(ERGO) – Cunno xumo, biyo yari, hoy la’aan iyo adeeg caafimaad oo aan jirin ayay wajahayaan ku dhawaad 200 oo qoys oo tan iyo bishii June gaaray xerada Siinka-dheer ee degmada Garasbaalley.
Colaad qabiil ayay uga soo barakaceen deegaanka Jalalaqsi oo qiyaaastii 60 km waqooyi ka xiga magaalada Jowhar.
Qaarkood waxay dulsaar ku yihiin reero uga soo horeeyay, halka kuwo kalena ay isla cariirsadaan aqallo ka samaysan baco, maryo iyo geedo la isku geeyay oo lagu caawiyay oo aan deeqin.
Sahra Xasan Aadan ayaa sheegtay inay ka maqan yihiin dhamaan adeegyada aas-aasiga ah oo biyaha iyo cunnadu ay ugu horeeyaan. Dadkii ay meesha ugu yimaadeen ayay la wadaagaan waxa yar ee ay helaan.
“Hal mar ayaa si dhiba loogu kariyaa carruurta ama waa waynaa. Cunnada iyo biyaha sida aan ku helnaa waa adag tahay. Dad soo qaxay oo dhulkoodii ka yimid ayaa nahay. Meel biyo la’aan ah ayaan nimid, hal jirigaan ayaa lana siiyaa martina waa nahay.”
Carruurteeda oo kan ugu yar hal sano jiro ayaa ayay sheegtay in ay biyo ku aamusiyo marka ay ooyaan, maaddaama aysan wax kale u helayn, taas oo murug iyo niyad jab ku abuurta.
Waxay joogto u raadisaa shaqooyin nadaafad ah si ay cunno ugu hesho, balse waxba ma helin. Saddex carruurteeda ah ayay tan iyo 19 June ku aragtay shuban iyo qandho badan.
Xeradu ma lahan xarun caafimaad umana awoodo qarash ay isbitaal ku gayso. Joogto uma helaan biyaha iyo musqulo ku filan, taas oo ku sababtay inay xanuunsadaan.
“Meeshan waxaa nagu haysato nadaafad xumo, carruurtii waxaa ku dhacay cudurro aysan horay u qabin. Xaaladooda ayaa noogu culus. Gaajada ayaa uga sii daraysa, silic ayaan ku jirnaa. Jirrada ilmaha ayaa walwal kale ah.”
Barakacan oo ku cusub ayay la qabsan la’yihiin carruurteeda oo 7 ah oo uu ugu weyn yahay 16 jir. Maarayntooda ayay kali ku tahay, maaddaama saygeedii uu jiro deegaankii ay ka yimaadeen. Waxay uga soo tageen 9 neef oo ari ah oo xoolo ay ka leeyihiin.
Waxau xustay in arigooda oo ku dhawaad boqol neef intii badnayd ay ku dhinteen diraacdii hore iyo roob mahiigaan ah oo tuulada ka da’ay dhamaadkii bishii May.
Waxay soo barakaceen, markii kufsi iyo jir dil loo gaystay gabadheeda oo 15 jir ah horraantii June. Saddex nin ayay sheegtay inay farxumeeyeen xilli ay bannaanka xaabo uga diratay.
“Gabadh ayaa kufsi wadareed nalooga gaystay. Arinta inanta si weyn ayay noo saamaysay, iyadana qalbi ahaan iyo jir ahaanba waa u saamaysay.
Waxaa laga gubay beer 2 hektar ah oo abuur cusub ugu jiray, aqal Soomaali ay duleedka tuulada ku lahaayeen iyo agabkii u yaallay, sida gogoshii, maacuunkii iyo raashinkii. Dagaalka dad ugama dhiman balse waxay xustay inay ku dhaawacmeen labo wiil oo ay eedo u tahay.
Safar qaatay 3 maalin oo lug ah ayay ku soo gaareen magaalada Muqdisho, markii ay waayeen nooliga gaariga. Roobab da’ay ayaa waddada dhiiqo ka dhigay, taas oo socodka adkaysay. Waxay tilmaamtay in ay colaada ka hor ku jireen nolol middaan u dhaantay.
