(ERGO) – Xayn daab la’aan haysa beeraha tuulooyin hoostaga dagmada Sheekh ee gobolka Togdheer ayaa ka hor istaagay 150 beeraley ah in sii wataan beero falashada oo ahaa ishooda dhaqaale, markii xayawaano ku hungoobay helidda roobka ay caqabd u noqdeen dalagga beeraha.
Waxay wajahayaan cunno xumo ka sii daraysa tan bishii Juun ee sanadkan, markaas oo ay joojiyeen tacabka beeraha, kaddib qasaare ay u gaysteen daanyeerro, doofaarro iyo xayawaano kale, kuwaas oo cunay dalagyo ay beerteen labo fasal oo is-xigay.
Dhir yaraanta ka jirta deegannadooda Cagaarey, Ximin, Boodhlay ayaa u saamixi wayday in ay beeraha u helaan gaashaan ka difaaca xayawaanka, halka sidoo kale ay iibsan waayeen silig ay ku wareejiyaan sida uu sheegay Axmed Cumar Cige oo ah gudoomiye iskaashato ay leeyihiin.
“Ood uun baa celin karta, lamana samayn karo. Xabad laguma ridi karo, gacan kuma dili kartid oo magaaraysidba. Habeenkii iyo maalintiiba way soo galayaan. Haddii aad sumayso xayawanka iyo bini’aadamka waxwalb way sumoobayaan. Waxay noqotay fursad adag oo aan waxba la beeran karin.”
Beeraleydii ugu danbeeyay ee qasaraha uu gaaaray beerahooda waxaa ka mid ah Maxamed Cismaan Warsame. Duurjoog u badan daanyeer ayaa ka cunay dalag u saarnaa beer 2 hiktar ah, isla markaana iskugu jiray noocyada kala duwan ee khudaarta, galay iyo digir.
Wuxuu tilmaamay in billowgii sanadkan uu joojiyay in uu dalag galiyo beertiisa oo ku taalla cirifka dhul-beereedka deegaanka Cagaarey, halkaas oo uu ku wajahay weerarka xayawaanka oo qasaare gaarsiiyay dalagyo uu ku beertay.
Bishii Abriil ayuu kiraystay dhul ku yaalla bartamaha dhul beereedka si uu u helo meel uu kaga badbaado Daanyeerka iyo duurjoogta kale, balse bishii Juun oo dalaggu gurasho ku dhawaa ayuu la kulmay weerar kale, wuxuuna ku waayay dhamaan mirihii uu beertay.
“Aniga oo dhex jooga ayuu daanyeerku isaga oo malaha 500 oo xabbo ah 3 qayb inta uu iskadhigay ayuu dhinac waxba ka soo galay, dabadeedna circle buu igaliyay. Waan ka niyad jabay, haddana marka duruuftu ku kalifayso waxaad is oranaysaa, haddana wax tabco; Marka waa kuuna taag li’i, kaamana tagi karo.”
Dalagga uu ka cunay xayawaanka ayuu galiyay lacag dhan $800, taas oo qayb ka mid ah uu dayn ku helay, sida kirada dhulka uu beertay oo ahaa $200 iyo abuurka. Waa qasarihii saddexaad ee ka soo gaaray xayawaanka labadii sano ee u danbeeyay, taas oo kaliftay in uu ka quusto beero-falashada.
Beertiisa waxaa ku tiirsanaa qoyskiisa oo 12 ah, kuwaas duruufta nolol xumo ay sababtay in ay labo u qayb samaan. Lix ka mid ah ayuu u geeyay qoys ay ehelo yihiin oo ku nool dagmada Sheekh, markii uu awood u waayay in uu dhamaantood wada quudiyo.
Carruurta la joogta 48 saacba mar ayay helaan cunno ay dabka saartaan. Toban ari ah oo uu dhaqdo ayuu ka lisaa caano uu suuq geeyo. Wuxuu sheegay in labadii maalinba mar uu ka helo $3. Wuxuu ugu iibiyaa kiilooyin raashin ah.
Xoolaha u jooga ayuu sheegay in uu ku quudiyo bal uu kaydiyay, kaas oo ka sii dhamaanaya iyo biyo uu ka helo ceel sii guraya oo beerta uu ku waraabin jiray. Wuxuu ka dayriyay ku tiirsnaanta xoolaha oo roob la’aanta dabadheeraatay ay galaafan karto.
Wuxuu sheegay in muddo 22 sano ah oo beeraley uu ahaa uusan horay u la kulmin qasaare la mid tan ay bideen xayawaanka doogga cuna, kuwaas ku kalifay in uu iskaga tago beertiisa.
