(ERGO) – Qoyska Axmed Maxamed Nuur waxay ka baxeen xaalad cunno xumo iyo biyo yari ah oo haystay tan iyo horaantii bishii Janaayo.
Waxaa u suuragaliyay raashin iyo biyo ay bartamihii Fabraayo ku caawiyeen dhalinyaro wax ka dhigata dugsiyada sare iyo Jaamacaddaha degmada Qardho oo isxilqaamay.
Taageeradan waxaa ka faa’iidaystay 103 qoys oo markii ay abaaraha ku xoolo beeleen soo maciin biday duleedka tuulada Tibcarro oo 22 km dhanka bari kaga beegan Qardho.
Axmed ayaa sheegay in reerkiisa oo lix qof ah ay heleen min 25 kiilo oo bur, bariis iyo sonkor ah, 4 liitar oo saliid ah iyo kartoon timir ah.
Kaalmadaan oo fursad mar la arag ah u noqotay ayuu xusay in ay isticmaali karaan muddo labo bilood ah.
“Waa ku liibaanay oo wax kale maba aanan haysan xoolihiina waa xumaadeen. Waaa nagu filan yahay, haddii wax naloo kordhinayana waa rabnaa. Dhalinyaradu waa tashadeen sidaas ayayna wax noogu keeneen.”
Axmed ayaa sheegay in ay 3 waqti maalinkii karsadaan raashinka lagu caawiyay. Ilamihiisa ayuu xusay in ay soo kabanayaan, markii ay cunno ku filan heleen. Wuxuu sheegay in markii hore aysan hal marna dabka shidan karin, maaddaama ay abaarta ku cayroobeen.
Kaalmadaan ka hor waxay ku tiirsanaayeen wax yar oo dadka deegaanku maalmaha qaar u keeni jireen. Markii aysan ka helina way qadi jireen, maaddaama aysan beddel kale haysan.
Ninkaan ayaa tilmaamay in ay si bilaash ah ku cabaan biyo baco loogu shubay, kuwaas oo ka dhexeeya dhamaan dadka ay isku xaalada yihiin ee la caawiyay.
Qoyskiisu waxay tuulada yimaadeen billowgii Janaayo, markii 90 neef oo geel iyo ari isugu jira oo ay ku dhaqanayeen miyiga deegaanka Baraagaha-qol ee gobolka Sanaag ay ka dhamaadeen.
Wuxuu xusay in ay sababsadeen daaq la’aan, biyo yari iyo cudurro uusan garayn oo isku raacay. Dhaqaale xumada darteed wuxuu u iibin waayay xoolihiisa daawo, biyo iyo calaf midna.
“Aniga lixdii bilood ee ugu danbaysay hal neef suuq kama gaysan, taas waxay keentay in la igu leeyahay dayn $1,000 gaaraysa oo isku kay gaartay illaa gugii hore iyo dayrtii wixii ay reerku cunayeen.”
Axmed ayaa sheegay in meesha ay dagan yihiin aysan ka jirin adeegyada caafimaadka iyo waxbarashada, balse ay wax weyn uga dhigan tahay in ay xilligaan adag ay haystaan cunno.
Wuxuu tilmaamay in uu magaalada Qardho ka raadiyay shaqooyin xamaal ah, balse uusan ka helin. Saddex carruurtiisa ah oo waxbarashada gaartay ayuu ka walwalsan yahay daruus la’aantooda.
Deegaanka Baraagaha-qol oo ay ka yimaadeen kuma haysan iskuul ama dugsi, balse hadda oo magaalada ay yimaadeen wuxuu naawilayaa in ay waxbarasho u helaan.
Qoyskiisa waxay ku nool yihiin cooshad ay saarteen bac cusub oo ay dhalinyaradu ku caawiyeen.
Wuxuu qorshaynayaa in magaalooyinka kale ee Puntland uu ka raadsado shaqooyin xamaal ah, si marka raashinkan uu ka dhamaado uu u helo fursad kale oo nolosha qoyska uu ku dabaro.
Roob la’aanta dhowr xilli ka jirta gobollada wadanka waxay saamayn ku reebtay dadka reer guuraaga ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd xoolaha. Daaq xumada, biyo yarida iyo cudurro ugu darsamay ayaa galaaftay kumannaan neef, taas oo xaalad adag ay ka dhalatay.
