Cabdiraxmaan waxaa intaas u sii dheer deymo lagu leeyahay oo gaaraya ilaa $700. Dadkii ku lahaa ayaaa ku cadaadinaya inuu degdeg u bixiyo. Isaga waxaa ka maqan $300 markii ay reer miyi ay macaamili jireen ay guureen isaga oo aan aqoon.
Ninkan ayaa sheegay in culeysada haysta ay ka mid tahay biyo yari ay wajahayaan qoyskiisa. Wuxuu xusay in $100 biyo loogu keenay bil ka hor laguna leeyahay. Waxaa ka sii dhamaanaya biyahaas oo uu ka welwelsan yahay sidii mar kale u uku heli lahaa.
Cabdiraxmaan in kasta oo uu shaqo la’aan yahay haddana wuxuu la nool yahay rajo ah inay dadka dib ugu soo laaban doonaan deegaanka balse marka loo eego baahiyaha aasaasiga ah ee ka jira tuulada ma sahlana.
“Meheradaan dhowr iyo toban sano bay ii furnayd laakiin abaarta hadda na haysa mid la mida weli ima soo marin. Dadkii reer miyiga ahaa baa ilaa 200km magaalada dhinacaas ka maray abaarta darteed. Dadkii reer miyiga xoolaha magaalada keeni jiray caanaha keeni jiray anagana waxaan sii jirnay bariiska iyo meherada naga gadan jiray isku socodkii ganacsiga waa istaagay.”
Ninkan ayaa horay u ahaa reer miyi dhaqda xoolaha. Wuxuu sheegay in abaartii sima ay kaga baxeen ilaa 160 neef ari ah iyo 5 neef oo geel ah oo uu dhaqan jiray. Wuxuu magaalada soo galay 2016kii.
Cabdiwaaxid Maxamuud Aw-Khalaf oo ka mid ah odayaasha deegaanka Qaranracade ayaa sheegay in abaarta daba dheeraatay ay saameyn ballaaran ku yeelatay nolosha bulshada iyo qulqulka dhaqaale ee deegaanka, markii reer miyigii laf-dhabarta u ahaa dhaqdhaqaaqa ganacsiga ay ka hayaameen deegaanka.
Wuxuu tilmaamay in deegaanka Qaranracade ay ku nool yihiin ku dhowaad 300 qoys oo degsiimo ah, halka in ka badan 1,000 qoys oo reer miyi ah ay awal degenaayeen dhinacyada miyiga magaalada iyagoo keeni jiray caano, xoolo iyo wax-soo-saarkooda, iyagoo ka iibsan jiray ganacsatada raashinka iyo adeegyada kale.
Ninkan ayaa xusay in deegaanku lahaa Goobo ganaci oo badan, kuwaas oo uu sheegay in saddex meelood labo ka mid ah ay u xirmeen suuq la’aan.
“Markii ay abaartu sii dheeraato waxay noqonaysaa maalinba maalinta ka sii dambeysa waxay noqonaysaa in qof walba deegaankii gaari ka raaco oo u isleeyahay oo meeshii kale oo is leeyahay nafta ku cesho u hayaamo.”
Gobolka Doolo oo ah oo uu ka tirsan deegaanka Qaranacade waxaa intiisa badan ka jirta abaar meelaha qaar gaarsiisay in baad iyo biyo la’aan looga guuro.
Roob yari soo noqnoqotay kaliya kuma koobna dhibaatadeeda xoolo dhaqatada balse waxay sidoo kale u gudubtaa saamaynteeda dadka kale. Qoysaska qaar ayaa si ay u badbaadiyaan xoolahooda ula guuray gobollo kale.
