(ERGO) – Hoy la’aan ayay wajahayaan labo boqol soddon iyo siddeed qoys oo ku nool magaalada Hargeysa iyo deegaannada kale ee Somaliland. Waxay ku guryo beeleen dabab u kacay si kedis ah tan iyo bishii 7aad ee sanadkan.
Waxaa ka mid ah qoyska Foosiya Cabdi Aadan oo ka kooban 10 qof, kuwaas hoy la’aan ah. Waxay xaaladdan galeen markii bishii Luulyo uu dab baabi’yay guri labo qol jiingad ah oo ay degganaayeen xaafadda Dhego-sayn ee magaalada Hargeysa.
Haweeneydan ayaa sheegtay inay waayeen dhaqaale ay dib ugu dhistaan, taas bidday inay marba qoys ku noqdaan dul-saar, maaddaama aysan haysan doorasho kale.
“Wax mahaysataan iska ahay. Makhsin ayuu dabku ka kacay. Carruur yaryar baa huruday waan ka kiciyay. Carruurtii baan ka saaray markaa sidaas ayuu dabkaasi aan ula kulmay. Wax kama hadhin wixii hanti noo dhex-taalay halkaasay ku gubatay.”
Foosiya waxay sheegtay in xilliga uu gurigu gubanayay ay ku maqneyd raadinta shaqo nadaafad ah si ay uga soo dhiciso biilka reerka. Nasiib darro, waxay ku soo beegan tahay gurigeedii oo holcaya.
Foosiya ayaa sheegay inay xaaladdan ugu soo aaday xilli ninkeeda oo macallin dugsi ah uu shaqo la’aan yahay markii laga maarmay, taas oo keentay inay kiro iyo noloshii kale awoodi waayaan.
Dhaqaale xumada iyo duruufaha kale ee awoodooda ka baxsan ayay tilmaamtay inay ku hoggaamiyeen inay ehelka u dan-sheegtaan.
“Waxaan maanta i dhaahdo wax buuran baan meel ka sugaa wallaahi wuxuu ilaahay ii ogyahay mooyee ma jiro. Cuntada hooyaday baan ku tiirsanahay iyaduun baan ku cararaa.”
Foosiya ayaa sheegtay in guriga ka gubtay ay u dhistay soddohdeed, markii ay awoodi waayeen inay iska bixiyaan kirada guryaha magaalada oo sanadihii danbe uu qiimahooda kordhayay.
Waxay tilmaamtay inay gurigaas kaga baxday dhibaato ahayd in marba guri laga saaro, balse waxay mar kale wajahayaan hubanti la’aan dhanka hoyga ah.
Foosiya gabbaad li’idda ku dhacday waxaa u raacda inaysan arrad-tir u gadan karin carruurteeda maaddaama dharkoodii uu ka mid noqday waxyaabihii gurigoodii uga dhex bas-beelay.
“Jeebkaygii ma awoodo inaan maryo u iibiyo. Wixii aan wax gashaday dabkii buu iga raacay maanta laakiin walaahi halka iigu darani waa qaawanidaa awlaadaa yaryar uun haddana alxamdulilaah intaa hadduu odaygu noo camal helo waanu iska iibsan oo mar walba ilaahay baanu khayr ka rajaynaynaa.”
Foosiya ayaa xustay in saddex ka mid ah carruurteeda oo kala jira 9, 13 iyo 16 oo kala dhiganayay fasallada 3aad, 4aad iyo shanaad ay ku dhacday waxbarasho la’aan. Waxay awoodi 18 doollar oo ay bishii ka dhiibaysay.
Dababka ka kaca Somaliland ayaa sababay in qoysas badan ay waayaan hantidoodii iyo guryihii ay ku noolaayeen, taas oo keentay inay mutaan nolol adag. Dabka ayaa ka dhashay koronto sida Radio Ergo ka soo xigatay Ciidamada Dab damiska Somaliland.
Xamda Xaashi Guuleed iyo qoyskeeda 13 ayaa ka mid ah qoysaskaas ka soo kaban la’ qasaaraha. Haweeneydan ayaa sheegtay inuu dab baabi’iyay bishii sagaalaad ee sanadkan labo qol oo ay ku lahaayeen xaafadda Ugaaso ee magaalada Hargeysa.
