(ERGO) – In ka badan laba boqol qoys oo ahaa xoolo dhaqato hore kana soo barakacay dhamaadkii bishii hore deegaanka Buula–haaji oo hoos taga degmada Kismaayo, ayaa xaalad cunno yari iyo hoy la’aan ku wajahaya deegaanka Kulbiyow ee gobolka Jubbada hoose.
Waxaa ka soo sal-kiciyay roob yari xoolihii ay ku tiirsanaaayeen ka dhigtay wax baaba’ay iyo in nacfi beeshay iyo ilihii ay ka cabbi jireen biyaha oo qallalay. Waxay xeryaha deegaanka soo galeen iyaga oo fara-maran.
Farxiya Daa’uud Cumar waa haweeney umul ah oo iyada iyo qoyskeeda oo toban ah ay hubanti la’aan ku haysato deegaankii ay u yimaadeen sidii ay ku heli la hayeen gargaar bani’adannimo, balse kuma haystaan noloshii ay soo raadiyeen.
Haweeneydan ayaa xustay inay u dheer tahay gaajada hoy la’aan. Waxay deegaankan ku soo aadeen iyada oo ay curteen roobabka guga.
“Roob ayaa nagu imaaday. Meel waxaan degnay biyo mareen ah. Biyihii ayaa raashinka naga qaaday. Cunugta meel aan roobka kala galo ayaan waayey. Markaa meeshii waan ka guurnay. Meel aan biyo mareen ahayn oo banaan ayaan u soo guurnay”.
Farxiya ayaa sheegtay in kasta oo dadka deegaanka ay u sameeyeen gurmad yar oo raashin iyo biyo haddana wixii lagu taageray ay ka hallaabeen markii ay ka qoyeen maaddaama aysan gabaad haysan.
Hadda waxaa maskaxdeeda culeys ku haya calool marnaan ilmaheeda ka ugu yar uu dhallan wax ka yar bil kuna soo dhashay jidka intii ay ku soo jireen, inay dibad-yaal u yihiin kaneecada, qabow iyo fallaaraha cadceeda.
Saadaasha SWALIM ayay sheegaysa in gobolka Jubada la filayo inay ka da’aan roobab xooggan, dadka deegaanka ayaa isku diyaarinaya, balse farxiyo iyo inta la mid ah waxay ka welwelsan yihiin inuu saamayn ku yeesho.
Haweeneydan sidoo kale, ma haysato maacuun iyo dhar ay huwadaan, maaddaama ay ka soo tageen markii ay waayeen lacag ay gaari ku soo kiraystaan.
“Sijaayad ayaan ku seexanaa ma garatay. Joodari iyo waxaas ma jiraan oo dhul la dhiganaayo. Dhulka ayaan seexanaa. Goshayada sidaas weeye”.
Farxiya ayaa sheegtay in ay geedi soo ahaayeen 25 maalmood oo ay raadinaayeen meel nolol iyo biyo ay ka helaan oo ku negaan karaan. Waxaa socdaalkooda sii dheereeyay inay dhashay intii lugta ay ku soo jireen. Waxay xustay in jidka meel cidlo ah iyada, ilaheeda iyo haweenay kale looga soo tagay, halka ninkeeda carruurta kale uu soo qaaday.
Saddex maalin kaddib waxaa jidka uga hor tagay dhakhaatiir ka shaqeeya xarunta cafimaadka deegaanka Kulbiyow, kuwaas lagu wargeliyay in wadada looga soo tagay. Waxay tilmaamtay in iyada iyo ilmaheeda ay siiyeen dawooyin fuuq celin ah, iyo gaari tuulada ku keenay.
Waxay sheegtay inay ku soo beegmeen xilli xaaladeeda ay halis ku sugnayd.
“Markaas waan xanuusanaa aniga. Waxaan lahaa wadno xanuun. Korka aan ka bararay. Dhiiga ayaa la iga cabbiray. Dhiig la’aan ayaa ku haysa ayaa la i dhahay. Sharoobooyin iyo fiinto ayey i siiyeen. Bararkii wuu iga dhacay. Waan fiicnaaday.”
