(ERGO) – Qoysas deggan xerada Naasa-hablood A ee ku taalla duleedka waqooyi-bari ee magaalada Hargeysa ayaa saddexdii bil ee u dambeeyay wajahaya cabsi ah in dhulka laga raro.
Waxaa ku soo noqnoqda dadka iska leh dhulka ay deggan yihiin oo ku wargeliya in ay ka guuraan, haddii kale ay khasab uga dumin doonaan aqallada.
Cadaadiska uga imaanaya milkiileyaasha dhulka ayaa sababay in aanay dadku meesha ka dhisan karin musqulo iyo aqallo ka sameysan alwaax ama jiingado.
Qaar dadkaas ka tirsan waxay u guureen meel shan kiilo mitir u jirta xerada oo ah dhul gaar loo leeyahay, halka qaar kalena ay isku dayayaan in ay meelo kale oo ka bannaan isla xerada ay aqallo ka dhistaan.
Xaliimo Jaamac Cawaale oo ka mid ah dadka xeradan deggan waxaa bishaii laga raray dhulkii ay deggeneyd, kaddib wargelin la siiyay labo bil ka hor. Subax aroor ah ayaa dhagxaan la soo ag tubay, taas oo khasab uga dhigtay iyada iyo sagaal qoys oo kale in ay alaabadooda la baxaan, aqalladoodana ay dunsadaan. Hadda dhulkaas waxaa ku wareegsan dayr, cidna looma oggola inay degto.
Waxay Raadiyo Ergo u sheegtay in ay isku dayday dhul kale oo xerada ka bannaanaa in ay ka dhisato aqalkeeda, balse qoyskii lahaa dhulkaas ayaa ka joojiyay. Hadda waxay iyada iyo lix carruur ah oo ay dhashay ku hoydaan buul xerada ku yaallaa oo iska bannaanaa. Agabkii uu ka koobnaa aqalkeedii la dumiyay waxay ugu raseysan tahay meel bannaan ah.
“Xageed u kacdaa iyo halkeed caruurta la degtaa mooyaane wax kale oo aan ka fikiro ma jirto, afar iyo labaatanka saacadood waana loo yimaadaa, markii u dambeysay waa kuwaasi dhagaxii iyo ciiddii ku rogan meeshaydii, ka kac ayaa la yidhi oo waanigaa ka soo baxay, dadkii dhulkii kuma qabsan karo oo iyagaa leh wax aan sameeyana ma aqaan oo wax walba way iga joogsadee,” ayay tiri Xaliimo oo ka walwalsan xaaladda ay ku sugan tahay.
Xaliimo waxaa ay xerada deganayd muddo lix sano ah, waxaa ay timid markii xoolaheedu kaga dhamaadeen abaar ku heshay miyiga Dabagoroyaale oo xuduudka Soomaaliya iyo Itoobiya wadaagaan ah.
Waxaa ay aaminsantahay haddii ay hesho dhul ay degto in ay u shaqo tagi laheyd caruurteeda oo nolosha hadda ay ku jiraan wax iska bedeli lahaayeen balse aanay u suuroobeyn. Xaliimo ayaa xustay in ay cabsi badan ku abuurtay dadka dhulka leh ee ku soo noqnoqonaya xerada si ay u raraan.
Aamina Ibraahim Aadan oo ah 50 jir haysata shan carruur ah oo agoon ah, waxay sheegtay in afar jeer lagu wargaliyay in ay ka guurto dhul uu buul yar uga dhisanyahay oo xerada gudaheeda ah. Waxaa saameynta arrintan la wadaaga ilaa 12 qoys oo kale oo ay wadaagaan dhulkan oo uu gaar u leeyahay qofka u digay.
