(ERGO) – In ka badan 170 carruur ah oo gaartay da’da waxbashada ayaan tegin Iskuulka deegaanka Maleelay1 oo hoostaga degmada Dhadhaab ee ismaamulka Gaarisa.
Waxbarasho la’aanta ay wajahayaan waxaa sabab u ah macallimiin yari iyo iskuulka oo ku eg fasalka 6-aad ee dugsiga hoose.
Waalidiinta iyo guddiga iskuulka ayaa tilmaamay in tirada kor ku xusan ay soo codsadeen waxbarasho, balse loo waayay, macallimiinta oo ah saddex kaliya awgeed, dowladda Kenya oo mushaarkooda bixisana aysan kordhin tirada oo marar badan laga codsaday.
Deegaankan waxaa ku nool qoysas ka soo barakacay miyiga abaar saameysay awgeed.
Waalidiinta ayaa xusay in macallin yaridu ay ka hor taagan tahay in ubadkooda ay geeyaan iskuulka keliya ee deegaanku leeyahay, kaas oo ka kooban hoose iyo dhexe, deegaankana ay ka hir-galisay dowladda Kenya sanadkii 2011.
Waxay xuseen inay niyad jab ka qaadeen xaaladan oo ay u sii dheertahay in ardayda ka baxda dugsiga dhexe aysan haysan fursad ay ku sii wataan waxbarashada.
Daa’uud Ismaaciil Yuusuf oo ka mid ah dadka deegaanka ayaa Raadiyow Ergo u sheegay inay awoodi waayeen inay bixiyaan mushaarka macallimiin dheeraad ah oo ay u baahan yihiin.
Wuxuu intaas ku daray in baahida waxbarashadu ay sii kordhayso sanad kasta, maaddaama qoysas hor leh ay soo maciin bidayaan deegaanka, waxbarashadiina ay taagan tahay halkeedii oo aysan horumar sameyneynin.
Daa’uud ayaa sheegay in labo caruur ah oo uu dhalay oo gaaray da’da waxbarshada aanay iskuulka tegin oo ay guriga joogaan. Caruurtiisa ayuu xusay inuu la jecelyahay waxbarasho, laakiin ay duruuftu ka hor taagan tahay.
“Xaalad adag ayaa na haysata, si aan caadi ahay ayay ii dhibaysaa, waxaan qaban karo iyo meel aan gayn karo carruurta malaha. Weli kama aanan samrin dhinaca dowladda. Waxaa ugu weynna waa Macalin yaraan baa aad iyo aad noo bahdilaysa, meesha haddii aan macalin joogin waxbarasho mataallo”.
Ninkan ayaa sheegay in saddex ka mid ah caruurtiisa ay dhigtaan fasallada seddexaad, afraad iyo shanaad, laakiin labo kale oo sanadkii hore ugudbay fasalka 6-aad ay waxbarashadu ka istaagtay markii uu u waayay dugsi dhexe.
Daa’uud ayaa intaas ku daray in kuwa hadda wax u barta ay halis ugu jiraan in aanay dhaafin fasalka lixaad haddii aanu imaan xal kale oo horseeda isbedel, inta aysan gaarin dugsi dhexe.
“Macalin ka joogaa wuxuu dhahay aniga keligay 6-fasal ma awoodi karo, isaga keligii ayaa dhex taagan, kuwii hore ayaanba waxba aqoonin, waxbarashadoodii baa gab iska noqotay dhaqaale kale oo maanta aan ku raro oo aan meel kale ku dejino ma hayo.”
Daa’uud ayaa sheegay in wel-welka waxbarasho la’aanta ay u dheertahay nolol xumo ay wajahayaan hadda qoyskiisa oo ka kooban 14 qof.
Wuxuu xusay in beer 8 higter ah oo uu ku tiirsanaa aysan waxba uga soo go’in tan iyo gugii hore, biyo yari darteed.
Qoyska ayuu sheegay in hadda uu ku tiirsan yahay dayn uu qaato iyo dukaan yar oo uu ku iibiyo biyaha la cabo, kaas oo uu xusay inuusan ku filneyn maareynta reerka.
Qarashka beerta ka galay iyo deynta uu reerku ku kabo ayuu tilmaamay inuu gaarayo in ka badan $1,900 oo uusan awoodin inuu iska bixiyo.
“Aabahay oo sagaashan jir ah baa ila jira, xaalad adag ayaan ku noolnahay, meel aan ka shaqeeyo ma jirto, meel magaalo ah oo suuq leh aan ka xamaalan karo ma joogo, meel hay’adda inta ay noo timaado wax na siinayso ma joogno.”