Qoyska Farxiya waxaa dhaafay 35 lo’ ah oo qaar ay waddada kaga imaadeen markii ay socon waayeen iyo 25 neef oo ari. Hadda waxaa u jooga 3 neef oo aysan ku qabin wax dheef ah. Iyadda iyo dadka la midka ah waxay rajaynayaan in ay helaan caawinaad maaddaama ilahoodii dhaqaale ay meesha ka baxaan.
Qoysaskan oo deegaansaday meel u jirta 3 km deegaanka Kulbiyow ayaa hadda roobka awgiis uga guuray meeshii ay ku furteen markii ay noqotay meel biyo mareen. Hadda waxaa ay dagan yihiin meel 2 km jirta.
Qoyska Xasan Salaad Nuur oo ka mid ah qoysas soo barakacay, ayaa wajahaya duruufo is-biirsaday oo aysan filayn. Waxay dantu bidday iny dadka deegaanka u dan sheegtaan, kuwaas oo aan wax badan dhaamin.
Ninka ayaa sheegay inuu cunno ku filan u la’ yahay qoyskiisa oo ka kooban 17 qof oo ay toban carruur yihiin. Waxaa u raaca in dhibicda roobka aysan haysan meel ay ka galaan.
“Laba habeen ayaan waynay meel aan roobka ka galno oo uu nagu da’ayey. Baco xun-xun oo googo’aya ayaan waddanay. Xitaa dhowr neef oo xoolo ah oo aan waddanay waa naga dilay roobka. Lix neef oo adhiya ayuu iga dilay.”
Qoyska Xassan ayaa ka soo barakacay baadiyaha deegaanka Santaaro oo hoos taga Buulo-xaaji halkaas oo ilihii biyaha ay ku tiirsanaayeen ay la qalaleen roob la’aan, halka xoolihii ay ku tiirsanaayeen oo ahaa 40 neef oo lo’ ah iyo 30 ari ah ay ku waayeen baad iyo biyo la’aan.
Ninkan ayaa sheegay inay galeen xaalad hubanti la’aan ah markii xoolihii ay dhaafeen. Xassan ayaa sheegay in deegaanka Kulbiyow uusan ku oolin dukaan uu raashin, sonkor iyo caano dayn ah uu uga soo qaadi karo maaddaama uusan cidka ka aqoon.
Wuxuu intaas ku daray in inta weji garaneysa aysan wax u ogalayn maaddaama ay og yihiin in uu yahay nin barakaca oo xoolihii ay ka le’deen.
“Xoolaha abaar ayaa nag ka dhigtay. Wixii joogay wax ay cunaan waa waayeen, Biyo waa Waayeen. Santaaro warihii waa abaar. Abaaloley waa abaar. Baqdaad waa abaar. Xoolaha wax ay cunaan waa la waayey. Biyo dadka ay cabaan waa la waaye.”
Ninkan ayaa sheegay in sanadkii hore xilligan oo ay nolosha qoyskiisa ay sidan ka wanaagsanayd balse maanta ay joogaan xaalad oo uusan garanayn si uu u maareeyo xilligan.
Maxamed Cabdullaahi Cumar oo ka mid ah dadka deegaanka Kulbiyow ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in dadka deegaanka iyo maamulkooda ay si iskaashi ah raashin ugu aruuriyeen dadka soo dul dagay.
Wuxuu xusay inaysan wax ka qaban Karin baahida jirta, wuxuu intaas ku daray in hadda dadkan ay ku sugan yihiin xaalad bani’aadannim oo halis ah.
“Waxaan awoodnay in aan adhiga aan haysanayn iyaga u gadno oo ku caawino. Hay’adda iyo cid kale waxba uma’aanan waydiinin. Ninka deegaanka ah waxaan ka qaadaynay neef adhiya oo buuran aan gadno. Ganacsatada iyo dukaamada lacag. Maamulka aan dib u galno. Sidaas ayaan dadkaas ku caawinay.”
Ninkan ayaa sheegay in ay isaga oo tarayaan dadka weli deegaanka imaanaya iyaga oo aan wadan wax sahay ah. Dadka deegaanka ayuu xusay inay wax badan dhaamin maaddaama ay roob yaridu wada saamaysay gobolka.
