(ERGO) – Xaalado adag oo dhanka nolosha ah ayay wajahayaan qoysaska 76 qof oo cudurka sonkorta uu soo ritay shantii bil ee ugu danabaysay, kuwaas oo lagula tacaalay isbitaalka guud ee Gabiley.
Qaarkood sanooyin ayay cudurka la noolaayeen iyagoon isku ogayn. Waxaa sidoo kale u wehliya cuduro kale oo sababay in ay awoodi waayeen xamaalkii ay biilka ka soo saran jireen.
Dadkan oo badankoodu ka soo jeeda qoysas danyar ah waxay muteen dhibaatooyin dhaqaale iyo kuwo nololeed oo sii adkeeyay caafimaad darradii haysay.
Ismaaciil Jaamac Cali oo ka mid ah ayaa sheegay cudurka lagu ogaaday mar uu dhintay wiil uu abti u yahay naxdintaas oo ku keentay in uu miyir beelo.
Baaritaan uu ku sameeyay isbitaalka Gabiley oo la geeyay ayaa looga sheegay cudurka sonkorta bishii Fabraayo ee sanadkaan.
Wuxuu xusay in uusan illaa markaas shaqayn oo xanuun joogto ah uu dareemo horayna uu calaamadaha cudurka isugu arki jiray.
“Markii iigu horaysay waxaan u mooday kalyo xanuun. Haraad iyo kaadi badan ayaa isku arkay illaa 6 bil ma ogayn in uu macaan yahay, waana jiranaa daal badan ayaan isku arkay oo markaan waxyar socodo waa fariisan jiray. Heer aan gaaray markii danbe in aan suuq, waxaana la igeeyay isbitaal”
Ismaaciil ayaa sheegay in xaaladaan ku soo korortay ay nolosha iyo dhaqaalaha ka saamaysay qoyskiisa oo 12 qof ah. Keligiis ayaa u shaqaynayay, maaddaama ay carruurtiisu yar yar yihiin.
Wuxuu awoodi la’yahay cunnada, biyaha iyo baahiyahooda kale. Daruuftan ayaa ku qasabtay in habeennada qaar gaajo ku seexdaan.
Xaaskiisa waxay umushay horraantii May, isna dhul yaal ayuu noqday mana jirto cid kale oo caawimaad joogto ah ay ka heleen.
Waxay hal mar dabka ku shitaan kaalmo aan badnayn oo dariska ama qaraabo ay ku caawiyaan, markii aysan waxbo helin waxay ku qasban yihiin in ay qadaan, maaddaama aysan doorasho kale haysan.
“Reerkayga anaa u shaqayn jiray, anna waxaa igu dhacay cudurkii oo aanan fahamsanayn horraantii, taas oo keentay in aan awoodi wayno saddexdii waqti ee cunnada. Waxaa ii sii nugleeyay cudurka waa gaajada ii raacday.”
Ismaaciil ayaa sheegay intii uu xanuunsanaa in uu ka xirmay harqaan uu nolol maalmeedka uga soo sari jiray qoyskiisa oo Gabiley ugu yaallay, taas oo xaaladooda sii adkaysay.
Wuxuu door biday daawo dhaqameed iyo Qur’aan uu naftiisu isku aqriyo. Wuxuu aaminsan yahay in ay uga fiican yihiin daawooyinka ay dhaqaatiirtu qoraan, ugana qarash yar tahay.
Caqabadaha haysta waxaa ka mid ah 3 carruurtiisa ah oo waxbarashada laga soo eryay dhamaadkii Maarso, markii uu 2 bil bixin waayay $45 oo uu ka dhiibayay.
Waxay dhiganayeen fasallada 3 iyo 5 ee dugsiga hoose dhexe iyo mid sannadkii labaad ku jiray dugsiga sare.
Waxaa intaas u wehliyo daymo isku gaaray oo muddo lagu leeyahay, kuwaas oo waydiimo joogto uu kala kulmo dadkii uu ka qaatay.
“Waxaa la igu leeyahay $1,200. waxaan ku iri waxba ma hayo haddii aan dhinto tolkayga u doonta. Dhaqaale burbur ayaa I soo gaaray meeshii aan ka shaqaysanayay waa xirantay.”
Qoyska Ismaaciil waxay hadda magaalada Hargaysa uga nool yihiin labo qol oo ehelkiisu ku caawiyeen, markii laga saaray gurigii kiro ah oo ay ka deganaayeen Gabiley, kaas oo uu iska bixin $80 oo kiradiisu ahayd.
Cudurrada raaga oo sonkorowgu ka mid yahay saamayntooda dhaqaale iyo nololeed ayaa soo badanaysay muddooyinkii dambe. Bukaannada qaar ayaa awoodi waayay lacagta daawada, halka kuwa kalena ay iska diidaan.
