(ERGO) – Boqollaal qoys oo xoolo dhaqato ah ayaa xaalad nolol xumo ah ku wajahaya deegaannada Qool-cadey, iyo Uubaale tan iyo bishii saddexaad ee sanadkan oo ay naq raac ku tageen.
Qoysaskan ayaa sheegay inay isku raacday dhulkii oo xaaluf noqday markii lagu batay iyo cudurro aysan aqoon oo ay uga le’anayaan xoolihii ay noloshooda ku tiirsanayd.
Qoysaskan oo roob yari uga soo barakacay deegaannadoodii billowgii 2026 ayaa tilmaamay inaysan hadda guurin karin sabab la xiriirta xoolihii oo tabar dhigay iyo iyaga oo aan haysan dhaqaale ay gawaari ugu kireeyaan.
Cabdikariin Sulub Maxamed oo ka mid ah, wuxuu maaro u la’ yahay xoolihiisa oo u dhimanaya baad xumo iyo bushi uusan garanayn tan bishii Abriil oo ay soo dageen deegaanka Qool-cadey.
Wuxuu tilmaamay inay ka dhinteen 16 oo geel ah iyo tiro iyo bar ari ah, kuwaas oo tiir dhexaad u ahaa noloshooda.
“Xooluhu waa xoolo aan dusha ka qoyinoo aanu roob helin oo iska abaaraysan dee nafaqa gasha muu arag. Ariga haddaan isaga iskaba daayoo isagu wuu iska baxay markaa wax yar baa imika ka sii joogjooga.”
“Xagga geela marka uu dhawr iyo toban marayo dee dhawr iyo toban geelii nimay ka baxday waad garanaysaa. Dee geel yar ma aha dee imikana nafna lama celin karoo haddana geel badani waa ku daba jiraa aragtidayda.”
Ninkan ayaa reerka iyo xoolaha ka soo raray deegaanka Ina-guuxaa oo dhanka waqooyi kaga beegan magaalada Hargeysa una deegaanka hadda uu jooga qiyas 40 km.
Wuxuu tilmaamay inay filashadooda ahayd inay xoolahooda u helayaan calaf iyo biyo kaddibna ay ka helayaan nacfi balse maanta waxay joogaan xaallad quus ah.
Cabdikariin ayaa sheegay inay u joogaan 17 neef oo geel ah iyo toban ari ah, kuwaas oo aan lahayn caano, iyo cadna midna balse uga baahan quudin si ay u badbaadaan. Wuxuu intaas ku daray inaysan ku jirin wax u gadmaya xilligan taas oo xaaladda sii adkaysay.
Xaaladahan isku biirsaday ayaa ninkan bidday inuu biyo iyo cunno ku filan u awoodi waayo qoyskiisa oo lix ah. Wuxuu tilmaamay inay habeennada qaar ku joogaan gaajo haddii deriska aysan ka helin wax ay cunnaan.
“Bakhaaro aan ka biil qaataa baa jirtoo, mararka qaarkood waxa dhici kartaba waji aan kula hagaago oo aan wax kaga qaatoba inaan u waayaa dhici karta oo aan ka xishoodaba.
“Haddana anigiyoo u baahan oo meel kaloo aan u dhaafo garanay dantu igu qasabtay inaan afka u kala qaado oo aan wax waydiisto. Markaa taasi aadbay u badan tahay.”
Cabdikariin waxaa culeysyada ku kordhinaya dayn gaaraysa kun doollar, taas bilooyinkii la soo dhaafay uu reerka ugu qaaday raashin.
Wuxuu xusay in dukaamada uu raashinka ka qaadan jiray ay hadda u diideen inay sii siiyaan mid kale, maaddaama xisaabtii hore ay ku taagan tahay.
“Wallaahi waxaa werwerka igu hayaa waa xagga daymankaas uun, daynkuna wax la dugsado ma aha aakhiro iyo aduunka midnaba kuuma fiicna. Daymankaas uun baa walbahaar aada igu haya, reerkiina waa dheri dab saaranoo waa ka rogoo mid kale saar.”
Ninkan ayaa sheegay inuusan helin dhakhtar xoolaha u daweeya isla markaanna uu waayay dhaqaale uu dawooyin ku soo gato.
