Jirigaanka biyaha oo bilihii la soo dhaafay ahaa 2,000 oo shillin Soomaali ah ayaa hadda gaaray 6,000 oo shillin, arrintaas oo culays dhaqaale oo lama filaan ah ku noqotay qoysas horeyba u nuglaa.
Maamulka degmada Kaxda ayaa xaqiijiyay in sicir-bararkaan uu yimid kadib markii boqolaal qoys oo cusub ay ku soo barakaceen xeryaha.
Qoysaskan ayaa ka soo cararay abaaraha ka jira gobollada dalka, taas oo keentay in baahida biyuhu ay ka badato awooddii lagu dabooli karay.
Khadro Maxamed Xasan, oo ah hooyadda shan carruur ah oo ku nool xerada Maqsuud, ayaa u sheegtay Radio Ergo in qiimaha biyuhu maalinba maalinta ka dambaysa sii kordhayo, isla markaana uu hadda gaaray heer aysan awoodin inay iibsato.
“Haddii xanuunsato, biyo ma heli kartid. Carruurta waxay ka keenayaan bannaanka wasakh, kadibna cuntada ayay la galayaan maadaama aysan jirin biyo ay ku nadiifiyaan. Maalmaha qaarkood xitaa biyo aan gadan karno ma helno, waxaana ku qasbanaannaa inaan dadka xafadaha dhow deggan ka baryo hal jirigaan.”
Khadro waxay sheegtay in aysan helin shaqo joogto ah, balse marka ay hesho shaqo dhar-dhaqis ah ay ka kasbato inta u dhaxaysa saddex ilaa afar doollar maalintii.
Waxay intaas ku dartay in inta badan lacagta ay hesho ay ku baxdo iibsashada biyaha, taas oo sii adkaynaysa nolosha qoyskeeda.
Waxay sheegtay inay mararka qaar helaan hal waqti oo keliya cunto karsan, taas oo ay ugu deeqaan samafalayaal gargaar u fidiya dadka soo barakacay.
“Waxaa laga yabaa ilaa xoosh in aan kasoo helno hal jirigaan oo biyo ah. Haddii Albaabkaan lagaga diido mid kale ayaad aadeynaa, dadka qaarna way na siiyaan kuwana waa noo diidaan, dadka xerada nala degan badankood way baahan yihiin waxba ma heli karaan.”
Khadro dharka carruurteeda ayay horay bac ugu qaaddaa maalinwalba si qoysaska ay dharka u dhaqeyso ay uga hesho biyo ay laba joog kusoo dhaqdo ka dibna guriga dib ugu soo celiso.
“Maalmaha qaarkood guriga waxaan ku soo laabtaa anigoo aan waxba soo helin biyo aan gadan Karin, Nus dollar qofkii aan heysan biyo ma heli karo haddii uusan deysan. Maryo wasakh ah ayaan horay u sii qaadanaa dhar-dhaqow markan aadayno, kaddibna waan soo ceshanaa.”
Haweeynadan oo ka soo barakacday deegaanka Ukunji ee Shabeellaha Hoose, markii ay ka dhammaadeen 60 neef oo ari ah oo ay dhaqan jirtay.
Xaaladda bini’aadanimo ee ka taagan xeryaha dadka soo barakacay ee Soomaaliya ayaa gaartay heer aad u liita, iyadoo biyo-yaraantu ay noqotay caqabadda ugu weyn ee haysata qoysaska danyarta ah.
Sahro Maxamuud, oo ka mid ah dadka barakacay ee ku nool xerada Maqsuud ee degmada Kaxda, isla markaana korsata lix carruur ah oo agoon ah ayaa ka mid ah kumanaanka qoys ee la daalaa dhacaya biyo-yaraan baahsan oo ka dhalatay kororka qiimaha biyaha.
Waxay sheegtay in noloshoodu ay qarka u saaran tahay xaalad aad u adag, maaddama aysan awoodin qiimaha biyaha oo saddex laab kor u kacay.
