(ERGO) – Boqol iyo kontan qoys oo qaxooti cusub ah kana yimid Soomaaliya tan iyo bishii koowaad ee sanadkan ayaa nolol xumo ku wajahaya xerada Ifo-2 ee qaxootiga Dhadhaab ee dalka Kenya.
Qoysaskan oo colaad iyo roob yari saamaysay xoolahoodii iyo beerahoodii uga soo tagay deegaannadoodii weli ma helin wax qaabilaad ah. Waxay ku soo aaddeen xilli aysan shaqo wadin xafiisyadii diiwaan gelinta.
Waxaa ka mid ah qoyska Faadumo Cabdiraxmaan Cali oo ay isku raacday cunno xumo iyo biyo yari. Waxay awoodi la’ dahay inay hal waqti dabka u shiddo carruurrteeda oo xammi la’ gaajada iyo oonka.
“Caawimaad ma helin soo dhoweyn ma helin, wax noo imaaday ba malaha. Hlkan ayaan fadhinaa. Biyo ma haysano, gogol ma haysano, waxaan haysano malaha. Wax raarshin ah oo gurigayga ku jira ma jiro xataa caawadan waxaan ku afuro ma haysti.”
Waxay xustay inuu ka dhamaaday raashin kiilooyin ah oo ay u soo aruuriyeen qaar ka mid ah dadkii horay u degganaa xerada. Waxay joogaan xaalad quus ah.
Faadumo ayaa sheegtay inay halkan usoo raadsadeen nolol balse ay la kulantay nolol ka adag tii ay ka soo barakacday.
Haweeneydan ayaa tilmaantay inay carruurrteeda ay baahi la ooyaan lana seexan waayaan habeenkii, taas oo ku kordhisa murugada. Xaaladda qoyskeeda ee xilligan ayay xustay aysan sawiri karin.
“Gaajada haysa wejigooda ayay ka muuqataa, hadaad aragto waa yaabaysaa rafaadkooda. waa baahan yihiin maxaa la siinayaa anigu waxba ma hayee, hooyoy hunguri nasii, hooyoy shah baan rabaa, caano ayaan rabaa, hooyoy bariis baan rabaa, saasay i dhahayaan anigiina ma hayo.”
Qoyska Faadumo iyo qoysaska kale ee ay isku marka yimaadeen ayaa deegaansaday meel bannaan oo xerada ka baxsan. Haweeneydan ayaa ka dhisatay buul yar oo ka samaysan geedka garan-waaga iyo maryo dhamaad ah oo isku kakaban.
Waa meel yar oo aan ku filnayn qoyskeeda kana celin karin cadceeda kulul oo maalmaha qaar gaartaa 40 digree.
Faadumo waa carmal keligeed korisa sagaal carruur ah oo lix ka mid ah ay agoon yihiin, halka saddexda kale ay aabbahood kala tageen. Waxaa intaas u dheer inaysan wadan, maacuun, gobol midna.
“Anigu waxaan haysto oo guri baan ku dhisanayaa aan ku dhahaayo ma jirto, kharash aan ku dhisanayo ma haysto, ilmihii waa yaryar yihiin, halka ayaa iska hargal naa, qaarkeen banaanka ayaan barinaa.”
Haweeneydan inkasta oo aanay weli caawin helin haddana waxay qabtaa rajo ah in ay gargaar mar uun helayso. Waxay bishii Janaayo kasoo qaxday deegaanka Neebsay oo hoos taga degmadda Saakow ee gobolka Jubada dhexe.
Waxay ahaayeen beeralay ay noloshoodu ku tiirsanayd dalaga beer sadex higtar oo ay nacfi tirtay roob yari saddex xilli ah. Waxay dantu ku qasabtay inay soo miciin biddo xeryaha qaxootiga.
Qoysaska ku biiray xerada Ifo-2 oo markii hore deegaano kala duwan kasoo qaxay ayaa duruuf adag oo isku mid ah ku wajahaya, waxay ka siman yihiin xaaladaha nolol xumo iyo gargaarka la’aanta.
