(ERGO) – Cunno xumo, biyo yari iyo hoy la’an ayaa isku raacday in ka badan 300 oo qoys oo 2 bil ee ugu danbaysay dagaalka ciidanka dowlada iyo Shabaab uga soo barakac tuulooyin hoos taga degmada Maxaas ee gobolka Hiiraan.
Salaado Cabdi Cismaan oo ka mid ah ayaa sheegtay inaysan carruurteeda oo 11 ah u heli karin raashin hal mar ku filan. Xerada Teedaan oo ay joogaan ayay xustay inay faro-marnaan ku yimaadeen aysanna jirin wax gargaar ah oo ay ku heleen.
Waxay ku tiirsan-yihiin raashin yar oo ay u soo aruuriyaan qoysaska nolol dhaama ee dariska la ah. Marka ay ka waayaan waxay ku qasbanaadaan iyada iyo carruurteedu in ay gaajo ku joogaan saacado badan.
“Wax la cunno waa waynay oo waa iska aamusnay. Meel laga shaqaysto iyo wax la qabto ma leh. Habeenkii aan afur helno ayaan nasiib leenahay saaxuurna maba cunno. Dhaqaale meelna nagama soo galo rafaad aad u wayn ayaa na haysta. Raashin la’aanta ayaa noogu daran.”
Salaado ayaa sheegtay in shaqooyin nadaafad ah oo magaalada Beledweyne ay ka raadisay ay ka waysay, maaddaama aysan cidna ka aqoon ayna yar yihiin fursaduhu.
Saygeeda oo dhismaha ka shaqayn jiray markii ay deegaankoodii joogeen ayay sheegtay in uu hadda baaga-muudo yahay. Goobaha dhismaha oo shaqooyin xamaal ah uu waydiistay ayaa looga soo diiday, maaddaama loo dhiibto dadka la garanayo.
Salaado ayaa sheegtay in sidoo kale qoyskeedu ay biyo yari hayso. Dariska ayay ku dhex wareegtaa si ay uga soo barido wax ay cabaan.
“Tuubo nooguma jirto awood aan ku gashanana waa weynay. Biyo macaan oo dhan ma aragno, lacag aan booyad uga shubano ma haysano. Reeraha qaar waa kuu soo diidayaan anna ma heli karo $3 oo halkii fuusto la iibiyo.”
Salaado ayaa sheegay inay isaga soo tageen guri labo qol, jiko iyo musqul ah oo ay ku lahaayeen deegaanka Goobo. Howlgalo shabaab ka dhan ah oo dhamaadkii December illaa hadda ka socda ayaa ku qasbay inay carruurta kala soo baxsato.
Barakaca oo ku cusub ayay la qabsan la’yihiin. Waxay tilmaamtay in lix carruur ah oo iskuul hoose iyo dugsi Qu’aan uga dhigan jiray deegaankoodii ay hadda daruus la’aan xaafada u joogaan, markii ay u awoodi waysay. Iskuullada Beledweyne oo qaali ah waxaa qofkiiba laga doonayaa $12 oo aysan heli karin.
Salaado ayaa sheegtay in deegaanka Goobo oo Maxaas hoos taga ay lug uga soo baxeen, markii ay waayeen nooliga gaariga. Waxay ku qaadatay shan maalin iyo habeenadooda si ay u soo gaaran Beledweyne oo qiyaastii 70 km u jirtay. Iyada iyo ninkeeda ayaa dusha ku soo qaaday mataano 3 jir ah oo ugu yar, halka inta kale ay si dhib ah ku soo socdeen.
Sodon ari ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd waxaa uga haray shan neef oo wayd ah, kuwaas oo ay deegaankii uga soo tageen, markii ay u socon waayeen.
Dhanka kale, Carabo Guure Sabriye waxay cunno, biyo iyo hoy ay gabaadsadaan u la’dahay 7 carruur agoon ah oo gabadheedu ay dhashay. Xaaladan adag waxay ku sugan yihiin tan iyo horaantii bishii Janaayo oo ay ka soo barakaceen deegaanka Waab-weyne ee duleedka Maxaas.
