(ERGO) – Nolol xumo ayaa soo foodsaartay qoysaska boqolaal ganacsato yaryar ah oo ku nool xeryo ku yaalla magaalada Baydhabo.
Arrintaas ayaa ka dhalatay, markii bishii Abriil ee sanadkaan dalka oo dhan laga diida isticmalka lacagta shilin Soomaaliga, waxaana ka dhashay in ay xirmaan dukaamo ay ku tiirsanaayeen.
Ganacsatada xeryaha ayaa horay wax ugu gadan jiray shillin soomaaliga, maaddama macaamiishooda ay yihiin dad barakac ah oo aan haysan doollar.
Xaaladdaas ayaa keentay qasaare xooggan. Kaydkooda oo ahaa shillin Soomaaliga ayaa lagu diiday in wax looga iibiyo iyaga oo haya.
Cabdiqaadir Maxamed Cabdi oo ka mid dadka ku ganacsada xerada Buur-shabeellow ayaa sheegay in uu gabi ahaanba ka xirmay dukaan uu ku iibin jiray raashin iyo bagaash.
Wuxuu awoodi waayay in uu badeeco ku soo qaato 500 milyan oo shilin Soomaali ah oo uu haysto. Qoyskiisa oo ka kooban 13 ah ayuu nolol u ahaa ganacsigan.
Wuxuu intaas ku daray in raashinkii ugu danbeeyay dukaanka oo ahaa min 20 kiilo oo bur bariis iyo sonkor ah uu u soo qaaday bishii hore reerka si ay uga sii noolaadan.
Wuxuu sheegay in raashinkaas in uu gabaabsi yahay, isla markaana rajada uu ka qabo helidda mid kale uu yaryahay.
“Xaaladdena waa adag tahay. Masruufka reerka ayaan awoodi la’ nahay. Ka hor inta uusan meesha ka bixin shillin Soomaaliga dhaqaale fiican ayaan ka heli jirnay ganacsigeena. Raashinka qoyska kama walwali jirin. Bil walbo waa u soo dhigi jiray wax ku filan.”
Cabdiqaadir ayaa sheegay in maalinle uu u heli jiray 264 kun illaa 330 kun oo shillin Soomaali ah, taas oo ugu filnayd baahiyaha qoyska iyo wax uu kayd ahaan u dhigto.
Lacagta uu awoodi la’yahay in uu wax ku iibsado ayuu xusay in uu kaydinayay afar bil. Ganacsiga ka xirmay 2 sano ka hor ayay hirgaliyay, wuxuuna ku billaabay $500 oo ay ku caawisay hay’adda NRC.
Ka hor fursaddan wuxuu tilmaamay inuu ahaa baagamuuddo shaxaad iyo dayn ku maareeya nolosha qoyskiisa.
In dukankiisa uu maran yahay lacagta uu haystana aysan waxbo u goyn ayuu xusay inuu walwal ayuu tilmaamay in ay walwal ku hayso.
Wuxuu sheegay inuusan horay ugu baraarugsanayn in adeegsiga shilin Soomaaliga uu mar uun meesha ka bixi doonna, taas oo keentay in uusan ka gaashaaman.
“Qof walbo aan u tago wuxuu i leeyahay waxbo kaagama gadi karo. Aad ayay saamayn noogu yeelatay in shillin soomaaliga ah laga guuray. Ganacsiyaddeenii meesha ayay ka baxeen.”
Cabdiqaadir ayaa sheegay in tan iyo bishii Abriil uu bixin la’yahay $20 oo ah kirada qol jingad ah oo ay qoyskiisa dagan yihiin, korontada iyo tuubo biyo ah oo ugu jirta. Wuxuu xusay in lagu wargaliyay in bishaan uu ka baxo haddii uu dhibi waayo.
Xaaladan darteed waxaa ka waxbarasho beelay 6 carruur oo u dhigan jiray iskuul hoose iyo dhaxe. Wuxuu xusay in laga soo cayriyay, markii uu bishii Abriil u awoodi waayay $60 oo laga rabay.
Ninkaan waxaa culayska ku sii kordhinaya dayn gaaraysa $1000 oo ay ku leeyihiin qaar ka mid ah ganacsatadii uu badeecada ka soo qaadan jiray.
Wuxuu qorshaynayay in uu ku gudo lacagta ku dhacday, balse nasiib xumo inta uusan gudin ayaa la diiday adeegsigeeda.
Wuxuu xusay inuusan hayn qaab uu ku buxiyo, maaddama aysan xaaladdiisa waxbo dhaamin qof faro maran oo qoyskiisa aan dabari karin.
Ninkaan oo 51 sano jir ah noloshiisi horana ku soo qaatay miyiga magaalada Baydhabo ayaa barakac ku yimid magaalada sanadkii 2023.
Waxaa soo salkicisay abaar nacfi la’aan ka dhigtay beertiisa oo saddex higtay ah.