Dhanka kale, Hodan Cabdi Cali oo qoyskeeda oo lix ah ay yimaadeen 22 June ayaa sheegtay in colaada iyo barakacu ka saameeyay dhankasta. Waxay carruurteeda la soo raadsatay amni, balse waxay u la’dahay cunno, biyo iyo hoy ay gabaadsadaan.
“Labo mar oo isku xigta dabka lama heli karo, halkii mar ayaa nagu adag oo aan joogto ahayn. Wallaahi waxaan ku jirnaa xaalad aan laga sheekayn karin. Cid aan waxba nagu dhaamin ayaan dulsaar ku nahay, ilmo ayaan wadanaa wax nagu filana ma helno.”
Hodan ayaa sheegtay in 20 liitar oo biyo ah uu maalinkii ku caawiyo guddoomiyaha xerada oo aan wax kale u awoodin. Way dhaqaalaystaan si ay maalinka xiga ugu gaaraan. Labo qol oo jiingad ah iyo agabkii u yaallay ayaysan waxba ka soo qaadan.
Waxay hal buush oo cariiri ah la wadaagaan qoys ay qaraabo yihiin oo uga soo horeeyay xerada. Gaari ehelkeeda ka bixiyeen qarashkiisa ayay xustay inay carruurta ku keentay Muqdisho. Ninkeeda wuxuu ku haray deegaankii,sababo amni dartood ayuu jidka u soo mari waayay.
Hodan ayaa sheegtay inaysan lahayn xirfad ay ku shaqaysato. Waxaay tilmaamtay inay raadisay shaqooyin nadaafad ah, balse aysan waxba helin. Deegaankoodii nolol wanaagsan ayay ku haysteen oo dhaqashada xoolaha iyo beeraha ku tiirsanayd, balse colaada ayay waxkasta ku waayeen.
“Cabsida ugu weyn ee na keentay waa haweenka iyo gabadha oo la kufsanayay. Nafteena kali ah ayaan la soo baxsanay, maba laga gaarin waqti wax la soo qaato. Markii hore xaaladeena waa iska fiicnayd, balse nabadgalyo la’aanta ayay hantideenii ku burburtay.”
Hodan ayaa xustay inaysan haysan gogol fiican. Hal sijaayad oo ay dariska ka heleen ayay dhigtaan. Markii ay deegaankoodii joogeen dalaga beeraha iyo nacfiga xoolaha ayay ku noolaayeen. Waxay sheegtay inay u adkaysan la’ yihiin culaysyada haysta.
Saddex carruurteeda ah oo dugsi quraan u dhigan jiray ayaa colaada uga waxbarasho beelay. Waxay ka bixin jirtay min $4, balse hadda waxba uma heli karta oo quud-maalmeedkoodii ayay u la’dahay.
Dhanka kale guddoomiyaha xerada Siinka Dheer oo qoysaskaan ay soo maciinsadeen Axmed Xuseen Maxamuud ayaa Raadiyaha Ergo sheegay in dadka cusub ay soo dul dageen kuwii hore oo la halgamayay daruufo nololeed.
Wuxuu sheegay inay u dhex galeen dadka oo ay uga soo aruuriyaan raashin bisil si ay hal mar u cunaan. Wuxuu xusay inay yihiin dad nugul oo caawin u baahan.
“Dadkaan waxaa haysta caqabado badan, ma haystaan nolol-maalmeedkii. Qofku cunno la’aan ma noolaan karo. Waxay isugu jiraan ilmo yaryar, umulo iyo dad xanuunsan. Hoy, raashin iyo caafimaad la’aan waaye. Meeshaan adeeg caafimaad iyo waxbarasho midna ma leh.”
Guddoomiyaha ayaa walaac ka muujiyay xaaladda qoysaskan haddii aysan helin gargaar degdeg ah. Wuxuu hay’adaha samafalka, maamulkaa gobolka iyo dowlada dhexe ka codsaday inay kaalmo la soo gaaraan.
Colaadaha ku soo lalaabanaya qaybo ka mid ah gobolka Shabeellaha dhexe waxaa ku soo kordhay dhacdooyin cusub.
Maleeshiyaadka qabiilka ee dagaalamaya waxay dab qabadsiiyeen guryo, beero iyo hanti kale sannadihii ugu danbeeyay, taas oo dad badan u horseeday xaalad soo kabsan-waa ah.
