Shaqaalaha Soomaaliya waxay xilligan ka kooban yhiin kuwa u shaqeeya dowladda Soomaaliya Hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa aan caalami ahayn, waxaa kaloo jira shaqaalaha muruqmaalka sida maqaaxiyaha, hoteellada, halka kuwa kale ay ka shaqeeyaan xoogsiyo kale, waxayna dhamaantood ka siman yihiin dhibaato badan oo haysta taasi oo saldhig u ah in marka horaba aysan jrin heshiis ay wada gaaraan xoogsadaha iyo kan loo shaqeeyo taasoo sal dhig u noqotay maqnaanshaha xuquuqeed ee dhamaan shaqaalaha iyo loo shaqeeyaha.
Xassan Maxamed Rooble waa shaqaale ka gaabsaday hay’adda uu u shaqeeyo balse wuxuu hoosta ka xarriiqay in aysan jirin awooddii shaqaalaha Soomaaliyeed taasina ay ka dhigantahay in wax walba ay xeer ja-jab ay noqotay.”Waxay shaqada soo galaan xilli hore waxa ayna shaqeeyaan muddo ka badan 8 Saacadood” ayuu sheegay.
Cali Sheekh oo la shaqeeya hay’ad NGO gudaha ka hawl gala ayaa Ergo u sheegay “ ma jirto sharci shaqo oo sax ah oo la hayo, taasina waxay keentay in xuquuqda shaqaalannimada ay lunto. “Shaqaalaha Soomaaliyeed dhibka haysta aad ayuu u badan yahay waxaa laga yaabaa in meesha ay soo mari lahaayeen ay xiran tahay waayo meelaha loo shaqeeyo malaha gaadiid, amaanko liita, waxaa kaloo ka sii daran qofkoo soo shaqo taga ayaa gacanta loo saaraa warqad ruqso, haddii uu hadal ka sii keenana dhib ka weyn ayaa loo geystaa”..
Cali Caarad waa milkile leh maqaaxi wayn oo la yiraahdo( Dooxa Restaurant) waxaa kale oo uu leeyahay gadiid waxaana u shaqeeya dad u badan dhallinyaro waana qabiir oo muddo ka badan 50 sano shaqaale soo ahaa waxaana waydiiyay hannaanka Shaqada sida uu ahaan jiray ‘Dhibaatada jirtaa ma ahan keliya dagaalladda, maqnaanshaha sharciga iyo kala dambaynta, waxaa maqan qayb muhiim ah oo saamaynteeda leh markay timaado hab xisaabtan dhex mara loo shaqeeye iyo shaqaale, waxaa kaloo yar hab raac muuqda oo dadku ku macaamilaan taasoo adkaysan dhamaan fursadihii isfaham ee dadka dhex yaalay’
“Waxaa la waayay kaalintii Dowladda tusaale haddii aan ku siiyo haddii qofka Shaqaalaha dhib ku dhaco waxaa u gurmada saaxibada laakiin ma jiro caymis caafimaad, hadduu shaqada wax ku noqda ma jirto sharci ay ku kala gar qaadan karaan”
Cali Caraad oo ganacsi oo gaar loo leeyahay lana yiraahdo ayaa sheegay isagu in dadka uu shaqalaysanaya uu ku xiri inuu cuno qaadka iyo kale, waayo “haddii qofka aad shaqalaysato qaad cuno waxaa hubaal ah inaad is qabsanaysaan, waayo shaqada waqtigeedii ilaalin maayo, mana jirto meel aad ku kala baxaysaan oo intaysan taasi dhicin waa inaad marka horeba ka digtoonaataa”
Shaqaalaha Soomaaliyeed xilligan waxa ay shaqada ku waayaan si fudud oo mararka qaar aan sababaha aan caddayn taasi oo la aaminsan yahay in ay tahay kaalintii dowladnimada oo meesha ka maqan waxaa arintan markale aan waydiiyay Cali Caarad sida Qofka uu shaqada ku wayn jiray
Maxamed Cusmaan waa guddoomiyaha iskutaga ururwaynaha Shaqaalaha Soomaaliyeed waxaana xilligan ay wadaan wacyegelinta in Dadku ay bartaan xuquuqda dadku ay ku leeyihiin marka loo gaysto xadgudubyo si loo difaaco, sidoo kale waxaan barnaa shaqaalaha xiliga shaqada ee xaqa loogu leeyahay, sidoo kalena ay ku dhiiri geliyaan wakhtigaan in qofkii shaqaale ah ee loo geysto dhib uu urur weynaha la soo socodsiiyo si looga caawiyo wixii awood ah, shaqaalaha muruq maalka ah ayaana ah buu yiri kuwa ugu badan ee wakhtigaan qaba xad gudubyada.
Maxamuud Macalin Yaxya oo ah wasiir ku xigeenka wasaaradda adeegga bulshada ayaa Ergo u sheegay inay waqtigaan xoogga saarayaan inay hagaajiyaan sharciyada iyo xoojinta hanaanka shaqada iyo shaqaalaha ee dawladda, markay kaas saxaan ay u gudbi doonaan shaqaalaha kalee Soomaaliyeed.
Dowladda Soomaaliya xilligan si rasmi ah gacanta uguma hayso hannaanka shaqaalaynta waxaana taasi ay sii wadaysaa in weli aan la helin xuquuqda uu leeyahay qofka shaqeeyaha ah.
Cali Sheikh oo u shaqeeya hay’addaha NGOyada gudaha “dhibka aan qarsoodi ahayn ee ama hay’adda ama goob kale oo laga shaqeeyo ka jiro waa adigoo soo shaqo tegay oo warqaddii ruqsada gacanta lagaa saarayo,, haddii aad su’aal ka keentana waxaa dhacda in dhib ka weyn oo naftaada ah laguu geysto”
Abdulkadir/MRS/MH
