(ERGO) – Toddobo qof ayaa cudurka shuban-biyoodka ugu dhintay deegaanka Buula Xaaji oo dhinaca galbeed kaga beegan magaalada Kismaayo. Wuxuu sidoo kale soo ritay tan iyo bartamihii bishii June 235 qof oo isugu jira rag, haween iyo carruur, sida ay noo sheegeen dhakhaatiir deegaanka u tagay caawinka bukaanada.
Dr. Xasan Xuseen Maxamed, oo ka mid ah dhakhaatiirta si mutadawacnimo ah u caawinaya bukaannada, ayaa sheegay in sababta ugu weyn ee cudurka loo aaneynayo ay tahay biyaha wasakhaysan ee laga cabbo waraha.
Aadan Bakaal Sheekh waxaa cudurka uga dhintay wiil labo jir ah bilowgii July 2026. Wuxuu xusay inuu halmar ku soo booday shuban aan kala joogisi lahayn, ayna Joogeen dhul baadiye ah oo aan lahayn goob cafimaad iyo daawo midna.
“Wuu shubmay. Shubankii wuu Isbeddelay. Quraan ayaan saarnay. Cunugii indhihii god ayey galeen. Wax daryeel ah ayaan waynay. Waxaa nala dhahay Buula Haaji ayaa daryeel uu jiraa oo cafimaad la keenay. Aniga iyo gabadhii ii dhashay ayaa soo qaadnay. Gabadhii waa qaadi wayday shubankii ayaa iska socda.”
Aadan ayaa sheegay in wiilkiisa uu u waayay lacag uu gaari ku soo saaro, taas oo dib dhigtay. Wuxu xusay in saddex habeen iyo saddex maalin uu la soo lugaynayay. Markii uu u soo dhawaaday deegaanka Buula Haaji nin ayaa ku caawiyey gaari Dameer.
Wuxuu tilmaamay inay jirka kula soo kulmeen culeyso kale oo safarka ku dheereeyay sida roob mahiigaan ah oo jaray waddooyinka. Arrimahaas ayaa keenay in wiilkooda uusan durba helin gargaar badbaado leh.
“Waxaan u soo qaadi waayey gaadiid la’aan. Meesha Gaadiid ma galo. Waa cir ka dheer dhul dheer. Marka aan soo dhawaanay ayaan qaadmo ku soo dayey. Tiirabi ayaa qabsatay walaalow cunugayagii aan jeclayn.”
Ninkan ayaa sheegay in wiilkiisa uu naf baxay markii ay geeyeen Buula Haaji oo lix saac uu yeelay goob yar oo si ku meelgaar ah loo dhisay. Dhakhaatiirta ayuu xusay inay u sheegeen inuu u god galay cudurka Shuban biyoodka.
Waxaa xannuunka ku kordhinaya in sababta geeridiisu tahay fuuq bax ku socday maalmo, iyada oo aan la siin wax dawayn iyo baxnaano kale ah midna.
“Dhakhtarka waxaa uu yidhi shubanka ayaa dilay. Haddii uu daryeel caafimaad helli lahaa waa fiicnaan lahaa ayuu nagu yidhi. Anagana waan soo gaadhi waynay. Mar hore maxaad u keeni waydeen ayuu na waydiiyey. Anagana tamarta ayaan u sheegnay sida aan Buula haaji ku keenay, marka xaalka ayaad sidaa noqday.”
Aadan iyo xaaskiisa ayaa dib ugu laabtay tuuladoodii Qurac-dheer iyada oo uusan wehlin yaraankoodii. Waa danyar dhaqda afar sac iyo toban ari ah oo uga soo haray abaaro deegaanka saameeyay.
Buula Xaaji ma laha isbitaal ama xarun caafimaad oo si rasmi ah u shaqeysa. Xarunta caafimaad ee ugu dhow waxay ku taallaa magaalada Kismaayo oo u jirta qiyaastii 90 km. Qoysaska qaar ayaa awoodin inay iska bixiyaan qarashka gaadiidka.
Dadka deegaanka ayaa iskood isu abaabulay, iyagoo dhisay laba teendho oo ku-meel-gaar ah, kuna diyaariyey afar sariirood si loogu dabiibo bukaannada ugu daran. Waxaa sidoo kale la geeyey daawo kooban oo ay bixisay Wasaaradda Caafimaadka Jubbaland, hase yeeshee dhamaad ah.
