Hay`add dhinaca gargaarka ah fadhigeeduna yahay waddanka Talyaaniga lana yiraahdo CESVI ayaa soo bandhigtay laba warbixinood oo muddo ay baadhis ku samaysay, kuna aaddanaa dhibaatooyinka dhinaca kalluumaysi ee haysata dadka ka jilaabta xeebaha Somaliland, iyadoo CESVI ay sheegtay in qalabka oo ku yar, xirfadaha jilaabashada oo kooban iyo hannaanka suuq geynta kalluunka oo liidata ay tahay dhibaatooyinka badi hortaagan wax soo saarka dhinaca kalluumaysiga ee xeebaha Soomaaliya. Baadhitaankaan oo ay gacan ka geysteen jaamacadda Camuud iyo hay`adaha Candlelight Foundation, Marine Development Partnership and ADO, waxaana maal geliyey midowga Yurub oo isagu ah deeq bixiyaha ugu ballaaran ee waqtigaan Soomaaliya mashaariicda horumarineed ka fuliya. Iyadoo hay`addani ay niyadsami ka muujisay haddii si hagaagsan loo tayeeyo xirfadaha kalluumaysiga ay wax badan ka tari karto saboolnimada ba`an ee haysata bulshada Soomaaliyeed.
Daraasaddan ayaa u kala qaybsanayd, baadhitaan lagu sameeyey siday u jilaabtaan kalluumaysatadu, nolosha bulshooyinka xeebaha ku nool, deegaan ahaan iyo asaaskooda nololeed gaar ahaan degmooyinka Lughaya iyo Bulaxar
Ruta Nimkar oo ah madaxa fulinta ee Cesvi Somaliland oo Raadiyo Ergo u warramysay ayaa sheegtay, “Waxaan ka shaqaynaynaa waa sidii loo dersi lahaa hannaan sugan oo dhinaca deegaanka ah, laguna horumarin lahaa nolosha, waxaana shaqadaan u qabannay sidaan u xaqiijin lahayn sidii lagu heli lahaa xaqiiqda jirta taasoo dhiirri gelin karta wax soo saarka dhinaca kalluumaysiga, looguna gudbin lahaa deeq bixiyayaasha inay ka caawiyaan kalluumaysatada dhinaca qalabka, helitaanka hannaan wanaagsan oo suuq geyn ay uga helaan waddamada deriska ah.”
Paolo Tosselli oo ururka midowga Yurub u qaabilsan maaraynta haqabeelka cuntada ayaa isaguna goobta ka sheegay in bulshada caalamka la yaab ku tahay Soomaaliya oo xeebta ugu dheer Afrika leh, haddana sanadkasta macaluul ay u dhintaan boqollaal qof, loona yaboohiyo gargaar dibadeed tanoo ah arrin aan marna la qaadan karin.
CESVI ayaa sheegtay in 10-kii sano ee ugu dambaysay xoogaa kor u kac laga dareemayo dhinac wax soo saarka kalluumaysiga, iyadoo noocyada kalluun ee ugu caansan degmooyinka Lughaya iyo Buuloxaar ku sheegay, Sabadin, Saynuud, Suubaan, Qardabo, Gaxash, Laba gadhle, Bayaad, Carabi, Sakhlad, Caydi, Dareeg, Shirwo, Faras Libaas, Baalalay, Aargoosato, Gaanberi, Sanaani iyo Subal baxa.
Dr. Muuse Gaboobe Xasan oo ah khabiir dhinaca kallumaysiga ah kana tirsan Hay`adda cuntada iyo beeraha qaramada midoobay ee FAO ayaa isaguna Raadiyo Ergo u sheegay in saddexdaan qodob ee warbixintu ka hadashay ay ka badan yihiin dhibaatooyinka haysta kalluumaysatada, loona baahan yahay in dhinaca kalluumaysiga laga dhigo tiir la mid ah kan xoolaha iyo beeruhu kaga jiraan nolosha Soomaalida, si haddii buu yiri abaari u saamayso labada dhinac kalluumaysigu u noqdo arrin lagu badbaado.
Kalluumaysatada Soomaalida ayaa lagu tiriyaa inay yihiin kuwa yar yar (Smal scale fishing) mana lahan awood jillaabasho, taas waxaa ka sii daran ma jirto hannaan suuq geyn ama awood iibsi oo bulshada dhexdeeda taasoo u fududayn lahayd inay wax soo saarkooda u helaan goob ay geeyaan, waana mid ka mid ah arrimaha hor taagan in si wanaagsan looga faa`iidaysto wax soo saarka kalluumaysiga Soomaaliya.
Mohamed Hassan/FM
