(ERGO) – Haweenka u ololeeya dumarka loo gaysto tacadduyada ayaa ku baaqay in la soo saaro sharciyo adag oo ku aadan kufsiga si haweenka iyo gabdhaha looga badbaadiyo kufsiga iyo dilka iswata iyo dhibaatooyinka ka dhashay.
Duniyo Maxamed Cali oo u dhaqdhaaqda arrimaha haweenka lana shaqaysa hay’adda IIDA ayaa u sheegtay radio Ergo in la’aanta sharciyo cad cad oo ku saabsan dambiyada falalka la xiriira kufsiga ay noqdaan tacadiyadda sii kordhaya oo lagula kaco haweenka iyo gabdhaha yaryar ee u nugu dhibaatooyinka.
Duniyo ayaa sheegtay in dhibaatada barakaca iyo dagaallada ka jiray dalka ay sabab u noqdeen in haweenku ay la kulmaan waxyeello kala duwan islamarkaana ay aad ugu nuguk yihiin wax walba.
“Haweenka waxaa looga cabsani jiray ragga eheladooda ah ka hor intii ay dowladdii dhexe aysan dhicin,” ayey tiri.
“Dagaaladii sookeeye iyo abaarihii ayaa ku qasbay haweenka inay u soo barakacaan magaalooyinka waweeyn oo ay cidna ka aqoonin iyagoo aan la socon jirin rag ehel u ah. Tani ayaa keentay inay u nuglaan kufsiga.”
Duniyo oo ka qayb qaadatay dood ay qabatay idaacadda Ergo ayaa sheegtay in kufsigu uu in muddo ahba uu soo jiray, balse waxaa bilihii u dambeeyay ku soo kordhayay naf-goynta oo tan iyo billowgii sanadki 2019 oo abuurtay welwel badan. Waxaa jira meelo badan oo ay ka dheceen falalkan waxaana ka mid Puntland, Galmudug, Banaadir, Somaaliland, Koonfur Galbeed iyo iyo deegaanno kale.
Dhacdadii kufsi ee u dambaysay ayaa haweenkii labaad ee ciida loogu gaystay haweenay magaalada Muqdisho, gaar ahaan degmada Dayniile, xilli ay ka soo laabatay damaashaadka ciida. Dhibanahaas ayaa hadda lagu daawaynayaa isbitaalka Madiina, sida ay noo xaqiijiyeen urur u dooda haweenka.
Fadumo Sheekh oo ah abuukaate la shaqaysa hay’adda SWDC, ayaa sheegtay in kiisaska kufsiga ay badankooda xalliyaan odayaal- dhaqameed ka hor inta aan la soo gaarsin maxkamadaha. Tani ayay ku tilmaantay inay qayb ka tahay kororka kiisaska kufsiga ah madaama kuwa dhibka gaysta aan la marsiiin jidka caddaaladda.
“Sharciga dalka waxuu qabaa in qofka kufsi gaysta lagu ciqaabo xarig 15 sano ah, balse bulshadii ayaa qoyska dhibanaha ku cadaadiyo inay xaltamaan intaan maxkamad la isla soo gaarin,” ayay tiri Fadumo.
Fadumo ayaa sidoo kale sheegtay in marar badan ay ka war-heshay kiisas ay u doodaysay lagu xalliyay qaab dhaqameed, ayadana lagu khasbay inay joojiso kiiska.
Maxkamadaha Soomaaliya ayay sheegtay inaysan awood u lahayn inya kiiska ay dhegeystaan si walba oo ay xaddayn hayaan marka ay soo dhaxgalaan qoyska uu ka soo jeedo qofka falka gaystay.
Sida ay qabto Duniyo korarka kufsifa iyo dilalka isla socda ayay ku sheegtay inay tahay in dadku isticmaalaan mukhaadaraad, uu ka mid yahay xashiishka oo lagu iibiyo goobo ganacsi oo dalka gudihiisa ku yaalla.
“Nimanka markii ay waxaan soo isticmalaan miyirkoodu saxda ahaa maahan mid jooga marka haddii ay gabar yar oo darsad isaga jirto arkaan ma jirto wax ka celinaya oo kufsi bay kula dhaqaaqayaan,” ayey tiri.
Sheekh Cabdi Xayi oo ka tirsan culimada magaalada Muqdisho ayaa sheegay in diinta Islaamka ay qabto in qofkii kufsi iyo dil isla gaysta aan loo naxin oo qabkii u dilka u fuliyay loo dilo.
“Hadii uu dhagar qabaha kufsiga uu isticmaalo hub, diinta waxay qabtaa in la dilo,” ayuu yiri.
Dadka loo gaysto kufsiga ayaa oo ah gabdho yaryar iyo haween aan awood badan lahayn ayaa hadana la kulma eedayn, taasi oo mararka qaar laga dhigo inay dambiilayaal yihiin loona sheego inay qarsadaan dhibta ku dhacday si aysan u ceeboobin.
Sheekh Cabdi Xayi ayaa ugu baaqay ragga Soomaalida in ay badbaadiyaan haweenka, wuxuuna sidoo kale ugu baaqey bulshada inay joojiyaan duridda ay hayaan gabdhaha loo gaysto kufsiga isagoo ku tilmaamay arrintaas inay tahay mid ka soo horjeeda diinta Islaamka.