Waxaa ka mid ah Aadan Iidow Xasan oo dhibaatooyin is-biirsaday ku wajahaya xeradii uu u soo nolol doontay. Wuxuu sheegay in nolosha qoyskiisu ay tahay mid adag oo samata-bixin dhibaato ba’nidaanimo u baahan.
Aadan waxaa uu tilaamay inaysan haysan cuno, hoy iyo biyo ku filan. Wuxuu intaas ku daray in qoyskiisu ay hadda ku tiirsan yihiim kiilooyin raashin ah oo ay xaaskiisu dadka soo weydiisato, kuwaasi oo aan ku filnayn.
“Ciyaalku waa gaajaysan yihiin, waa arradan yihiin, si kasta bay u baahan yihiin, xaaskayga baa baxaday oo magaalada aaday, xoogaa kiilooyin bariis iyo sonkor ah ayay soo heshay, muslimiinta ayaa la dhex gala.”
Qoyska Aadan iyo kan wiilkiisa oo isu gayn ka kooban 16 qof waxaa ku adag helidda biyaha, ceel biyood ku dhow ayay ka helaan 80-litir 24-saac ba mar ah. Ma haystaan musqulo, hoygu na waa labo buush oo aan ku filnayn qoysaska.
Ninkan ayaa sheegay in caruurtiisa uu ku arkay xanuuno uu u sababeeyay cimilada ku kulul iyo duruufta adag ee dhinaca nolosha ah.
“Caruurta daawo ma haysato oo laba dalool wax la yiraahdo ayaa galay, xanuun waaye, hagab, qufac iyo kolba-aariyo ayaa galay carruurtii, sharoobooyin ayay rabaan, dhakhtar ma gaynin ba , meesha dhakhtar uma dhowa dhaqaalihii gaari lagu saari lahaanaana ma haaysano.”
Aadan wuxuu niyadda ku dhistaa in loo sheegay in hay’adaha qaabilsan qaabilaadda iyo caawinta qaxootiga ay imaan doontaan balse waqtiga sugidda ayaa ku dheer.
Ninkan iyo qoyskiisa ayaa bishii Janaayo ee sanadkan abaar uga barakacay deegaanka Jawaarey oo ka tirsan degmadda Baardheere ee gobolka Gedo. Waxay ahaayeen beeray ay roob yari ka saamaysay beer 4-hihtar ah oo ay noloshoodu ku tiirsanayd.
Boqollaal qoys oo ay soo sal-kiciyeen colaad iyo abaar saameeyay gobolada koofurta Soomaaliya ayaa soo beegsanaya xeryaha qaxootiga kuwaasi oo badankood aan ka helin gargaar bani’aadanimo sida uu Radio Ergo u sheegay maamulka xeryaha qaxootigu.
Khayro Cali Sooyaan guddoomiyaha xerada Ifo-2 ayaa ka darisay qoyaska xerada ku biiray tan iyo bishii Janaayo ee sanadkan, kuwaa oo ku soo aaday xilli kala guur ah oo hay’adaha samafalku aan weli bilaabin shaqada qaabilaada qaxootiga ee sanadka 2026. Waxay xustay in duruuf adag oo nololeed ay dadkaas ku haysato xerada.
“Geedo Cali-garooba ah baa dadkii la iska dejiyay, maddaama ay xerada oo shaqo ka socon, geedo hoostood bay dadkii iska waabteen waxba ma haystaan. Kuwa waxaan la kulmay ay caruurtii ku ooyayaan oo leeyihiin hooyo cunta na sii wax hoy ah oo ay haystaana ma jirto.”
Tirada qaxootiga imaanaya xeryaha ayaa aad u korodhay tan iyo dabayaaqadii sanadkii hore ee 2025, xilli uu sii yaraanayo gargaarka la siiyo qaxootiga ku jira xetyaha Dhadhaab, taas oo keentay inay qoysas xitaa aysan caawin ka helin karin dadkii horey u degganaa.
