(ERGO) – Nasro* waxay ku faraxsan tahay afar sano kaddib inay markii ugu horreysay la midoobeeyso saygeeda.Muddadaas oo ay qabtay xanuunka isku-faranka ayaa sababtay inay ka fogaato nolasha ninkeeda.Taasoo ku beertay kalsooni darro ah inay halayso gogosha ama gurigaba maadaama aysan awoodin inay celiso kaadida iyo saxarada. Waxaa rajadeeda soo celiyey qallin looga daaweeyey xanuunka 9-kii bishi Juun cisbitaalka Dayniile ee magaalada Muqdisho.
Waxay ka tirsanayd sideetan iyo sagaal haween ah oo lagu guulaystay in laga daaweeyo xanuunkan oo laga kala keenay magaalooyinka Kismaayo, Dhuusamareeb, Beledweyne, Cadaado, Boosaaso iyo Muqdisho, waxayna isugu jiraan kuwo gaadiid ku yimid iyo kuwo diyaarad soo raacay.
Hadda waa mid qabta rajo wanaagsan oo ay kula noolaan karto bulashdii ay marki hore ka duwanayd “Hadda waa ikan oo gurigayga ayaan ku noolahay,oo ma cabsanayo inay wax ka yimaadaan oo aan gogosha halleeyo oo kalsooni baan qabaa anoo farxasan baan seexdaa anoo faraxsanna waan soo toosaa,marki hore dadka ma dhex galikarin oo waxaan moodayey in aan u soo urayo ama wax iga imaanayaan”
Inta badan haweenka uu la soo gudbonaado xanuunkan ayaa ka sheegto in ragga ay u dhaxaan dayacaan oo qoysaska qaar ay burburaan. Nasro oo inti ay xanuunsanayd ku noolayd guriga hooyadeed ayaa saygeedu ahaa mid la garab tagnaa in uu qaado meel kasto oo loogu sheego in wax looga qaban karo xanuunkeeda kuna bixin jiray qarash iyo wakhti.
Nasro ayaa xilligi uu ku dhacayey cudurkan ku sugnayd magaalada Kismaayo. Soddon iyo afar saacadood oo ay foolanaysay ayaa keentay inay dilaacdo kaadi haysta. Marki danbe umuliso dhaqameed ayaa xoog u adeegsatay si ilmaha ay banaanka ugu soo saarto.Tan iyo wakhtigaas waxay deris lahayd murgo joogta ah. “ Welwelka aan qabay waxaa ka mid ahaa in aan daawo oo sidaa ku dhammaysto nolasheyda oo ninkaygana uu iga tago oo uu gabar kale guursado” Raashinka caadiga ah ayey tilmaantay inay isaga joojisay saxarada badan ee adkaata awgeed.
Afar bil oo kaliya ayuu hayey xanuunkan marki ay billowday tagidda cisbitaal si looga daaweeyo balse laguma guulaysan marar badan oo ay isky dayday.Xogta cisbitaalka lagu daaweeyey hadda ayey ka heshay dumar hooyadeed ay saaxiibo yihiin oo xanuunkan looga soo daaweeyay si bilaash ah,kadibna si toos ah ayey ula xiriirtay mas’uuliyiinta cisbitaalka. Dhatar Cabbaad Cabdiraxmaan Shigow oo ah agaasimaha cisbitaalka ayaa sheegay in tirada haweenka ee imaanaya cisbitaalka kordhayso oo bil kaliya ay isdaawaangaliyeen 30 oo oo daawo doonaya halka marki hore waxaan 100 dhamayn la heli jiray. Wuxuu ku sababeeyey in haween badan ay hadda sheegayanayaan xanuunka halka marki hore ay qarsan jireen.
“Sadexda nooc ee aan qaabilno waa kuwa ay ku darsameen kaadida,saxrada iyo dhiigga caadada,kuwa kaadidda iyo saxarada kaliya ah iyo kuwo kaadida kaliya ay ka socoto”
Isku-furanka ayaa yimaadda xilliga foosha ay ku raagto hooyada,ama ilamaha oo waynaada oo xoog loo adeegsado in lagaga dhalliyo iyo haweenka oo aan ku umulin xarumo caafimaad.
Cisbitaalkan ayaa haweenka qalliinka,daawayn iyo cuntada ay isticmaalaan inta ay jiifaan oo lacag la’aan ah. Cisbitaalka oo ay gacanta ku hayso hay’dda Physicians Across Continent (PAC) ayaa lixdii bilba mar la samaeeyaa daawaynta iyo qalliinnada noocaan ah.
Inta badan haweenka uu ku dhoco xanuunkan ayaa ah kuwa qarsada oo aan horay u tagin goobaha caafimaad ee wax looga qabn karo. Caasho Xasan Macalin oo jir ah 22-sano jir ugub ah ayaa laba bil oo kaliya ayada uu hayey cudurkan lagu guulaystay in laga daaweeyo bishi Juun. Caasho oo xilliga uu cudurkan ku dhacayey ku suganayd magaalada Baydhbo ayaa foolanaysay sedex maalin. Kadib ayaa loo geeyey umuliso dhaqameed taasi oo xoog u adeegsatay ka dhalinta ilmaha. Cirbadda foosha soo dedejisa oo lagu duray ayey sheegtay inay keentay inay dilaacdo kaadi haysta. “Markaan dhalay kadib xanuun baan dareemay balse uma qaadan halis oo daawo ayaan farmasi ka gatay,mar danbe ayaan fahmay in kaadida iyo saxaradu isku darsameen xanuunkiina igu batay,lama socdsiin saygayga oo waan naxsanaa,maalintii labaad ayaan u sheegay muddo labbo bil ahna waxaan xirnaa Xafaayad”
Xilligaas ayuu ninkeeda u guntaday in uu dhaqtar geeyo si wax looga qabto xanuunkan. Waxaa si toos ah loo geeyey cisbitaalka magaalada Baydhabo. Bale waxaa lagu wargaliyey in aan waxba laga qaban karin waxaana loo sheegay inay aaddo cisbitaalka Dayniile. Waalidkeeda iyo saygeeda oo iskaashanaya ayaa u soo qaaday magaalada Muqdisho si loogu daaweeyo. “ Hadda waan fiicnahay oo xafaadayaddi waan iska dhigay, hadda niyad ahaan xataa waan u caafimaad qabaa”
Dhatar Cabbaas ayaa sheegay in haweenka ugu badan ee xanuunkan laga daaweeyo ay da’doodu u dhexeyso 17- 27 sano jir.
*Magacyada haweenka ku jira warbixinta waan badallanay
Munasar Maxamed/Fowzia