Dhaqtar Bilan Axmed Ismaaciil oo ka tirsan qaybta macaanka ee isbitaallka Gabiley ayaa sheegtay in wacyigalin la’aanta, hab nololeedka qoysaska oo isbeddelay iyo ogaanshaha cudurka oo daaha ay kordhiyeen halistiisa.
Waxay tilmaamtay in ay sii badanayaan dadka macaanka qaba. La tacaalidiisa iyo u hogaamsanka talooyinka dhaqaatiirta ayay xustay in ay kaalin weyn ka qaataan xal u helida, balse inta badan bukaannadu aysan sidaas samayn.
“Talacaalida macaanku waxay u baahan tahay qorshe balaaran oo muhiim u ah dadka la nool. Daawo kali ah ma ahan waa in noloshiisa wax laga beddelo, cunnooyinka u fiican la baro, socodkana lagu dhiiriyo. Xanuun in lala noolaado iyadaaba saamayn ah.”
Bilan ayaa sheegtay in saddexdii bil ee ka horaysay shantaan ay diiwaangaliyeen 30 qof oo macaan leh, taas oo muujinaysa koror labanlaab ka badan.
Waxay u sababaaysay cunnooyinka dabiiciga ah oo aan la cunin, jimicsi la’aan iyo dadka oo aan baarintaan joogto ah samayn.
Dhaqtarka ayaa walaac ka muujisay in iyadoo dadka la siiyo daawooyin iyo la talin bilaash ah haddana qaarkood ay diidaan iyagoo aaminsan geedo dhaqameedka in la isku daaweeyo.
Waxay sharaxaysaa heerarka sonkorta iyo qaababka loola tacaalo.
“Dadka qaar macaan ayay leeyihiin, laakiin daawo uma baahna oo maaddada sonkorta gubaysa ayaa ku filan. Mar ganaca qofku wuxuu shaqada gabayaa konto boqolkiiba oo kaniini ayuu u baahan yahay. Mar kale 70 illaa 80 ayuu gabaya oo heer cirbad ayuu gaaray.”
Bilan ayaa sheegtay in boqolkiiba 7 dadka ay la tacaaleen ay ka yar yihiin sodon sano. Da’da u dhexaysa 30 illaa 60 waa 50 boqolkiiba, halka lixdan illaa sagaashan ay yihiin 30 boqolkiiba.
Dhaqtarka ayaa sheegtay in cudurka macaanku uu saamayn maskaxeed ku yeesho qofka la nool, sida walwal iyo niyad jab. La socodka heerka ay joogto sonkortu ayay xustay in ay daaweynta qayb ka qaadato.
Dhanka kale Sacad Cabdi Yuusuf oo 35 sano jir ah cudurka macaanka ayaa ku sababay in uu araggiisii waayo. Muddo dheer oo uu qabay, balse uusan isku ogayn ayaa keentay in indhihiisu daciifaan illaa uu ka gaaro heer uusan waxba arkayn.
Wuxuu sheegay in xaaladaan ay ku qasabtay in uu awoodi waayo shaqooyin dhismaha guryaha ah oo uu ka qaban jiray magaalada Gabiley. Ugu danbayn isbitaal uu tagay horraantii sanadkan ayaa u sheegay in sonkortu jirkiisa ku jirtay in ka badan 9 sano oo unugyadiisa ay saamaysay.
“Dhowr jeer ayaan qaatay daawo wellina ma bogsoon. Indhaha ayaa iigu daran dalka waxba loogama qaban karo ayaa la I yiri mana awoodo dhaqtar dibadda ah”
Sacad shan bil oo xanuunka uu qabo wuxuu ku dhex nool yahay isbitaalka Gabiley. Wuxuu awoodi waayay kirada iyo noloshiisa, maaddaama uusan shaqayn karin.
Wuxuu waayay $7 oo maalinle uu dhismaha uga qaadan jiray, taas oo uu ku biili jiray 3 walaalihiis ah ka yar oo masuul uu ka ahaa.
Wuxuu tilmaamay in maalmaha qaar uu xaalad adag galo oo la dhigo qaybta gargaarka deg dega ah, markii uu roonaadana qolkiisa lagu celiyo. Sacad ayaa xusay in cudurkaan uu baabi’iyay rajo kasta oo nolosha uu ka lahaa.
Dhibaatooyinka dabiiciga ah oo cudurradu ay ka mid yihiin waxay si adag u saameeyeen nolosha qoysaska danyarta ah oo aan heli karin dhaqaale adag oo ay kula tacaalaan caafimaadkooda, taas oo ku sababtay in ay ku danbeeyaan xaalad quus ah.