“Wixii aan quudan jirnay ama aan ciyaalka wax ka bari jirnay waa nalooga xoog roonaaday. Marka waxaan doorbiday in carruurta aan kala fogeeyo cidihii ehelkooda ahaa midba aan reer u geeyo. Wax la quutaa ma jiraa ee waa iska maqade-ma-dharge.”
Todoobo ka mid ah carruurtiisa waxay ka mid yihiin ku dhawaad 80 carruur ah oo waxbarasho la’aan noqday. Waxaa u sabab ah markii uu xirmay dugsi hoose oo ku yaallay deegaanka Cagaarey bishii Julay. Iskuulka oo lagu dhiganayay lacag ayaa dhaqaale la’aan u xirmay.
Wuxuu ku tiirsanaa dhaqaalaha laga qaadayay qoysaska ay ka soo jeedaan carruurta oo beeraley u badan, kuwaas awoodi waayay in ay helaan qarashka waxbarshada sida uu Raadiyow Ergo u sheegay Axmed Cumar Cige guddoomiyaha iskaashatada beeralayda.
Dhibaatada xawawaanka uu u gaystay waxaa ugu biirtay kaydadkii biyaha oo guray, kaddib roob yari haysay deegaannadooda labadii sano ee u danbeeyay. Beeralayda qaar malahan ceelal, halka kuwa leh shidaalka oo qaali ah ay ku dhiiran waayeen in ay wax beertaan.
Cabdiraxmaan Abokar Axmed oo beer labo hiktar ah ku leh deegaanka Cagarey tan bishii May beertiisa ma tabcin, markii uu ku qaasaray dalag u badnaa galey, digir iyo masago oo xayawaanku uu ka cunay.
Wuxuu sheegay in qoyskiisa oo afar ah ay la daalaadhacayaan xumo ka dhalatay xaaladdaas, maaddama ay ku tiirsanaayeen raashinka iyo dhaqaalaha laga helo beerta. Wuxuu maciin-biday dad ay helo yihiin, kuwaas oo ku kala nool Sheekh, Burco iyo Barbara.
Marka uu cabto ayuu sheegay in ay taleefoonkiisa gacanta ay ugu soo tuuraan lacag uu ku iibsado kiilooyin raashin. Waa cunno aan joogto ahayn, isla markaana aan ku filnayn haddii ay helaan.
Xaaladdan quusta ah ayuu xusay in aysan hayn awood ay kaga dabaashaan haddii aysan kaalmo ka helin Somaaliland si looga difaaco xayawaanka, beerahana ay u helaan gaashaan.
“Ood la’aan baan ka cabanaynaa iyo xayawaankii oo noocyo badan oo doofaar leh, daanyeer leh oo ugaartii deeradu ka mid tahay, kuwaas oo saraha sidii riyaha u cunaya. Dhul bannaan oo wixii aad kaga oodan lahayd ama uga ilaalsan lahayd aysan jirin oo bannaan ah oo adiga oo xagaas jooga ay xaga kale ka soo galayso (xayawaanka). Howlaheedu way badan yihiin.”
Wuxuu tilmaamay in ay rajaynayaan helidda roob ku filan deegaanka, kaas oo xal u noqon karha dhibaatada ay wajahayaan, maaddama ay meesha ka bixi karto baahida keentay in xayawaanku ay ku soo duulaan dalagga.
Cabdiraxmaan wuxuu iskudayay helidda shaqo xoogsi ah oo nolosha uu ku maareeyo, balse wuu ku hungoobay, maaddama deegaankiisa fursado shaqo aysan ka jirin. Waxaa la mid ah beeraleyda kale, kuwaas oo ku haminaya helidda il-kale oo dhaqaale uu ka soo galo.
Waxay quus ka muujiyay ceelsha biyaha ee sii guraya, kuwaas oo sababay biyo yari. Wuxuu xusay in qoyskiisa hadda ay ku tiirsan yihiin biyo ku jira bac uu dhulka galiyay si uu u kaydsado. Waxaa ugu shubay nin qaraabo ay yihiin oo gaadiidley ah.
Wuxuu ka cabanayaa heerka biyo yarida oo ku qasbi kara in ay ka hayaamaan deegaanka haddii aysan helin roob ku filan.
“Roob yarida ayaa biyo la’aanta keentay. Roobabkii ayaa dhulka ku yaraaday. Ilaahey baa leh cabashada. Laakiin ciddii wax naga caawin karta in ay naga caawiso waan u baahannahay.”
Roob la’aanta dabadheeraatay waxay si guud u saamaysay dadka iyo xayawaanka iskugu jira kuwa la dhaqdo iyo duurjoogta ku nool daaqa, kuwaas oo duruuftu ku qasabtay in ay weeraraan beeraha isla markaana ay beeraleyda ka cunaan dalagyada ay beerteen.
