(ERGO) – Kummanaan carruur ah oo waxbarashada ka jirta deegaanadooda wakhti horey ugu waayay ayaa sanadkii saddexaad ka faa’iideysanaya waxbarasho lacag la’aan ah. Maxamed Xirsi Jaamac wiil iyo gabadh uu dhalay oo 10 iyo 11 jir ah ayaa ka mid ah carruurtaas.
Fursada ay heleen carruurta Maxamed ayaa timid markii iskuulka tuuladiisa Lafta-farawayne oo Hargeysa Koonfur galbeed kaga beegan ilaa 60km lagu kordhiyay waxbarashada galinka dambe si ay fursad ugu helaan carruurta galinka hore xoolaha qoysaskooda u raaco.
Maxamed ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in carruurtiisa ay ku wargeliyeen in iskuulka deegaanka lagu soo kordhiyay waxbarashada gelinka dambe ee maalinkii, kana codsadeen inay duhurkii dhigtaan, subixii na ay xoolaha raacaan. Aabbahan ayaa ka aqbalay fikradda ay caruurtiisa u soo jeediyeen si ay noloshoodu dambe ugu aayaan.
“Jaanis ay wax kaga bartaan ayaa la siiyay. Caruurtii aan wakhtiga haysan ee xaafadda joogtay ayaa wax baratay. Wax bay barteen caruurtii kuwa aan maalintaasi t iyo b toona garanayn ayaa maanta waalidkooda wax kasta u akhriyaya una qoraya,” ayuu yiri.
Ardayda dhigata iskuulka ayaa hela quudin lacag la’aan ah. Waxaa sidoo kale laga taageerayaa, buugaagta, dharka iyo iskuulka. Maxamed carruurtiisa oo imika dhigta fasalka saddexaad ee dugsiga ayuu sheegay inay jeclaadeen waxbarashadii oo aanay rabin inay xoolaha eegaan.
Dhaqanka miyiga ah ee ah in caruurta ay qeyb ka noqdaan howl maalmeedka guriga sida in xoolaha la raaco, biyaha la soo dhaamiyo, beeraha la qodo ama cuntada la kariyo ayuu sheegay inay qoyskiisa la haysteen sababtaasina ay uga gaabiyeen inay markii hore waxbarashada geeyaan carruurtooda.
Maxamed ayaa xusay in lacagta waxbarashada oo uusan awoodin ay sidoo kale qeyb ka ahayd sababta uu iskuul u geyn waayay. Wacyi galin laga sameeyay deegaanka oo la xidhiidha muhiimada waxbarashada ayuu sheegay inay keentay inay ku baraarugaan waalidiinta deegaankiisu in ilmaha loo diro dugsiyada oo xilli kasta hadda furan.
“Wax wayn ayay ka tartay baahidii deegaanka taalay ee waxbarasho la’aanta. Dad aan waxba aqoonin ayaa waxbartay. Kuwii yaryaraa ee xaafadaha iska joogay ayaa ku dhiiraday inay dugsigii tagaan oo waxbarasho doontaan,” ayuu yiri.
In ka badan labaatan kun iyo shan boqol oo carruur ah oo ka soo jeeda qoysaska xoolo-dhaqatada ee ku nool Somaliland ayaa ka faa’iIdeysanaya 64 iskuul oo waxbarashadan lacag la’aanta ka wada baadiyaha lix gobol Somaliland ah.
Carruurta oo gaaray da’da waxbarashada waxaa caqabad ku ahayd helidda goobo waxbarasho oo furan galinka dambe oo ay firaaqo ka ahaayeen xoolo dhaqashada marka ay galinka hore u shaqeeyaan qoysaskooda.
Mashruuca waxbarashada lacag la’aanta ah waxaa fulinaysa hay’adda Havayoco oo ka shaqeeysa horumarinta dhallinyarada iyo arrimaha bini’aadanimada geeska Afrika.
Maxamed Aadan Muuse oo ah madaxa qeybta fidinta waxbarashada ee hay’adda ayaa tilmaamay in tiro arday ah ay iskuulada ku soo biireen, markii ay quudinta iyo waxbarashada bilaashka ah billaabeen.
“Caruurtii waxay u noqotay yididiilo, waxaa kale oo loo qaybiyay qalab buugaag iyo shandado ay ku qaataan. Dhiiri galintaasi la siiyay waxaa ay keentay inay ardaydii dugsiyadii sii joogaan niyadna u hayaan waxbarashadii,” ayuu yiri.
Adeegga waxbarashada ee labada galinba ay helayaan carruurta ku nool deegaanada baadiyaha ah ayuu sheegay Maxamed inay kor u qaaday tirada carruurta goobaha waxbarashada tagaya.
Ibraahim Guuleed Cali wuxuu carruurtiisa oo shan ah ka reebay waxbarashada bishii June ee 2018 markii uu awoodi wayay lacagtooda waxbarashada oo $40 ahayd bishii. Muddo ay guri joog ahayeen kaddib wuxuu dib ugu celiyay waxbarashadooda. Koox dhallinyaro ah oo ka socota hay’adda ayuu tilmaamay inay ku war geliyeen in waxbarasho lacag la’aan ah laga billaabay iskuulka degmada Daarasalaam. Waxay u dhigtaan u dhigtan fasalada labaad iyo saddexaad.
Raadiyow Ergo ayuu u sheegay in aanu wax shaqo haynin, taasina ay keentay in aanu xoogga saarin in ay waxbarashada u tagaan carruurtiisa. Wuxuu tilmaamay in raashinka ay ku noolyihiin uu ka caawiyo walaalkiis oo tukaan ku leh magaalada Hargeysa.
“Ciyaalkii imika iyagaa wax walba ii garanaya. Marna ismaan lahayn waxbarashada ayaa qiimahan leh oo aniga ayaan waxba baran, ilmo kasta waxaa uu ku mashquulsanyahay casharadii loo soo dhigay. Marna ismaan odhan sidan ayay waxbarashadu qofku u bedeshaa,” ayuu yiri.
Ibraahim ayaa xusay in isbeddelka waxbarashada ay ku soo kordhisay carruurtiisa ay ku abuurto inuu xoogga saaro kuna dhiiri geliyo inay ku dadalaan waxbarashadooda. Wuxuu intaas raaciyay inuu ku daba joogi doono carruurtiisa inta ay ka dhameysanayaan waxbarashada dugsi dhexe.
“Maanta wax kasta waa laga saaciday oo anigii waxba iigama baahna. Anigaa u raaca dugsiga oo geeya, macalimiintii ayaan ka xaal wareeystaa, siday wax u baranayaan, iyagii way ku faraxsanyihiin oo maalin kama habsaamayaan,” ayuu yiri.
Ibraahim waxaa uu rajo ka qabaa inay mustaqbalka carruurtiisa ku anfacdo cilmiga ay baranayaan.
Mashruucan waxbarashada oo la yiraahdo “carruurtu waxbarashada ma sugi karto” ayaa laga fulinayaa dhammaan gobollada Somaliland. Mashruuca ayaa wajigiisa kowaad ku eg bisha tobanaad ee sanadkan. Dhaqaalaha ku baxaya waxaa bixinayso hay’adda carruurta adduunka u qaabilsan Qaramada Midoobay ee UNICEF.