Markii u dambeysay ee Aamina ay wargelinta guurista soo gaartay waxay ahayd 25-kii bishii April, markaas oo ay dumisay buulkeeda, iyadoo fulineysa amarka qofka dhulka iska leh oo xerada ugu yimid, una qabtay muddo toddobo cisho ah in ay ugu banneyso dhulka si uu u dhisto. Hase yeeshee aqalkeeda dib ayay u dhisatay markii ay waysay cid u timaada, waqtigii loo qabtayna la dhaafay.
“Dadkii uu u seesnaa ee lahaa ayaa leh ka guura, markii hore amar la’aan ayaan ku dagnay, oo dowlada iyo dadku ha idin arkaan ayaan islahaa dhowr jeer ayaan guuray, dadkii ayaan barinay oo aan noo daaya ku nidhi,” Aamina ayaa sidaas u sheegtay Weriyaha Raadiyow Ergo markuu booqday xerada.
Aamina, ilaa shan goor oo hore ayaa laga raray dhul ay degtay oo ah isla xeradan oo ay deggan tahay muddo toban sano ah, haddana qorshaheeda waa in ay gudaha xerada ka raadsato meel kale oo ay degto, maaddaama aysan aqoon meel kale oo ay degi karto.
“Danbaa isoo jedisay, markii xoolihii iga dhamaadeen ee magaalada aan imid kiradiina waan iska bixin kari waayay, hanti magaalada kumaan laheyn, danta dadka wada keentay ayaan u imid, meel aan u kaco ma aqaan oo intaas buulku iiga dhisan yahay ayaan is leeyahay adigaaba iska leh, meeshan waan ku xanuunsaday oo Dhaxan (Qaaxo) ayaa igu dhacday, meel yar haddii la isiiyo yaan waxba la ii dhisine waan iskaga degi lahaa,” ayay cataabtay Aamina.
Magaalada ayaa u sii fideysa dhinaca waqooyi-bari ee ay xeradan ku taallo, taas oo keentay dadkii dhulka lahaa in ay cadaadiyaan qoysaska soo barakacay si ay dhulka oo hadda qiimo yeeshay iib ugu raadsadaan ama ay iyagu u dhistaan una degaan.
Ilaa hadda labo guri ayaa laga dhisay dhul xerada ku yaalla oo laga raray dadkii deggenaa.
Dhinaca kale, qoysaskan oo intooda badan ay hormuud u yihiin haweenka ayaa loo diiday in ay jaay ka soo gurtaan buuraha u dhow duleedka xerada, waxayna dadka dhulkaas iska leh ku wargeliyeen in ay joojiyaan qodista si aanu dhulka god u noqon.
Xaliimo oo ka mid ahayd haweenka jaayga soo gura, ku dhowaad saddex bil ma aysan shaqo tagin sababtaas darteed, wuxuu nolosha qoyskeedu hadda ku tiirsan yahay raashin ay ku caawiyaan dadka xerada kula nool oo qaar kood gargaar ka hela eheladooda, qaarna ay raggooda u shaqeeyaan.
“Qaadhaa ma dhergayaal ayaanu nahay oo markii aanu helno ayaanu wax iska cunaa, markii hore jayda ayaanu guran jirnay laakiin dadkii lahaa ayaa noo diiday oo yidhi dhulkaa naga godanaya, hadda waanu iska fadhinaa,” Xaliimo sidaas u sheegtay Raadiyow Ergo.
Dhanka kale, qoysaskan waxaa dadka dhulka leh ay u diideen in ay musqulo dhistaan, iyagoo u haysta in gebi ahaanba la gala wareegayo haddii musqulo loo sameeyo goobta.
Aamina waxay sheegtay in dadka oo dhan ay suuli ka dhigteen bannaanka xerada oo ah dhul aan xitaa lahayn dhir ama guryo lagu kala dhuunto.
Abaar ku dhufatay koonfurta Hargeysa 2009 ayay kaga leedeen qoyskeeda 250 ari ah oo ay ku noolaayeen, taas oo sababtay inay soo degaan xeradan barakaca.