Qoyska Saynab Maxamed Cabdullaahi waxay ka mid yihiin dadka cayroobay ee dhawaan la caawiyay. Waxay sheegtay in 6 Febraayo loo keenay 75 kiilo oo raashin ah, 5 liitar oo saliid ah iyo kartoon timir ah. Arintaas ayaa qoyskeeda oo 8 ah u horseeday isbeddel aysan horay u haysan.
“Wax badan ayaa iska kaaya beddelay sidii aan u helnay oo awal waxaan ka walwalayay yaa dayn ku siin doona, balse hadda hanti la igu sadaqaystay ayaan haystaa fakarna iguma jiro wixii ka danbeeyana Illaahay ayaa keenaya.”
Saynab ayaa sheegtay in markii hore ay dul-saar ku ahaayeen qoys degan deegaanka Tibcarro oo ay yimaadeen dhamaadkii December. Waxay hal mar la cuni jireen raashinka yar ee ay karsadaan ama way la qadi jireen markii aysan waxba helin.
Waxay xustay in saygeeda uu yahay waayeel qabo cudurrada macaanka iyo dhiigkarka oo isagoo xanuunsan ay ehelkiisu ku hayaan magaalda Dhahar. Carruurta ayay ka soo kaxaysatay miyiga deegaanka Bocolaha oo gobolka Sanaag ka tirsan, markii ay xoolihii ka dhamaadeen.
Saynab ayaa sheegtay in labadii sano ee ugu danbaysay ay ka dhinteen 136 neef oo ari ah oo ay noloshoodu ku tiirsanayd. 15 ugu danbaysay waxay dhamadkii December u dhinteen cudur ay sambab u malaysay, markaas oo xaalada barakaca ay maciinsadeen.
Carruurteedu waxay wajahayeen dabar darro markii ay imaanayeen, balse hadda isbeddel ayay ku aragtaa.
“Hadda waa ogtahay oo hay’adihii ma jiraan wax caawinayay. Awal waxaan ahaa waalid ilmo ka qatan yihiin oo walwalsan, haddase Alxamdullilaah farqi weyn ayaa u dhexeeya.”
Saynab ayaa sheegtay in bakhaaro ku yaalla deegaanka Bocolaha looga leeyayahay $600, kuwaas oo markasta ka dalbanaya lacagtooda, balse aysan awoodi karin in ay bixiso.
Qoyska haweenaydaan waxay waligood xoolo dhaqato ku ahaayeen miyiga deegaanka Bocollaha ee gobolka Sanaag. Xoolihii oo ka dhamaaday ayaa ku qasbay in ay yimaadeen tuulada Tibcarro.
Waxay dareemaysaa walwal ku saabsan sida uu xaalkoodu noqon doono, haddii kaalmada la siiyay ay ka dhamaato aysanna helin shaqo ay nolosha qoyskeeda ku maarayso.
Gargaarka raashinka, biyaha iyo agabka guryaha loo isticmaalo isugu jira ee qoysaskaan nolol xumada ka saaray waxaa u soo ururiyay dhalinyaro dugsiyada sare iyo jaamacaddo ka dhigta magaalada Qardho oo iskood isku xilqaamay.
Maxamed Khayre Axmed oo guddoomiye u ah ayaa sheegay in ay soo aruuriyeen in ka badan $4,000 oo lacag cadaan ah, agabka guryaha loo isticmaalo, raashin iyo baco ay qofkasta ka qaadeen wixii uu awooday.
“Wuxuu noqday barnaamij isku tashi bulsha ah oo dhiiraglin noo noqday suuqyada, xaafadaha iyo meel kasta ayaan wareegnay, waxan ka qaadaynay $0.3, $0.5 iyo wixii ka badan.”
“Waxay sababtay in aan raashin iyo biyo u gayno in ka badan 100 qoys anagoo garab weyn aan haysan, balse fariinteena ayaan meelo fog gaarsiinay.”
Maxamed ayaa Raadiyow Eego u sheegay in ay weli sii caawinayaan dad kale oo abaaraha ku soo xoolo beelay oo soo galaya magaalada Qardho iyo tuulooyinka hoos yimaada.
Cid kasta oo awooda ayay waxyar uga qaadaan, taas oo isku darkeedu wax u taro qoysas badan oo ku sugnaa hubanti la’aan.