Qoyska Daa’uud ayaa yimid deegaanka Maleelay1 sanadkii 2011-kii. Wuxuu ahaa xoola dhaqato ay noloshoodu ku tiirsanayd nacfiga xoolaha ka hor inta aan abaartu dhaafin 300 oo ari ah.
Deegaanka Maleelay-1 oo ku asaasmay dhowr qof, waxaa hadda ku nool 200 oo qoys. Carruurta waxbarashada u baahan waa kuwo sii kordhaya, walina ma jiro qorshe xal u noqon kara baahida jirta oo aysan dadku awoodin inay isku tashi ku xalliyaan.
Ijaabo Axmed Aadan oo ah hooyada 7 carruur ah oo intooda badan gaaary da’da waxbarashada midkood na iskuul uma dhigto, sababtu waa saluug ay ka qabto iskuulka iyo khibrad ay ka dhaxashay sadex ay horay iskuulka uga diiwaangelisey. Waxay xustay sadexdeeda caruur ah in uu midkood waxbarashada uga haray markii uu waayday dugsi dhexe , halka labada kalena ay uga saartay tayo xumo ay dareentay.
“Kuwii horaa ku luggo’ay oo intii ay yaqaanneen ka dhuntay iskuulna aanay haynin, intii ay meesha lugooyo u tegi lahaayeen xaafadda ha joogeen, meesha iskuulba kama jiro, wiil iyo gabar buu yuunifoomkoodii xaafadda yaallaa oo gabadhu ay sagaal jirto wiilkuna uu 7 jiro oo labaduba Qur’aanka dhamaynaya.”
Ijaabo waxay sheegtay xaaladdeeda dhaqaale oo liitada darteed in aanay meelna uga guuri karin Maleelay, Waxay xustay in ay ka mid ahayd deegaanka raashinka deeqda la qaata qaxootiga xeryaha laakiin raashinkii laga gooyay siddeed bilood ka hor, wixii markaa ka dambeeyay ayay tilmaantay in xaaladda nololeed ee qoyskeedu ay aad u liidato.
Hadda ayey ugu darantahay sida ay sheegtay maaddaama ay deegaanka ka jirto abaar saameysay dadka iyo duunyada kaalmana aysan helin.
Ijaabo ninkeeda waa qof ka niyad jabay shaqo la’aanta ka jirta deegaanka isaga oo subax weliba u kallaha raadinta shaqooyin xoogsi ah, balse uu kusoo hungoobo.
“In badan ayaan qaadanayay deeqda, waxaana kaarkii aan ku noolaana waxay la i yiri Kenyan baa tahaye khadka ka bax. Xoolo ma qabo dabcan kibaandhaha lama cunayo. 30 kiilo oo isku jir ah iyo shan litir oo saliid ah ayaan qaadanayay dhaqaale badan ayaan ku qabay, Haddee ciriiri weyn baa dhacay, waa iska rafaad sanahay.”
Qoyska Ijaabo ayaa degay deegaankan 15-sano ka hor iyaga oo dhulka miyiga ah uga yimi abaar ku dhufatay oo galaafatay xoolihii ay dhaqan jireen oo ahaa 200 oo ari ah iyo afar geel ah.
Axmed Maxamed Aadan guddoomiyaha gudiga waalidiinta ayaa tilmaamay in caqabadaha ay qayb ka tahay tirada dadka ku biiraya deegaanka oo sii kordhaysa. Wuxuu xusay in abaaraha soo noqnoqday ay sabab u yihiin in qoysas badan ay soo miciin bidaan halkan.
“Carruurta inta dhigaynaysa iskuulka waxaa ka badan inta aan dhigaynin, waxaa sababay labo arimood, macallimiin yaraan iyo xarumaha waxbarashada oo deegaanka ku yar. Waxaan ka niyad jabnay caruurta meelaha kale loo wadayo.”
Dadka deegaanka Maleelay 1 ayaa sheegay in caqabadaha jira ay la wadaageen Masuuliyiinta dowladda iyo hay’adaha waxbarashada ilaa hadana aysan helin wax jawaab ah.
Marka lagasoo tago caqabadda waxbarasho ee deegaanka kajirta sidoo kale waxaa xusid mudan in saameyn abaareed uu deegaanku la kulmayo iyada oo aysan jirin wax gurmad ah oo ay horay u heleen dadka deegaanku.