Waxay ku tiirsan yihiin hal dollar oo maalmaaha qaar ay u soo diraan ehelkeeda oo Beledweyne degan oo ay u dan sheegato, markii aysan waxba ka helina dawarsi ayay dantu biddaa. Xerada Teedaan oo ay soo maciin bideen ayay xustay in gaajo iyo haraad ku haystaan.
“Wax lagu afuro iyo wax lagu saxuurto midna gacan iiguma jiraan xilligan soonka ah. Sidii ramadaanku u dhashay iyo ka horba xaaladaan waa ku jirnay. Midigtayda waxba iiguma jiraan.”
Carabo ayaa sheegtay inaysan qaban karin shaqooyinka xoogsiga ah, maaddaama ay tahay waayeel 67 jir. Carruurteeda ay hayso hooyadood waxay ku hartay 11 ari ah oo ay xoolo ka lahaayeen, kuwaas oo ahaa doon ay uga soo tageen deegaanka Waab-weyne.
Waxay dulsaar ku yihiin qoys xerada uga soo horeeyay oo ku caawiyay buul aan wada qaadin iyada iyo carruurta. Waxay xustay inaysan haysan maacuun ama gogol ay dhulka dhigtaan. Darin duug ah oo darisku u keeneen ayay cariirsadaan.
Haweenaydaan ayaa sheegtay inaysan u rumoobin filashadeedii ahayd in ay xerada ka heli doonaan caawin iyo garab istaag. Waxay xustay in ay gashay xaalad ka sii adag middii ay ka soo barakaceen.
‘’Beleweyne sidaan u imid wax gurmad ah ma helin. Hal mar ayaan biyo la qaybinayay wax ka cabay. Col iyo abaar ayaa na soo kaxeeyay meel aan ku laabanana ma jirto oo ehel aan u laabto iigama danbeeyo.”
Carabo ayaa sheegtay in sidoo kale ay wajahayaan biyo yari saamayn ku haysa qoyskeeda. Ma heli karaan caagadaha biyaha lagu dhaansado, taas oo ku qasabtay in ay qoysaska dariska ah ka soo amaahato tobanle si ay biyo ugu soo barido.
Qofka leh marka uu u baahdo ayay sheegtay in uu ka ceshado oo maalinkaas ay oon ku joogaan ama ay qoysaska ka soo cabaan wax yar. Carabo ayaa xustay in labo carruurteeda ah ay qandho badan ku aragtay tan iyo toddobaadkii la soo dhaafay. Ma awoodo dhaqaale ay isbitaalka ku gayso xeradana kama jirto xarun caafimaad.
Haweenaydaan ayaa sheegtay in qol iyo balbalo y ka soo barakaceen loo soo sheegay in ay madaafiic ku dhacday oo ay gubteen, taas oo meesha ka saartay rajo kasta oo ay dib ugu laaban lahayd. Qoyskeeda waxaay noloshooda oo dhan ku soo qaateen miyiga degmada Maxaas, balse colaada iyo roob yari ayaa xaaladaan galiyay.
Isku duwaha wasaarada gargaarka ee gobolka Hiiraan Cabdiraxmaman Cabdullaahi Geesdiir ayaa sheegay in dadkan ay wajahayaan daruufo isbiirsaday. Qaarkood waxay dul-saar ku yihiin qoysas aan wax ku dhaamin, halka kuwo kalena ay bannaaan yaal yihiin. Wuxuu intaasi raaciyay in aysan heli karin dhamaan adeegyada nolosha aas-aasiga ah u ah.
“Dadkaan waxyaabaha ugu daran ee haysta waa hoy la’aan, xaalad biyo yari iyo cunno xumo ah oo ay wajahayaan, maaddaama lagu jiro xaaladihii ugu darnaaa ee abaarta ayna ramadaan ku soo aaday. Caafimaad xumo ayaa haysa oo xarumihii deegaannadooda waa xirmeen, kuw magaaladuna ma qaadi karaan, iyagun qarash ma heli karaanm, waana arin culus.”
Isu duwaha ayaa sheegay in dadka ugu liita ay gargaar kooban gaarsiiyeen, balse baahida jirta ay ka baaxad weyn tahay. Hay’adaha deegaanka ka howlgala ayuu xusay in ay la wadaageen caqabadaha dadkan haysta oo jawaab ay ka sugayaan.