Diidmada shillin Somaaliga ayaa timid, markii inta badan gansatada magaalada Muqdisho ay billaabeen in ay wax ku gadan waayaan, taaas oo wada gaartay gobollada.
Waxay u sababaeeyeen lacagta oo noqotay mid coosh ah ama jeexjeexan aysanna dawladd dayactir ku samaynayn, ayna qasaaro joogtaa kala kulmaan.
Cabdirashiid Cadow Cabdi oo ah aabbaha 6 carruur ayaa tilmaamay in uu awoodi la’yahay masruufkooda. Wuxuu badeeco la’aan darteed u xiray ganacsi u badnaa bagaash.
Ninkaan ayaa sheega in ay meesha ka baxday 297 kun illaa 396 kun oo shillin soomaali ah oo uu joogta uga heli jiray ganacsigiisa.
Dhaqaalahan ayaa ugu filna qoyskiisa cunnada, biyaha, waxbarashada iyo cafimaadka qoyska, kuwaas oo uu hadda kari la’yahay maarayntooda.
“Markii hore nolosheenna aad ayay u fiicnayd. In lacagta aan haysano aysan waxbo noo gayn waxaa noo dheer maciishadii oo qaali noqotay. Dhaqaalaha waan haysanaa, laakiin waxbo nooma gaayo.”
Cabdirashiid ayaa sheegay in ay ku tiirsan yihiin dayn ay ka qaataan dukaamo ay macaamiil u ahaayeen, taas oo aan joogta ahayn. Wuxuu haysta 70 milyan oo shilin Soomaali oo uusan waxbo ku iibsan karin.
Ninkaan ayaa xusaynin ganacsiga ka burburay uu markii hore ku billaabay $840 oo iskugu jirtay wax uu dayn ku qaatay iyo qaar uu ka kaydsaday $120 oo ahayd kaalmo uu ka heli jiray hay’ ada World vision.
Labo sano ayuu ganacsigiisu shaqaynayay ka hor inta uusan meesha ka bixin. Waxaa xaaladdan uga waxbarasho beelay saddex carruur ah oo wax uga dhigan jiray dugsi hoose iyo dhexe.
Dhamaadkii May ayaa la soo eryay markii uu awoodi wayay $60 oo isku gaartay labo bil.
“Hadda guriga ayay iska joogaan. Marxalad adag ayaa nala soo gudboonaatay. Isbeddelka ku yimid lacagtana si aad ah ayuu noo saameeyay.”
Wuxuu sheegay in dukaamadi uu ka soo adeegan jiray looga leeyahay 45 milyan oo shilin soomaali ah, taas oo uu qorshaynayay in uu ku bixiyo lacagta uu kaydsaday.
Hasa ahaate uusan hadda awoodin, maaddama la joojiyay isticmaalka lacagta u aruurtay. Lacagtaas oo uusan hayn si uu ku bixiyo ayuu tilmaamay in ay joogto u soo waydiiyay dadka ku leh.
Macaamiishiisi oo barakac u badna ayuu xusay in ay wax uga iibsan jireen shilinka dalka. Tani waxay ku keentay in dhaqaalaha uu haysta uusan ka dhax heli karin lacag doollar ah oo uu u baxsado xilligaan.
Ninkaan ayaa rajaynayay in uu horumar ka gaaro ganacsigiisa, balse nugaylka lacagta dalka ayaa rajo xumo biday.
Qoyska Cabdirashiid ayaa sanadkii 2022 ka soo barakacay deegaanka Goof gaduud- Buurey oo Baydhabo hoostaga. Beer 4 hiktar ah oo ay noloshooda ku tiirsanayd ayay ka qusteen biyo yari darteed.
Habacsanaan ka jirtay howlaha bangiga dhexe ee dalka ayaa loo aaneeyay in ay sabab u tahay mashaakilka haysta ganacstada ku kalsoonaada shilinka soomaaliga.
Dadka dhibaatadan ay quus-goosay ayaa ah danyarta iyo kuwa ku jira xaaladda barakaca sida uu aaminsan yahay Maxamuud Maxamed Nuur oo ah khabiir bartay cilmiga dhaqaalaha barena ka ah jaamacada Zamzam ee magaalada Baydhabo
“Way ku adkaanaysa in ay sii wadaan ganacsiyadooda, maaddama aysan heli karin alaab ay iibiyaan iyo wax ay iskaga bixiyaan daymaha lagu leeyahay, mararka qaarna shaqadooda waa joogsataa, maaddaama aysan haysan lacag ka duwan midda gacanta oo ay ku baxsadaan xaaladdan oo kale.”
Dib u cusboonaysiinta lacagta dalka iyo kalsoonideeda oo la abuuro ayuu sheegay in ay xal u noqon karto dhibaatada haysta ganacsatada iyo dadka kale ee soomaaliyeed.
