(ERGO) – Xayiraadda Covid-19 ayaa waxbarasho la’aan dhigtay 1,013 arday oo dhiganayay iskuulka hoose/dhexe ee xerada dadka soo barakacay Qollaji ee gobolka Faafan ee dowlad deegaanka Soomaalida.
Maamulaha iskuulka Qollaji Xuseen Tamaan Siraad ayaa sheegay in ka hor cudurka Covid-19 ay halkii fasalba fariisan jireen 150 arday, balse iyagoo fulinaya amar ka soo baxay wasaaradda caafimaadka Ethiopia oo ahaa in fasalkiiba ay fariistaan 25 arday ay ku qasbanaadeen in waxbarashada ay ka fasaxaan boqolkiiba 42% ardayda dhiganeysay Iskuulka oo tiradooda guud ay aheyd 4,666.
Maamulaha ayaa intaa ku daray in ardayda hadda dhigata iskuulka oo ah 3,653 aysan ku filneyn fasalada iskuulka oo saddeed ah, taasina ay kaliftay in ardayda qaar ay wax ku baraan bannaanka iskuulka. bal Xuseen ha inoo faahfaahiyo waxa ay ku kala saareen ardayda waxbarashada laga reebay iyo kuwa dhigta.
“Waxaan u kala saarnay kolba siday da’dooda u kala hooseeysay ee ay u kala yaraayeen. maadaama da’doodu yaryar tahay ama aanay iyagu xitaa caafimaadkooda eegi karin.”
Xuseen ayaa tilmaamay in sidii loo galay marxaladda Covid-19 ay meesha ka baxday kaalmo ah buskudka nafaqada iyo agab waxbarasho oo ardayda uu ku caawin jiray guddigga badbaadada caalamiga ah (IRC) oo gargaarka bani’aadantinimo ka shaqeeya. waxa uu intaa ku daray in baabuur ay wadooyinka ku jiirtay saddex arday oo ka tirsanaa ardaydii waxbarasha la’aantu ku dhacday.
“Kaan arkay ee aan goob-joogga u ahaa wuxuu ahaa hal arday, kuwa kalese goob joog umaan ahayn. ardayda beriggii hore hay’adda IRC ayaa u keeni jiray buskud, buug, qalimaan, markii COVID-19 uu dhacay ka bacdi hay’addaa laftigeedu iyaduna meyna imanin.”
Iskuulka Qollaji ayaa ka sameysan jiingad iyo alwaax leysku dhagajiyay, waxaana 2018-kii hirgaliyay IRC.
Xiis Maxamuud Daahir oo qoyskeedu ka tirsan yahay qoysaska ku nool xeradan ee waxbarashada carruurtooda uu saameeyay Corona ayaa hadda u warwareysa mustaqbal waxbarasho ee carruurteeda oo hakad gashay bishii afaraad ee sanadkii hore.
Xiis ayaa ku fakartay in carruurta ay geyso iskuul bilaash ah oo dowladdu leedahay oo ku dhowaad 40km u jira, balse waxa ay sheegtay in ay u awoodi weyday lacagta gaari raaca. ardayduna aysan lug ku gaari karin. Sidoo kale, shan carruurteeda ah waxaa uga dhacay cudurka Covid-19, kuwaas oo ka tirsanaa 23 qof oo ku nool xerada oo laga helay cudurka.
“Carruurtii meel aan geeyno ma jirto, xaafadeey ii dhex fadhiyaan intii la karantiilay intii ka danbaysay. walwal badan ayaan ka qabaa, sababtooy tahay iskuul ma dhigtaan, xitaa quraankii ay dhiganayeen bey ka habsaameen.”
Saameynta nololeed ee Covid-19 uu ku yeeshay nolosha qoysaskan barakacayaasha ah kuma koobna waxbarashada oo kaliya, balse waxaa bishii September joogsaday raashin ka kooban bariis, bur,sokor, misir, baasto, buskudka nafaqada iyo boorash ay bishiiba mar siin jireen hay’adaha WFP, Camuud Foundation iyo IRC. Sababta hay’adihii taageeri jiray ay u joojiyeen kaalmada ayaa xukuumadda dowlad deegaanka Soomaalida waxa ay ku sheegtay in ay la xiriirto xayiraadda Covid-19. In kastoo wali xerada ay qamadi ka bixiso hay’adda cunnada u qaabilsan qaramada midoobey ee WFP.
Xiis oo ah hooyada lix carruur ah oo afarsano deggan xerada Qollaji ayaa Radio Ergo u sheegtay in kaalmadaas ay waayeen ay sababtay in nolosha qoyskoodu ay hoos u dhacdo.
“Cunto daruuri ah oo dheellitiran ma haysanno, waxaa yaree ee WFP noo soo tuurtuureyso ee dadkii aan ku filneyn weeyaan waxa meesha ka jiraahi.”
Culeyska ay wajahayso darteed, Xiis ayaa billowday ganacsi yar oo ah baatiga dumarka iyo dharka carruurta oo ay ku dhex iibiso xerada, si ay u helaan iidaan ay ku cunaan qamadiga la siiyo oo ay xustay in aysan kaligiis ku tiirsanaan Karin. Lacag $200 ah oo shan bil ka hor uu siiyay walaalkeed oo boosaaso jooga ayeyna ku bilowday ganacsigan.
Qoyska Xiis Maxamud daahir ayaa afar sano ka hor barakac ku yimid xeradan, kadib markii uu saameeyay dagaal u dhexeeyay qowmiyadaha Oromada iyo Soomaalida. Waxa ay sheegtay in la jajabiyay wixii alaab ahaana laga qaatay guri saddex qol ah oo ay la haayeen, lagana dhacay ari 156 neef ah oo ay dhaqanayeen, taas oo ku kalifay in ay ka soo barakacaan degmada Baabili oo ay ku noo laayeen.
“Wixii hanti ahaa ee dhul ahaana waanu ka nimid oo Oromada ayaa bililiqaysatay, guryihiina dumisay, xoolihiina la wareegtay.”
Masuulka XafiIska ka hortagga iyo u diyaar garowga musiibooyinka deegaanka Soomaalida ee xerada Qollaji Xasan Cabdi Mursal ayaa sheegay in xannuunka Covid-19 uu hakiyay sanadkii hore qorshe dib u dajin ah oo dowladdu ay soo bilowday 2019-kii kaas oo dib u dajin loogu sameeyay ku dhowaad 800 oo qoys, balse xafiiska ayaa sheegay in ay hakiyeen qorshahaas markii qoysas daggan xerada laga helay xannuunka Covid-19, bartamihii bishii afaraad ee sanadkii hore. wallow waxa kaliya ee loo sameynayo qoysaska soo dalbada ay tahay in dowladdu geyso deegaanka uu dalbado.
“Haddee annagu uma hayno xal kale, laakiin xiliggii xannuunkan Covid-19 intii aan xeradan laga helin ka hor dad baa la raray. 302 qoys oo Jinacsanay loo raray, illaa 126 qoys oo wardheer loo raray, xaggan 290 loo raray Goljanno, birqod oo iyadan 70 iyo wax loo raray.
Xerada Qollaji oo la aasaasay sanadkii 2016-kii ayaa guud ahaan qoysaska deggan oo tiradoodu tahay 13,920 kun oo qoys waxa ay ka soo barakaceen colaado ka dhacay deegaanno dhaca xadka ay wadaagaan maamulka Oromada iyo kan Soomaalida, sanadadii 2016 ilaa iyo 2018-kii.