Dhibaatada ugu weyn ee haysata Sahro ayaa ah in biyuhu ay isu beddeleen ganacsi oo lagu helo keliya lacag caddaan ah, taas oo ka hor istaagtay qoysaska danyarta ah inay helaan xitaa hal jirigaan oo ay baahidooda ku daboolaan.
Sahro waxa ay tilmaamtay in aysan awoodin in ay iibsataa taasi ay ku qasabtay in iyadda iyo Carruurteeda ay dhex wareegaan xaafaddaha Kaxda si ay u helaan biyo ay cabaan.
Waxa ay sheegtay in aysan heyn wax shaqo ah ,islamarkaana ay ku tiirsan tahay cuntada bisha ramadaan laga bixiyo xerada.
“Qofka haddii uu maalinkii soo waayo hal dollar biyo ma ihi karo, Biyaha qof shaqsi ah oo gadanaya ayaa iska leh. Hal jirigaan isii haddii aad dhahdo cid ku siinaysa ma jirto ama kaa yeelaysaa; lacagta waa horumaris. Dhibaato ayaa na heysta, oon badan ayaan dareemeynaa.”
Sahro ayaa ku nool xerada Maqsuud muddo saddex bilood ah,markii ay ka soo barakacday roob la’aan ka jirta degmada Jalalaqsi ee gobolka Hiiraan, halkaas oo ay ku weysay 100 neef oo ari ah oo ay dhaqan jirtay.
Sahro waxay intaas ku dartay in xaaladdu ay gaartay meel aan la is caawin karin, maaddama qof kasta oo xerada deggan uu la dhibsanayo isla baahidaas.
Waxay sheegtay in nadaafaddarada ka dhalatay biyo la’aanta ay sidoo kale saamayn ku hayso.
“Ilmihii baa cudurkaas ku dhacay. Shuban iyo matag ayaa socda. Biyaha guriga, ma ilmaha dharka loogu dhaqaa mise cabitaan. Dadku sidoo kale isma dhaamaan, waxbana iskuma tari karaan.”
Iyadoo culayska biyo-yaraantu uu si siman u saameeyay kumanaanka qoys ee ku nool xeryaha barakaca, maamulka degmada Kaxda ayaa si dhow u la socda xaaladda taagan, iyagoo muujiyay walaac ku aadan masiibo bini’aadanimo oo dillaacda.
Yuusuf Cabdi Cusmaan agaasimaha Arrimaha Samafalka ee degmada Kaxda, ayaa walaac xooggan ka muujiyay xaaladda bini’aadanimo ee sii xumaanaysa ee ka taagan xeryaha barakaca ee degmadaas.
Yuusuf waxa uu xaqiijiyay in sicir-bararka biyaha ee dhacay uu yahay mid ka baxsan awoodda qoysaska danyarta ah ee horayba ugu tabaalaysnaa xeryaha.
Waxaa uu tilmaamay in kororka dadka ku soo barakacaya degmada, kuwaas oo ka soo cararaya abaaraha dalka ka jira, ay keentay in baahida biyuhu ay si xawli ah u kororto, halka ilahii biyaha ee jiray ay aad u yaraadeen.
Maamulka degmada Kaxda ayaa xaqiijiyay in culayska dhaqaale ee ku yimid biyaha uu yahay mid lama filaan ah oo aysan waxba ka qaban Karin.
“Haddii xaaladda ay sidaan kusii socoto Musiibo ayaan ka cabsi qabnaa. Biyaha waxay qayb ka yihiin jiritaanka caafimaadka iyo nolosha intaba, Cid kasta oo ka kaalmayn karta dhibaatada biyaha ama ceel ku caawin karta ka maamul ahaan waan soo dhawaynayna. Waayo awood kale oo aan ku xallino dhibaatadan ma hayno.”
Xaaladda biyo-yaraaneed ee ka jirta xeryaha barakaca ee degmada Kaxda ayaa muujisay heerka adag ee ay marayso xaaladda bini’aadanimo ee qoysaska danyarta ah.
Kororka qiimaha biyaha, yaraanta ilaha biyaha, iyo tirada sii kordhaysa ee dadka soo barakacay ayaa si wadajir ah u sii xumeynaya nolosha dadkaas.
