Iibka hilibka kalluunka ayaa suuq fiican yeeshay labadii sano ee la soo dhaafay, waxayna arrintaan timid markii uu yaraaday hilibkii xoolaha uuna qaaliyoobay abaarti darteed, sida uu Raadiyo Ergo u sheegay Ismaaciil Caabbi Yaasiin oo agaasimaha xarunta keydka kalluunka Berbera ee la yiraahdo Netfish.
4,000 oo kiilo oo kalluun ah ayaa subax walba la keenaa xarunta keydka kalluunka ee Berbera, waxaana kalluunkaasi loo iib geeyaa magaalooyin Laascaanood, Burco iyo Boorama. Waxaa sidoo kale kordhay dadka ka shaqeysta kalluumeysiga ee ka soo jillaabta gudaha badda ayna hadda gaarayaan 1,200 oo qof oo ku kalluumeysta 400 oo doonyaha yaryar ah.
Wuxuu sheegay in 7 shirkadood oo ah kuwa kalluunka u iib geeya gudaha ay subax walba xarunta keydka kalluunka ee Berbera ka rartaan kalluun badan.
Shirkado ka ganacsada kalluunka ayaa ka furmay magaalooyinka Burco, Laascaanood iyo Buuhoodle, oo ah magaalooyin aad looga cuni jiray hilibka xoolaha. 29 goobood oo kalluunka lagu iibiyo ayaa hadda ku yaalla magaalooyinkaas.
Shirkadaha kalluunka iibiya kuma eka Somaliland oo keliya, waxay sidoo kale ka jiraan Puntland oo ka mid ah meelihii ay abaarti saameysay. Kalluunka deegaannada Puntland laga isticmaalo waxaa laga keenaa Eyl iyo Boosaaso.
Maxamed Cadaysay waa milkiilaha shirkad la yiraahdo Raasul-khayma oo xarunteedu tahay Boosaaso. Shirkaddiisa waxay kalluunka u iib gaysaa Qardho, Dangorayo, Laascaanood, Garoowe iyo Burtinle. 1,200 oo kiilo oo kalluun ah ayay maalin walba gaari qaboojiye leh ku geeyaan Garoowe.
Maxamed ayaa Raadiyo Ergo u sheegay in xarun lagu keydiyo kalluunka aysan ka jirin Puntland, marar badan oo ay maamulka arrintaas kala hadleenna aan waxba laga qaban. Wuxuu xusay in baabuur qaboojiyeyaal leh ay kalluunka uga soo qaadaan xeebaha kaddibna ay sidaas ku suuq geeyaan.
Dadka kalluunka ka soo iibsado Boosaaso iyo Eyl waxaa ka mid ah Cabdi Axmed Barre oo meel kalluunka lagu iibiyo ku leh Laascaanood. Wuxuu Raadiyo Ergo u sheegay intaysan abaartu xoolaha yareynin in uu toddobaadki oo dhan iibin jiray 300 oo kiilo oo kalluun ah, laakiin hadda afartii maalinba waxaa laga iibsadaa 1,100 kiilo.
Wuxuu tilmaamay in dadku ay hadda si weyn ula qabsadeen cunista hilibka kalluunka. “Billowgii dadku waa urayaa ayay oranayeen, haddase waa la soo qabsadeen,” ayuu yiri Cabdi.
Eyl oo ku taalla badweynta Hindiya una jirta Laascaanood 300 km iyo Boosaaso oo ku taal badda Cas una jirta 700 km ayaa Cabdi kalluunka looga keenaa.
Halkii kiilo ee kalluun ah wuxuu Laascaanood ka marayaa $1.5, halka kiiladi hilibka xoolaha ay u dhexeyso $10 ilaa 11 doolar.
Hilibka kalluunka oo ka raqiisan kan xoolaha ayay u riyaaqeen dadka danyarta ah. Cabdiraxmaan Faarax Aadan oo ku nool Burco kana shaqeeya dhismaha guryaha ayaa Raadiyo Ergo u sheegay in nuskiiladii hilibka kalluunka laga siiyo hal doolar iyo bar, laakiin intaas oo kale oo hilibka xoolaha ah ayaa Burco lagu kala iibsadaa 6 doolar. Qoyska Cabdiraxmaan oo 5 qof ah ayaa cunista kalluunka billaabay bishii Febraayo ee sanadkaan 2018-ka.