DR Xassan Xusseen Maxamed oo ka mid ah dhakhaatiirta dadka ugu shaqaynaysa sida tabaruca ah ayaa sheegay in uu cudurka uu ku faafayo si xawli ah marka loo eego dadka uu soo ridanayo.
Wuxuu intaas ku daray in daawooyinka iyo sariiraha ay ku jiifanayaan bukaanka ay aad u yaryihiin, taas oo hoos u dhigaysa dedaalkooda. Wuxuu tilmaamay inay awoodooda ka baxsan tahay baahida jirta.
“Anagga waxaan siinaynay dadka Oras iyo daawooyin u badan faleenbooyin oo ku xidhaynay dadka. Dadka waxaa ay ka imaanayaan miyi iyo magaalaba. Cudurka waxaa uu ka dhashay biyha wasakhada ee dadka ay cabayaan.”
Marka laga tago reer guuraaga bukanaadda ugu badan waxay ka imaanayaan xeryaha deegaanka. Faadumo Hilowle. Cumar oo ku nool duleedka deegaanka Buula Haaji ayaa sheegtay inay wiil ay dhashay oo labo sano iyo bar jira uu kaga dhacay Shuban 25 June.
Waxay keentay deegaanka balse waxaa loo sheegay inay xaaladdiisu tahay mid aan waxba looga qaban karin. Faadumo ayaa xustay inay wayday $16 oo ay ku gayso magaalada Kismaayo. Nasiib wanaagsan, waxaa ka ogolaaday inuu si dayn ah ugu qaado mid ka mid ah darawallo ay u dan-sheegatay.
“Cunugga markaan qaadaayey magaalada isagga oo nool ma tagaysaan mise dhaxda ayuu ku dhiman-doona ayaa lahaa sida uu u liitay awgeed. Markii aan magaalada tagay oo isbitaalka geeyey waa la isoo dhaweeyey cunuggan daawo ayuu meesha iiga helay.”
Faadumo ayaa sheegtay in wiilkeeda kowdii bishan July laga saaray Isbitaalka guud ee magaalada Kismaayo isaga oo ay soo hagaagtay xaaladiisa caafimaad ayna dib ugu celisay deegaanka Buula Haaji oo ay ku nool yihiin.
Waxay xustay in daawooyin kala duwan loo siiyey wiilkeeda intii ay kula jirtay Isbitaalka dhakhaatiirtana ay ku bixiyeen dadaal fiican sidii uu u badbaadi lahaa.
“Markii cunugga ii cafimaaday oo dhiigiisa uu soo noqday shubankiina uu joojiyey oo daawo walba la ii siiyey oo fiicnaaday ayaan soo bixiyey. Dhakhaatiirta waxaa ii sheegeen in cunugay uu aad u liitay oo shuban biyood uu ku dhacay oo xitaa qaybta ilmaha aad u liita la galiyey ayey ii sheegeen.”
Faadumo ayaa sheegtay inay nolol adag ku wajahayaan xeryaha deegaanka oo ay soo galeen Febraayo markii ay roob yari uga dhamaadeen 25 lo’ ah iyo 50 neef oo ari ah oo ay noloshooda ku tiirsanayd.
Nolasha qoyskeeda oo toban ah ayaa ku tiirsan shaqo muruq maal ah oo aan joogta ahayn oo saygeeda uu qabto. Waxy sheegtay in maalintii uu helo $1.5, mararka qaarna uu wayao.
“Nolosha waa iska xuntahay waddanka shaqo la’aan ayaa ka jirta. Ninkii Shaqayn lahaa wax uu ka shaqeeyo ma lahan. Waddanka shaqo mataalo. Wax yar oo lo’ ah iyo adhiya ayaan lahayn. Lodii waa dhamaatay. Adhigiina wuu dhamaaday.”
Qoysaskan oo horay u wajahayay saamayn taban oo ka dhalatay isbeddelka cimilada markii ay ku cayroobeen roob yari soo laalaabatay ayaa hadda waxaa u raacday xaalad caafimaad daro oo ku kordhisay duruufihii nolosha ee ay la halgamayeen.
