(ERGO) – Labo boqol oo haween ah oo saddex sano ka hor ku cayroobay abaarta ayaa dib u billaabay xoolo-dhaqashada, markii laga caawiyay geel, calafka xoolaha iyo matoorro biyaha ka soo jiida wabiga Shabeelle.
Haweenkan oo ku nool tuulooyinka Goodirey, Cilaan iyo Kunka ee gobolka Shabeelle waxaa geela siisay hay’adda Pastoralist Concern oo laga leeyahay dalka Itoobiya. Dahabo Xaashi Aadan ayaa ka mid ah dadka ka faa’iideystay.
Waxaa la siiyay 16 bishii Janaayo 4 halaad oo irmaan iyo nirgahooda. Xoolahan waxay ku dhaqaneysaa tuulada Kunka oo 15 km u jirta dagmada Godey. Dhaqaalaha ay ka hesho caanahooda oo ay suuq gayso ayay ku maaraysaa nolosha carruurteeda oo sagaal ah.
Dahabo waxay fursad wanaagsan u aragtaa dhaqashada geela oo ku cusub.
“Geelii oo gabdho dumar ah loo soo gaday oo la guddoonsiiyay saakana haween ay hareeraha ka taag taagan yihiin waa wax aan hadda ka hor dhicin. Marka annagu aad baan ugu faraxsannahay waayo nolosheennii, tayadeenii iyo maskaxdeenii bay dib u soo celiyeen,”
Waxay sheegtay in aysan wax walwal ah ka qabin abaarta ka jirta deegaankeeda in ay saameyn ku yeelato xoolaheeda, maaddama ay si joogta ah u helaan calafka xoolaha oo ka baxa beer ku taalla duleedka deegaankeeda.
Beertan oo 10 hiktar ah waxaa ka faa’iideysta geela 50 haween ah oo hal iskaashato ah. Biyaha ay ku waraabiyaan ayay ka soo jiitaan wabiga Shabeelle oo matoorro la siiyay ay u adeegsadaan.
“Maaddaama Geelii, beertii iyo matoorkii aan isku haysanno waxaan rabnaa in Geelu beerta noogu dhex xaraysnaado. Geella cunnadiisa iyo calafkiisa beerta dhexdeeda in aan ka raadsanno. Sidaas baan ku dhaqaalaysanaynaa,”
Waxay sheegtay in ay ka soo kabaneyso abaar ka dishay 46 lo’ ah sanadkii 2019. Tan iyo markaas carruurteeda oo kaligeeda ay korsato waxay dulsaar ku ahaayeen qoys ay ehelo yihiin oo cunnada ay la wadaagi jireen. Hadda se ay ka maarmeen.
Dedaalka ay Dahabo dib ugu soo celinayso rajada qoyskeeda intaas kuma eka. Waxay ku howlan tahay beerro falashada iyadoo ka faa’iideysanaysa biyaha bilaashka ah iyo dhulka beerashada ku wanaagsan ee calafka xoolaha uu ka baxo.
Waxay ka mid noqtay toddobaadkii hore dad la siiyay abuur si ay beero u tabcadaan. Dalag iskugu jira qare, galley iyo basal ayay beeratay. Waxay sheegtay in sidoo kale laga taageeray agabkii ka caawin lahaa beero falashada.
“Qalabkii aan kaga shaqanaynay beerta sida yaanbadii iyo badeelkii bay nasiisay hay’addu. Xooggii, xeeshii iyo waxqabadkii baan annagu la taagannahay,” ayay tiri Dahabo.
Hay’adda caawisay ayaa sheegtay in ay ku xulatay dumarka dhaqaale xumada ay abaartu badday iyo korinta carruurtooda oo ay ku kaliyoobeen.
Xaliimo Maxamuud Guuleed oo hooyo u ah toddobo carruur ah ayaa ka mid ah. Waxay ku nool yihiin tuulada Goodirey oo 8 km u jirta dagmada Godey, halkaas oo ay dhaqaneyso geela la siisay oo 4 halaad iyo nirgahooda ah.
Caanaha ay ka listo ayay qayb ka mid ah siisaa carruurteeda, halka qaarka kale ay suuq gayso. Lacagta ay ka hesho maalintii oo u dhaxeysa $4 ilaa $5 ayay ku iibsataa raashinka qoyska, sidoo kale waxay ku dabbartaa arrad-tirka ubadkeeda.
“Hadde dhaqaale baa soo kordhay oo dharkaan ka gadanaynaa carruurtana waxbarashadan uga bixin. Nolosheenana waxbadan buu ka baddelay annaga iyo ciyaalkeenna, lex jecladii xoolaha ayaa na soo gashay oo faa’iido badan baan ku haynaa,” ayay tiri Xaliimo.
Xaliimo waxay ka mid tahay haweenka aan weli beero falashada billaabin, inkastoo ay qorshaynayso bisha soo socota in ay hirgaliso beer ay leedahay, tiiyoo ay jirto in la siiyay abuur iyo agabka beero falashada.
Waxay tilmaantay in ay hadda ku fooggan tahay xannaada xoolaha la siiyay iyo suuq gaynta xaanahooda oo nolol-maalmeedka qoyskeeda wax ka baddelay.
Haweenka la siiyay xoolaha ayaa ka kooban afar qayb oo mid kasta ay tahay 50 qof. Koox walba waxay wadaagtaa hal beer oo ay ku beertaan calafka xoolaha, qudaar iyo raashin sida uu sheegay Bashiir Arbe Axmed maamulaha hay’adda Pastoralist concrn ee gobolka Shabeelle.
Wuxuu tilmaamay in ay uga golleeyihiin qorshahan sidii ay isku kaashan lahaayeen haweenka shaqooyinka adag, fursado hor lehna u abuuran lahaayeen.
“Waxaan ugu talo galnay in haweenka la arko in ay waxqabsan karaan. Kuwa kale ee guryaha joogana markay arkaan haweenkan siday wax u qabsanayaan in ay ku daydaan oo iskood isku abaabullaan baan uga dan leenahay,” ayuu yiri.
Calafka xoolaha ee u beeran haweenkan ayaa gaashaan uga noqon karaa xoolahooda abaaraha soo laalaabta ee horay u cayrteeyay.