Wuxuu xusay in geela uu afka ka jirranayo taas oo keenaysay inuu baadka joojiyo kaddiba uu dhinto. Dhimashada xoolihiisa ayuu u sababeeyay cudur iyo abaar u nuglaysay.
Dhanka kale, Axmed Maxamed Diigaale oo ka mid ah xoolo dhaqatada soo barakacay kana soo hayaamay deegaanka Balli Cabane ayaa sheegay in isaga iyo qoyskiisa oo ka kooban sagaal ay wajahayaan hubanti la’aan.
Tan iyo bishii Jannaayo ee sanadkan waxaa calaf xumo, biyo yari iyo cudurro uga dhintay toddobo geel ah iyo 64 ari ah, kuwaas oo qoyskiisa u ahaa laf dhabar.
Hadda waxaa u jooga 30 ari ah iyo toban geel ah kuwaas oo uga baahan sida dadka inuu u quudiyo. Ninkan ayaa isku keeni la’ inuu qoyskiisa raashin u gado iyo calafka xoolihiisa.
Duruufahaas waxaa u dheer hoy xumo, taas oo keentay inay dibad-yaal u noqdaan cadceedda. Waxaa u dhisan buul ka samaysan baco, kaas oo aan u adkaysan karin dabaylaha xagaaga.
“Xaaladayada in dhawayd oo ay roobab da’een waanu iska roonayn. Imika laakiin way adag tahay xaaladayd oo dhulkii wuu abaarsaday dabayl xaggaa way dhacaysaa. Waxa u daran hoy daciifa oo aan daryeelayn dhibaatooyinka na haysta ayay ka mid tahay.”
Axmed ayaa sheegay inay sidoo kale ku dhib qabaan helidda biyo nadiif ah oo ku filan qoyskiisa. Wuxuu xusay inay qoysaska iska ururiyaan lacag konton dollar ah si loogu keeno booyad biyo ah, hase yeeshee qoyskiisa ma awoodaan inay bixiyaan qaaraankaas oo qoyskiiba ay ku soo aaddo shan doollar.
Wuxuu ka fursan waayay inuu deriska dhaama ka baryo. Ceelashii deegaanka ayaa qallalay, taas oo keentay in booyado biyo looga keeno deegaanka Geed deeble oo u jira in ka badan 50 km.
Ninkan ayaa sheegay inay dantu ku riixday inuu kaalmo waydiisto dad ay qaraabo yihiin oo ku nool magaalada Hargeysa, kuwaas oo uu sheegay inuu toddobaadkii ka helo ugu badnaan shan dollar oo aan ku filnayn baahiyaha qoyskiisa.
Deegaanka ay qoysaskan isugu yimaadeen billowgii wuxuu lahaa nacfi fiican balse waxaa durba cagta mariyay xoolihii badnaa ee isugu yimid. Sidoo kale, waxaa xaaladda uga sii daray cudurrada oo u dhex faafay.
Guddoomiyaha deegaanka, Mubaarig Sugulle Maxamed ayaa sheegay in xaaladda qoysaskan oo go’doon ah ay aad u liidato. Waxa uu tilmaamay inuusan jirin deegaan kale oo uga roon oo ay u guuri karaan, maaddaama dhulka intiisa badan ay abaartu wada saamaysay.
“Dadkan awoodoodu way iska yaraatay. Dhawr jeer oo hore baaq waanu ka soo diray waxa ugu daran hoy iyo cunto maadaamoo xoolihiina abaaraysan yihiin oo xoolihiina caano lahayn taanaa ugu warwerka badan nahay.”
Qoysaskan xoolo-dhaqatada ah ee ka soo hayaamay deegaannada Garabis, Ina-guuxaa, Balli Cabane iyo deegaannada kale ayaa weli wajahaya xaalad nololeed oo aad u adag.
Waxay indhaha ka dhawrayaan xoolahoodii oo u dhimanaya cudurro iyo calaf la’aan, taas oo qudhooda galisay xaalad rajo beel ah oo aysan hubin sida ay uga soo kaban karaan haddii aysan gurmad samata-bixin ah helin.
