(ERGO) – Qoysaas danyar ah oo ku tiirsanaa ka ganacsiga cad-ka iyo caanaha xoolaha ayaa wajahaya duruufo dhaqaale, markii maamulka dowladda hoose ee Hargeysa ay ka mamnuceen in xoolo lagu dhaqdo gudaha Magalada 1-da September ee sanadkan. Maamulka ayaa arrintan u sababeeyay dhireynta iyo dib u soo celinta bilicda magalada.
Fihiima Xasan Farax oo ah hooyada toddobbo carruur oo agoon ah waxay nolosha qoyskeeda ka maareeyn jirtay caano ari oo ay ku iibin jirtay suuqa Hargeysa. Haweeneydan ayaa gudaha magaalada ku dhaqan jirtay 20 neef oo ari ah. Maamulka dowladda Hoose ayay sheegtay inay kala wareegeen arigaa. Waa tan Fihiima oo sharaxaysa saameeynta nololeed ee ay ku yeelatay ariga laga qaatay.
“Nolosha qoyskayga maalin ba waa sii. Balse, manta waxa igu daran waa maceshadii oo qali ah. Marka ay wax walbo qaali noqdaan, riyihii aad isku celceshan jirtay na laga qaado waa dhibaato. Manta wax aan gacanta ku haya ma jiraan,” ayay tiri.
Laba ka mid ah caruurteda ayay xustay in ay ka hareen waxbarashada, markii ay awoodi weyday in ay ka bixiso lacagta waxbarashada.
Fihiima ayaa tilmaantay in arigii laga qaaday ay ku xareeysanyihiin xero ku taala magaalada. Waxay xustay in neefkii laga rabo lacag si loogu soo sii daayo. Lacagta ayay sheegtay inaysan haysan hadda, balse ay jeclaan lahayd in arigeeda dib loogu soo celiyo. Waa tan iyadoo ka waramaysa walwalkeeda ku aadan xoolaha laga qaatay.
“Marka aan arko arigeygii oo maqan warwar badan baan dareemaa, xitaa haddii ay habeen tahay ma seexdo. Sida aan carruurteyda u xanaaneeyo ayaan iyagana u xanaaneya. Bini aadan baan ahay, meel aan ku xareeyo uma hayo xolihiina,” ayay tiri.
Fihiima warwarka ugu weyn ayay ku sheegtay in uu yahay kirada guriga ay deggan yihiin oo ka koban laba qol oo jiingad ah. Saddexdii billood ee u dambeysay waxay xustay inaysan bixin lacagta kirada. Lacag dhan $60 ayay tilmaantay in hadda lagu leeyahay.
Ka hor inta aan magalada Hargeysa laga joojin ku dhaqashada xoolaha, waxay si maalinle ah u heli jirtay lacag dhan 60-kun oo udhiganta $8. Lacagtan waxay ka heli jirtay caano lix koob ah oo ay ka lisi jirtay arigeeda.
“Waxaan u isticmaali jirey caanaha ciyaalkan siin jirey. Mararka qaar waan dhanaanin jirey oo waan ibiin jirey. Marka ay riyuhu dhalaan intaan habeenkii ka liso ayaan subaxdii iib geyn jiray. Lacagta aan ka helo waxbarashada, kirada iyo nolol maalmeedkayaga ayaan ku dhibi jirey,” ayay tiri.
Nimco Cabdullaahi oo qoyskeedu ka kooban yahay toban qof ayaa sidoo kale ka mid ah dadka ay maamulka ariga ka qaadeen. Waxaa horaantii bishii September ee sanadkan laga qaaday toban neef oo ari ah, kuwaasi oo ay qoyska ku tiirsanayeen.
Hawenaydan ayaa xustay in qoyskeeda ay ka cawiyaan hada nolol maalmeedka qoys ay qaraabo yihiin. Waxay xustay in biyaha ay qoyska isticmaalaan ay ku caawiyaan dadka noolol ahaan dhaama ee ay deriska la yihiin.
Nimco ayaa tilmaantay in markii ariga laga qaatay ay billowday inay iibisoo sabaayad ay guriga ku sameeyso. Albaabka gurigeeda ayay sheegtay inay la soo fariisato, balse ay ka hesho lacag dhan $1-$2 maalinkii. Dhaqaalaha kooban ee ay ka hesho ganacsiga sabaayada ayay tilmaantay inaysan ku filnayn nolosha qoyska.
“Sabaayadda si fiicaan la iga ma gato, dadku igu ma baran ganacsigsan. Ganacsigii hore ee iibinta caanaha masaariif fiican ayaan ka heli jiray oo waa ay ku filnayd nolosha qoyska. Balse hadda kan waxba kama helno, faa’ido na kuma qabno,” ayay tiri.
Haweenaydan ayaa xustay in shan ka mid ah carruurteeda ay waxabarashada uga hareen dhaqaale la’aan, markii ay iyada iyo saygeeda oo noloshooda ku mareeyn jirey iibinta caanaha ay shaqo la’aan noqdeen.
Nimco ayaa hadda rajeynaysa in Maamulka dowladda hoose ay ka hesho dhaqaale ay ku soo kabto nolosha qoyskeeda oo ay u balan qadeen in ay siin donaan, markii ay u gudbisay cabasho la xiriirta nolosha adag ee u qoyskeeda ku noolyahay. Dhaqaalaha ay sugayso ayay rajeynaysaa in nolosheeda u waxbadan ka bedeli doono haddii ay hesho.
“Dowladda hoose cabashadeyda ayaan ugudbiyey, dadka qaar cabashadooda waa laga jawabay. Lacag baa la siyeey, arigoodana magaalada waa ay kala baxeen. Balse, aniga waxba la ima siinin, arigeygiina wali wuu maqan yahay. Dib ayaan ka ogaadey aniga arrintaa, kaddib ayaan cabasho gudbistay. Sababtaas ayaan u daahay oo ilaa hadda wax u helin,” ayay tiri.
Agaasimaha waaxda arrimaha bulshada ee dowladda hoose ee Hargeysa Xuseen Askar ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in qoysaska laga uruuriyey ariga ay ahayeen kuwii u hogaansami wayay ammarkooda. Wuxuu xusay inay u qabteen muddo labo toddobaad ah oo ahayd inay xoolaha kala baxaan magaalada.
Agaasimaha ayaa sheegay in xoolaha ay hayaan ay ku wareejin doonaan isbitaalada iyo xabsiyada, si loogu qalo buukaanada iyo maxabiista.
“Dadkii waxay na dhahaan xoolahayga ha naloo daayo oo waa ay soo cabanayaan. Qaar ayaa geel wata magaalada dhexdeeda. Ma suurta galeyso in magaalo xoolo lagu dhaqdo. Dadka waan wacyi-gelinna oo waxaan dhahnaa ka saara xoolaha magalada. Qorshahanaga waa inanaan ka laaban go’aankayaga oo xoolaha magaalada laga saaro,” ayuu yiri.
