ERGO- Kontan iyo afar arday oo tan iyo sannadkii 2016 ka baxay dugsiga hoose/dhexe ee dhagoolayaasha ee magaalada Burco ayaa wajahayo xaalad waxbarasho la’aan ay ugu wacan tahay, iyagoo aanan helin dugsi sare markii ay dhameysteen waxbarashada dugsiga dhexe.
Ardaydan oo da’doodu u dhexeysa 8 16 jir oo kuwii ugu dambeeyey ay qallin-jabiyeen bishii August ee sanadkan ayaanan wixii xilligaas ka dambeeyey dib ugu laaban iskuulka, oo noqday kuwa guryahooda Burco ku yaalla iska jooga iyo qaar dib ugu noqday miyiga magaalada, halkaasoo ay qoysaskooda ku nool yihiin.
Waalidiin dhalay carruurta dugsiga dhexe ka baxay ayaa ka walwalsan waxbarasho la’aanta heysato carruurtooda. Waa dad danyar ah, oo aan u awoodin in carruurtooda dhagoolka ah ay u diraan magaalooyinka kale ee Somaliland si ay waxbarashadooda dugsiga sare halkaas uga sii wataan.
Caasho Cali Jaamac ayaa kamid ah waalidiintaas. Wiil iyo gabar ay dhashay oo da’doodu tahay 13 sano jir iyo 14 jir ayaa sanadihii 2016 iyo 2017, uga baxay dugsiga dhagoolayaasha Burco. Tan iyo markii ay qallin-jabiyeena waxay noqdeen dad guri joog ah oo aan waxbo baran.
“Waa mustaqbal seeg sidan, carruurtii waxbarashadii ka istaagtay. Annagu dhaqaale uma heyno. Waxaanu doonaynaa in nalaga caawiyo in ay carruurtaasi noogu helaan dugsi sare” ayey tiri Caasho.
Tiro ka labo jeer isku dayday in labadeeda carruurta ah ay u tabarto barashada xirfadda dawaarka, laakiin ay u suurtageli weysay magaalada Burco oo aan laheyn xarun lagu tababaro dadka dhagoolayaasha iyo iyadoo aanan u diri karin magaalooyinka kale ee Somaliland ee ay xarumo noocaas ah ka furan yihiin xaaladdeeda dhaqaalaha awgeed.
Magaalooyinka Hargeysa iyo Boorama ayaa waxaa ka furay dugsiyo sare oo ay ardayda dhagoolayaasha wax ka bartaan.
Dugsiga dhagoolayaasha Burco oo ka kooban ilaa fasalka siddeed oo dhismihiisu ay iska kaashadeen qurbo-joog ka soo jeeda deegaanka iyo maamulka gobolka Togdheer, ayaa la furay 2010, waxaana hadda dhigta 90 arday oo 30 kamid ah ay hablo yihiin.
Waxa u sahlaya ardayda in ay dugsiga dhexe wax ka bartaan ayaa ah in fasallada hadda dugsiga u dhisan ay yihiin kuwa qaado ardayda dhigto iyo buugaagta laga dhigo casharrada dugsiga dhexe ay ku baxayeen oo u diyaar ah, laakiin dugsiga sare waxay u baahnaanayaan casharro gooni ah oo ka duwan kan dugsiga dhexe iyo agab ka duwan kan dugsiga dhexe iyo waliba fasallo cusub.
40 kamid ah ardayda waxbarasho la’aanta ku dhacday ayaa hadda ku sugan gudaha Burco, halka 14-kalana ay dib ugu laabteen miyiga magaalada oo qoysaskoodu ku nool yihiin, sida uu Raadiyo Ergo u sheegay maamulaha iskuulka dhagoolayaasha Burco, Axmed Cabdiraxmaan Ismaaciil.
Waxaa uu sheegay in ardayda dhagoolayaasha ee iskuulka ka baxay iyo kuwa hadda dhigtaba ay yihiin dad dadaal badan, oo haddii ay dugsi sare heli lahaayeen ay noqon laheyd mid waxbarashadooda kobcisa.
Maamule Axmed ayaa sheegay in sanadkan gudihiisa ay gaarsiiyeen xafiiska wasaaradda waxbarashada Somaliland ee gobolka Togdheer baahida iskuulka ka jirto, jawaabta ay heleena ay aheyd in iyadoo la eegayo awoodda dhaqaale ee wasaaradda haddana ay socdaan tallaabooyin wax looga qabanayo baahida jirta.
Ardayda dhigta dugsigan waxay isugu jiraan qaar qoysaskooda ay magaalada deggan yihiin iyo kuwa ka yimid dhinaca miyiga oo xilliyadii ay abaaruhu dhaceen soo deggay magaalada. Lix macallin oo ay mushaar siisa wasaaradda waxbarashada Somaliland ayaa ka howlgala, waxaana lagu dhigaa manhajka Somaliland, iyadoo la adeegsanaya farta dhagoolayaasha ah.
Isku duwaha wasaaradda waxbarashada Somaliland ee gobolka Togdheer Maxamuud Xasan Caynaanshe ayaa sheegay in ay ka warqabaan caqabadda iskuulka dhagoolayaasha ka heysato helitaanka dugsi sare, ayna wadaan qorshe Burco looga hirgelinayo xarun barashada farsamada gacanta oo u dhiganto dugsi sare oo ay ardayda dhagoolayaasha ka baran karaan farsamada sida korontada ,biyo gelinta, harqaanka iyo faryaamada.
Qorshahaas ayuu isku duwuhu sheegay in bilaha ugu horreeya ee sanadka soo socda ee 2019 ay hirgelin doonaan.
Marka laga tago waxbarasho la’aanta ku dhacday ardayda dugsiga dhexe ka baxay haddana si guud iskuulka dhagoolayaasha Burco, wuxuu wax badan ka beddelay hamiga caruurta dhegaha naafada ka ah, iyagoo u arka in ay dadka wax la qaybsan karaan haddii ay wax bartaan.
Sidiiq Yusuf Khalaf, Burco