Xamda ayaa tilmaamtay inaysan keliya waayin guri balse ay maanta ka faro maran tahay wixii gogol, maacuun, sariiro iyo dhar ay haysteen, taas oo keentay inay saamaynta ku badato.
“Hantidii aan ku waayay waxaan ku qiyaasi lahaa hanti badan, sariirtayda oo qudha ayaaba ahayd kun iyo shan boqol oo dollar. Dee carruurtaydii dirayskii baa kaga jirey wax badan baan ku waayay buugaagtoodii hawl badan ayaa iga soo gaadhay reer dab galay ma yara hawshoodu.”
Xamda ayaa xustay in xilligii uu dabka ka kacay gurigeeda ay ilmo yar kula maqnayd madarasad, isla markii ay soo noqotayna ay aragtay iyadoo aysan wax uga cayman. Halka xubna kale ee qoyska ay reer qaraabo ah ku maqnaayeen.
Haweeneydan ayaa sheegtay inay hadda isku biirsadeen maaraynta nolosha oo ku adag iyo hoy la’aan. Saygeeda oo ka shaqayn jiray dhismaha guryaha magaalada ayay xustay inuusan shaqo hayn.
Waxaa intaas u dheer inay hayso hooyadeed oo waayeel ah, isla markaana aan si buuxda wax u kala garanayn oo daryeel iyo ilaalin uga baahan maaddaama ay sheegtay inay iska baxayso.
Xamda tilmaantay inay ku dedaasho sidii ay u heli lahayd daawooyinka ay u baahan tahay balse aysan dantu u saamixin. Marka ay waxba u wayso waxay caawin waydiisataa ehelkeeda.
Haweeneydan ayaa sheegtay inay xammili la’ yihiin hoy xumada iyo duruufaha ku xeeran oo aysan xilli maarayn u hayn. Haweeneydan ayaa ku taamaysay in lagu caawiyo sidii ay dib ugu dhisan lahayd hoygeedii.
Cabdiqani Saleebaan Maxamed, oo ka mid ah shaqaalaha hay’adda Cadaalight kuna takhasusay arrimaha masiibooyinka dabiiciga ah, ayaa sheegay in waxyaabaha ugu badan ee sababa dababka ay ka mid yihiin dab qaybisooyinka la isticmaalo iyo fiilooyinka aan laga taxadarin dhaawaca soo gaara iyo tayadooda.
“Waxyaabaha sababayaa waxa weeyaan hab nidaamyada, dagsiimada ama cufnaantooda way ka qayb qaadanaysaa. Waxaa kale oo sababaya dhismaha. Waxaa dhacda mararka qaar xadhig dhex roorkiisu aanuu qaadi karayn maayad laydh oo ku habboon ayaa dabeetana qofku soo iibsanayaa isaga oo aan hubin in shaygani u shaqaynaayo iyo inuu badbaado leeyahay.
Cabdiqani ayaa sheegay in dababka noocan ah laga hortagi karo haddii bulshada la wacyigeliyo, isla markaana kor loo qaado fahamka iyo garaadka dadka ee ku aaddan khatarihiisa.
Wuxuu bulshada ku baraarujiyay inay si gaar ah uga digtoonaadaan waxyaabaha sababi kara dabka, ayna qaataan tallaabooyinka lagama maarmaanka ah ee looga badbaadi karo.
Cabdiqani ayaa sheegay in waxyeellada dabka keliya aysan ku koobnayn inuu guryo iyo hanti kale kale burburiyo, balse ay uu saamayn ku yeelan karo mustaqbalka qoysaska.
Wuxuu soo jeediyay in taxaddarka iyo ka hortaggu ay yihiin tallaabooyinka ugu horreeyaa ee lagu yareyn karo khasaaraha. Wuxuu intaas ku daray in bulshada looga baahan yahay inay si masuuliyad leh u isticmaalaan qalabka korontada.
Waxaa muhiim ah in bulshada la baro aqoonta maaraynta dababka iyo in la helo iskaashi bulshada dhexdeeda ah si sanadkan kasta looga baaqsado qasaaraha dabka oo ku soo noqnoqda deegaannada Soomaalida.
