(ERGO) – Dhallinyaro badan oo ka soo jeeda qoysas soo barakacay iyo danyar deegaan ah ayaa si maalinle ah ugu kalluumeysi taga xeebaha magaalada Muqdisho.
Ma haystaan doonyo, shabaag weyn iyo agabyo kale oo ka caawiya inay helaan kalluun badan. Waxay adeeg sadaan fiilooyin afka hore looga xiray bir qaloocan iyo shabaag yar.
Shaqo la’aanta ayaa ku riixday in nolol maalmeedka ay ka raadiyaan kalluumeysiga oo aysan u haysan agab ku habboon iyo qibrad ku filan, balse dadaalkoodu wuxuu suurta galiyay in qoysaskooda ay ka saaraan cunno yari, ayna iska bixiyaan waxbarashada.
Dhallinyaradaas waxaa ka mid ah Shuceyb Axmed Xuseen oo 34 jir ah. wuxuu sheegay in maalin kasta uu ka lugeeyo xerada uu deggan yahay ee Saacid oo ku taalla degmada Dayniile, si uu kalluun uga soo dabto xeebta Geelaq ee degmada Xamarweyne.
Wuxuu xusay in shaqadan uu bishii ka helo dhaqaale u dhexeeya $100 illaa $150, kaas oo uu tilmaamay inuu wax ka badalay nolosha qoyskiisa, walaalihiis iyo waalidkiis oo kaligiis ku tiirsan.
“Ugu yaraan laba jeer maalintii ayaan wax cunaa, haddii aysan saddex jeer noqon. Markii hore nin baaga muundo ayaan ahaa, wax badan aan hayn oo oo marna wax hela, marna waaya. Hadda xaaladdaydu way isbeddeshay. Labo qoys ayaan ka billaa shaqadan.”
Wuxuu ku shaqeystaa agab ka kooban fiilo afka hore bir qalloocan looga xiray oo uu ku gatay $28 oo uu ku caawiyay nin ay qaraabo yihiin.
Kama tago goobta, isagoo hadba kalluunka ugu dhaca dabinka u soo saara bannaanka, xarigga ayuu biyaha dib ugu celiyaa, si mid kale uu u jillaabto.
Waa howl uu ka doortay gaari gacan uu ku shaqeyn jiray, kaas oo sheegay in dhaqaalaha ka soo gali jiray oo aan ka badneyn $2 maalinkii uu ugu filnaan waayay in hal waqti ay dabka ku shitaan maalinkii.
Hadda ayuu xusay inay helaan cunto ku filan, waloow uu sheegay in shaqadu ay tahay mid dhib badan oo uu ka shaqeeyo aroortii illaa gabal dhaca.
Wuxuu intaas ku daray in xeebta oo ka fog uu labo saac u sii lugeeyo, intaas oo kalana ay ku qaadato soo noqoshadu.
Waxaa jira gaadiid u kala goosha oo lagu raaco $1, balse waxaa isaga ka hor taagan dhaqaale yari, maadaama lacagta soo gasha aysan u qeyb samin biilka iyo gaari raaca.
Noocyada kalluunka ee uu soo jillaabto ayuu u iib geeyaa suuqyada Muqdisho, iyadoo wixii u gadmi waaya uu sheegay in qoysku ay karsadaan.
“Badda mar wax badan ayaa laga helaa oo way fiican tahay. Marna xagaa ayaa jira oo dabeyl ayay leedahay, markaas wax fiican lagama helo. Intaan xagaaga aheyn waxaan ka helaa kalluun fiican oo nolol maalmeedka aan ku maareeyo.”
Shuceyb ayaa ah aabbaha saddex carruur ah oo sidoo kale dabara nolosha lix carruur ah oo la dhashay iyo labadiisa waalid.
Wuxuu tilmaamay in carruurtiisu aysan waxbarasho gaarin, balse uu walaashii bishii ka dhiibo $8 oo ay ku dhigato iskuul hoose. Xerada Saacid ee degmada Dayniile ayay soo degeen bishii June ee sannadkii 2024.
Waxay ka soo barakaceen miyiga gobolka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya oo ay ku wajaheen colaad iyo abaar ay ku waayeen boqol neef oo ah geel, ari iyo lo’ ay noloshoodu ku tiirsaneyd.
Shuceyb ayaa xusay in hankiisu yahay sidii uu qoyska uga saari lahaa nolosha hubanti la’aanta ah. is bedelkaas ayuu doonayaa inuu ka dhalliyo kalluumeysiga oo yoolkiisu yahay inuu u helo qalab kor u qaada wax soo saarkiisa.
