(ERGO) – Cabdirisaaq Macallin Axmed oo ka mid ah ganacsatada magaalada Cadaado wuxuu ku seexdaa, kuna soo kacaa inay maalin uun dib u shaqayn doonto lacagta Shilin Soomaaliga oo laga diiday degmadiisa.
Ninkan oo ka mid ah boqollaal ganacsato ah oo iyagoo haysta lacag caddaan ah la joojiyay isticmaalkeeda ayaa shan sano kaydinaya 94 milyan oo Shilin Soomaali ah. Wuxuu la nool yahay rajo ah inay suuqyada ku soo laaban doonto.
“Waa hantidaanadii wax kuma qabsan karno. Wax kuma gadan karno. Hantidaanadiina meel aan uga tagno waan garan waynay. Waxaan ku qasbanaanay inay kayd noo noqoto. Rajaan qabnaa in lacagta na loo fasixi doono ama inta na laka qaado mid kale nala kugu badali doono saas ayaan aaminsanahay,” ayuu yiri.
Taniyo 2017 deegaanada gobolada dhexe waxaa laga adeegsanayay keliya lacagta teleefannada gacanta la isugu diro iyo Doollarka caddaanka ah. Dadka deegaanka ayaa ka quustay wax ku kala gadashada lacagta Shillin Soomaaliga.
Hase yeeshee, Cabdirisaaq iyo shaqsiyaad kale oo la aragti ah waxay filayaan inay qiimo ku yeelan doonto dhammaan deegaannada laga diiday. Sidoo kale waxay ku dhiiran waayeen inay ku daraan gudaafadaha.
“Lacagteenii waan firdhin waynay. Damiirteennu waa keeni waysay. Waxaan is leenahay haddii dawlad la helo oo sistamku isbadalo wax la yiraah caymis ayaa jira oo dawladuhu ka shaqeeyaan. Dad dhibanayaal ah ayaan nahay,” ayuu yiri.
Ninkan oo lahaa baqaar lagu iibiyo raashinka noocyadiisa kala duwan oo uu ka maarayn jiray nolosha saddex qoys ayaa sheegay in tan iyo markii la joojiyay lacagta Shilin Soomaaliga ay meheradiisu dhaafi waysay biilka.
Cabdirisaaq wuxuu xusay in waxyaabaha ay uga samri waayeen lacagta Shilin Soomaaliga inay tahay baahi jirta.
“Waan u ciishoonaa xiliyada qaar. Lacagta inta soo furno oo bannaanka keeno ayaan dadka tusnaa oo lacagteennu ha shaqayso ayaan dadka ku dhahnaa anagoo ku cabanayna oo muujinayna shacuurteenna,” ayuu yiri.
Diididda Shilin Sooomaaliga ayaa timid markii la isla dhex maray warar ah in suuqa ay ku jirto lacag aan sax aheyn oo si sharci darro ah loo daabacay.
Iidle Yuusuf Axmed oo tukaan dharka lagu iibiyo ku leh magaalada Caabudwaaq ee gobolka Galgaduud wuxuu ka mid yahay ganacsatada rajada ka leh lacagaha suuqa ka baxay. Ninkan ayaa isha ku doogsada 69 milyan oo uga hartay lacagtii la diiday, taas oo weli boorso ugu jirta.
Inuu helo cid ka qaadata wuxuu u galay safarro. Wuxuu sheegay inuu ula safray magaalooyin ay ka mid tahay magaalada Boosaaso balse kama soo helin cid u sarifta.
“Qarash aan yarayn ayaa iiga baxay. Puntland ayaan geeyay. Waxaa la i yiri inta furtid lacagta cad soo bixi. Boqolkiiba waxaa laga yaabaa in shan shilin laga helo. Waan diiday oo waxaan dhahay lacagtayda ayadoo dhamaystiran in la iisarrifaan rabaaye in la iga kala qaadqaado ma rabo. Waan soo celiyay. Adiga $500 ku dhawaad waa iiga baxday,” ayuu yiri.
Iidle wuxuu sheegay inuusan ka daali doonin kaydinta lacagta Shilin Soomaaliga.
“Anigu ilaa iyo inta ay cadaalad ka helayso waan haynayaa. Hadda qaarna tukaan kayga ayay ii taalaa qaarna gurigayga jawaan sonkoreed ayaan afka uga tolay oo meel ayay iigu xaraysan tahay,” ayuu yiri.
Ninkan oo ah dukaanle waxaa ka xirmay ganacsigiisa balse dad qaraabadiisa ah ayaa dib ugu furay 2020. Wuxuu sheegay in lagu yeeshay $1600 taas oo uu ku biilay qoyskiisa oo lix qof ka kooban. Wuxuu tilmaamay in hadda tukaankiisa uusan lahayn faa’iidadii xilligii Shilin Soomaaliga.
Saameynta ka dhalatay joojinta lacagta Shilin Soomaaliga ayaa gaartay guryo badan. Lacagta taleefannada la isugu xawillo waxaa ku yimaada cillad sida isgaarsiinta oo shaqeyn wayda.
Guddoomiyaha ganacsatada hoose iyo dhexe ee Galmudug Maryan Cali Cismaan oo la hadashay Raadiyow Ergo ayaa sheegtay inay dhowr jeer isku dayeen inay lacagtan ka shaqaysiiyaan balse ay ku guuldaraysteen.
Waxay intaas ku dartay in baahida loo qabo lacagta kaashka ah ay aad u taabatay dadka waayeelka ah iyo carruurta oo aan fahan fiican ka haysanin habka lacag dirida taleefannada casriga ah.
“Waxaa qorshaha noogu jira inaan helno lacag Shilin Soomaali ah oo ka shaqaysa dalkeenna oo aan ku hormarinno ganacsigeenna. ayay tiri.
