Muxubo Daa’uud, oo kamid ah dadka deggan tuulada Farra-barakey oo 41km dhinaca bari kaga beegan degmada Balcad ee gobolka Shabeellaha dhexe, waxay u timid Balcad in ay ka hesho daaweyn, waxay la xanuunsantahay cudurka duumada.
Sida keliya ee ay xarunta xannaanada dhallaanka iyo hooyada ee Balcad, oo ah xarunta caafimaad ee keliya ee ku taalla deegaanka ku iman kartaa waa doon ay ka soo raacday tuuladeedii oo fatahaad uu webiga Shabeelle sameeyey bishii Abriil ee sannadkan ay go’doomisay.
Farra-barakey waxay kamid tahay toddoba tuulo oo tan iyo xilligaas go’doon ku jira, waxaana kamid ah tuulooyinka kale ee wali iyaguna go’doonsan Faay-dhuxul, Jameeco, Seeydiir, Damaley, Buulo-casey iyo Buulo-Xaaji Cali.
Tuulooyinkan raashinka u taga waxaa lagu geeyaa doon oo jid kale uma furna, taasoo ka dhigtay raashinka ka dhigtay mid qaali ah, iyadoo kiillada bariiska ah la kala siisanaya 25,000 Shiling Somali ($1), halka fatahaadda ka hor ay aheyd 10 kun oo shiilin ($0.4)
“Hadda nolosha waa adag tahay oo malay webiga aan kala soo baxno ayaan ku noolnahay, beerihiina biyaa naga gooyey” ayey tiri Muxubo.
Muxubo oo 39 jir, dhashay lix carruur ah, waxay leedahay shan hektar ah oo beer ah, fatahaaddii ayaa keentay in aysan waxba ku beeran, biyo ayaana dhex jiifa. Cunno keyd ah oo ay heysatay wixii ayaa ka dhamaatay bishii hore.
Ganacsatada tuulooyinkan, ayaa sheegaya in daadku ku keenay in ay kordhaan qiimaha lagu geynayo raashinka, ayna taasi tahay sababta qiimaha kor ugu qaaday, iyadoo raashinkuna uusan si joogto ah u gaarin.
Salaad Cabdulle Maxamed, waa ganacsade ku nool tuulada Faay-dhuxul. Wuxuu Raadiyaha Ergo u sheegay in raashinka uu ka ganacsado uu ka keeno Muqdisho. Intii aanay fatahaaddu dhicin si toos ah ayey gawaaridu tuulada u keeni jireen raashinka, laakiin hadda wuxuu ku khasbanaaday in saddex safar oo kala duwan uu soo mariyo raashinka si uu tuulada u soo gaarsiiyo.
“Balcad ayaa la keenaa, gaari ayaa lagu keena, kaddibna Mukay dheere. Kaddib doon ayaa la soo saaraa, meel ay doonta iman karto marka lagu dejiyana gaari dameer ayaa lagu keenaa tuulada, raashinkii oo kaa qoyey, qiimo badanna soo galay” ayuu yiri Salaad.
Wuxuu sheegay in gaariga Mukay dheere uu loorkii ku soo qaado 50,000 shilin Soomaali ($2), halka doontuna qaadaneyso loorkii 40,000 shiling Soomaali ($1.6). Gaari dameerkuna wuxuu ka qaataa loorkii 10,000 shilling Soomaali ($0.5).
“Dadka waxba ma heystaan, waxna ma iibsan karaan, waa wada baahan yihiin. Xaaladda waa xun tahay” ayuu yiri Salaad.
Muxubo waxay ku timid Balcad $ 7, iyadoo lacagta ay u soo adeegsatay safarkeeda ay ka soo deynsatay qoys deriskeeda ah oo dibadda lacag looga soo diray.
Madaxa arrimaha bulshada ee degmada Balcad, Axmed Sheekh Xuseen ayaa Raadiyo Ergo u sheegay in 7,000 oo qoys oo ku nool toddoba tuulo oo biyaha webiga Shabeelle ay go’doomiyeen, kuwaasoo ku kala yaal;a bariga iyo galbeedka Balcad. Go’doonkaas oo keenay in dadka ay ku adkaato in ay doontaan adeegyada wax iibsiga, caafimaadka iyo isu socodkaba.
“Biyaha si xowli leh ayey u socdaan, 30 mitir dhul ah ayaa go’an oo biyaha ay ka socdaan, awoodna maamulka iyo dadku uma lahan ay isaga xiraan”, ayuu Axmed oo intaas ku daray in biyuhu ku fadhiyaa dhul dhan 32km, ayna ku sii fidayaan dhul hor leh.
Axmed ayaa sheegay in 3000 oo qoys ay fatahaadda darteed uga barakeceen guryahoodii, dadkaas oo hadda ku sugan tuulooyinka Muka-dheere, Xawaadley iyo degmada Balcad.
Waxaa biyahan ka dhashay cudurro ay kamid yihiin kuwa maqaarka ku dhaca, shuban biyood, gooryaanka carruurta iyo duumada, sida uu sheegay Dr. Cabdullaahi Axmed Caddow oo ah, madaxa xarunta xannaanada dhallaanka iyo hooyada ee Balcad.
Bishii ugu dambeysay waxay xaruntu cudurka duumada ka daweysay 80 qof oo tuulooyinkaas biyaha go’doomiyeen ka yimid.
Wuxuu intaas ku daray in tiradan tahay keliya intii iyaga u timid, balse ay jiraan boqollaal qof oo kale oo iyaga duruufo dhaqaale oo ay isaga bixiyaan doonta u iman kari waayey goobta caafimaadka.
Waalidiin badan ayey sidoo kale ku adkaatay, in ay carruurtooda u keenaan xarunta tallaal iyo daweynba, iyagoo aanan awoodin in ay bixiyaan kharashka lagu raaco doonta.