Xeebaha gobolka Banaadir ee Gubadley, Geeleq, Kaaraan iyo Jasiira oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose ayay inta badan ka kalluumeystaan dhallinyaradan.
Xuseen Maxamed Yuusuf oo ka mid ah ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in xeebahan ay ku door bideen inay yihiin kuwo magaalada dhexdeeda ah oo aan fogeyn oo leh qarar kalluunku dugsodo.
Xuseen, waa 19 jir curad u ah qoys danyar ah oo ku nool degmada Gubadley ee magaalada Muqdisho.
Dhaqaalaha ka soo gala kalluumeysiga oo maalinkii ah $10 ayuu tilmaamay in soddon Doollar uu bishii iskaga bixiyo waxbarashada, inta kalana uu ku caawiyo qoyska.
Wuxuu sheegay in duruufaha nololeed ee qoysku wajahayay ay ku qasabtay in shaqadan uu billaabo, si uu u garab istaago aabbihiis oo ku shaqeeya bishii dhaqaale aan dabooli karin baahida reerka oo ah $170 oo ka soo gasha Hoteel uu waardiye ka yahay.
Xuseen ayaa ah arday habeenkii dhigta waxbarashada aan nidaamiga ahayn (Non-formal education), maadaama uu shaqeeyo maalinkii.
“Habeenkii waxaan bartaa English-ka. acagta aan maalintii shaqada ka helo, qayb ayaan private-ka is kaga bixiyaa, qaybna family-ga ayaan siiyaa. Familigayga waa danyar, sidaas darteed ayaan badda uga shaqa billaabay si aan u maareeyo nolosha.”
Shaqada kalluumeysiga ayuu billaabay bishii April ee sanadkii hore.
Waxaa ku dhiiri galiyay dhallinyaro saaxibadiis ah oo uga horeeyay, kuwaas oo ka caawiyay inuu barto habka loo kalluumeysto.
Wuxuu adeegsadaa shabaag yar oo uu badda ku tuurto. Ma yaqaan si loogu dabaasho biyaha uu maalin kasta qarka u fadhiyo ama uu gudaha u galo illaa xaddi aan liqi karin.
Wuxuu sheegay inuu aad uga baqo qatarta badda oo uusan aqoon xeelad looga badbaado.
“Mararka qaar hirka oo kacsan ayaan isku dayaa inaan kalluun kala soo baxo badda, anigana dabaal ma aqaan. Inaan badda isku tuuro waan ka cabsanayaa, kalluun bandanna wuu ii muuqdaa.
“Haddaan dabaal aqoon lahaa, waxaan ka mid ahaan lahaa kalluumeysatada waa weyn ee wax badan kala soo baxa badda.”
Xuseen ayaa xusay in dakhliga soo gala uu ka keydsaday dhaqaale gaaraya $70 oo ugu talo galay inuu ku dabaro culeysyada soo kordha, maadaama qoysku badan yahay oo uu ka kooban yahay 11 qof.
Wuxuu intaas ku daray in shaqadan ay tahay tii ugu horeysay oo uu ka shaqeeyo, uuna ka helay dhiiri galin, maaddama uu markii hore ahaa qof waalidkiis culeys ku ah oo aan is dabari karin, halka maanta uu yahay qof tiisa ku filan oo waalidkiis iyo walaalihiis caawinaya.
Dhallinyaradan ayaa tiro ahaan gaaraya in ka badan boqol qof, sida uu Raadiyow Ergo u sheegay Maxamed Cabdiweli Muuse oo ka tirsan iskaashato kalluunka ka ganacsada oo dhallinyaradan ka qaata waxay soo saaraan badda.
Wuxuu xusay in dhallinyaradan ay ka go’an tahay inay badalaan noloshooda, balse ay wajahayaan caqabado agab la’aan ah, taas oo ay u baahan yihiin in laga taageero si ay u kor dhiyaan wax soo saarkooda.
“Mudnaan ayaan siinaa dhallinyarada, sababtoo ah iyagoo aan laheyn xirfad badeed ayay ku dhiiradeen inay badda wax ka soo saartaan. Waxaan ka taxadarnaa inay la kulmaan suuq la’aan oo ay waayaan cid ka gadata kalluunka ay la soo baxaan.
“Waxaan ka iibsanaa kalluun kasta oo ay soo qabtaan. Halkii kiilo waxaan ka siinaa $1-$1.5, iyadoo ay ku xiran tahay nooca kalluunka iyo tayada.”
Dhallinyaro badan oo ku nool magaalada Muqdisho ayaa wajahaya shaqo la’aan. Waa tiro yar inta heshay shaqooyin ay ku maareeyaan noloshooda ama ay iskaga bixiyaan waxbarashada.
