Arintan ayaa u suuragalisay inay ka soo kabtaan nolol xumo ay wajahayeen oo dhaqaale yaridu ay ku sababtay.  Nuurto Raage Tuur-yare oo ka mid ah dadka fursadan helay waxay si buuxda u awooday masruufka qoyskeeda oo 8 qof ah.

Waxay sheegtay in loo maal-geliyay baqaar mooska lagu iibiyo. Waxay ka hesha $10 illa $15 oo u sahlay inay daboosho baahiyaha qoyskeeda.

“Nolosheena wax badan ayuu ku soo kordhiyay baqaarka. Saddex waqti ayaan wax karsanaa. Markii hore hal mar oo aan nagu filnayn ayaan dabka shidan jirnay. Mooska aan iibiyo ayaan biilka reerka ka soo saara. Waxaan noqday qof xor ah oo ganacsi uu isaga leeyahay ku tiirsan.”

Nuurto ayaa sheegtay in ganacsigeeda oo loogu maalgaliyay kun doollar uu hadda gaaray $2,300. Haweenaydan ayaa xustay in fursadan ay u noqotay mid nolosha reerkeeda wax badan u tartay.

Waxay tilmaamtay inay meesha ka baxeen culaysyo ay ku qabeen helida adeegyada aas-aasiga ah sida biyaha. Waxay awoodaan inay $2 ku shubtaan fuusto. Waxay horay ugu tiirsanayeen labo jirgaan oo ay ka soo dawarsadaan dadka dariska la ah.

Muddadii ay shaqaynaysay waxay kartay inay iska gudo $100 oo ay ku laahaayeen dad ay raashin iyo arrad-tir uga qaadatay. Waxay xustay inay ka raysatay waydiin joogta ah oo ay kala kulmi jirtay, halka qaarkood ay ugu goodin jireen inay xiri doonaan.

Ganacsigan wuxuu sidoo kale u sahlay in saddex carruurteeda ah oo dhaqaale la’aan uga haray 2025 iskuulka ay dib ugu celiso bishii Febraayo. Waxay ka kabsatay cabsi ka haysay mustaqbalkooda waxbarasho.

“Horray waxbo uma dhigan jirin. Hadda dugsi iyo iskuul labadaba waa dhigtan. Saddex ayaa iskuul ii dhigta saddexna dugsi ayay dhigtaan. Kuwa dugsiga dhigta $5 ayaan qofkiiba ka dhibta. Kuwa iskuulkana $6 qofkiiba. Alxamdullilah nolol dhan walbo ka wanaagsan ayaan ku jirna hadda.”

Nuurto ayaa sheegtay in bartamihii bishii Maarso ay hirgelisay xarun labaad oo ay fursad shaqo ka heleen labo nin oo qaabilsan rasaynta mooska.  Dukaanka cusub waxay u dhiibtay ninkeeda oo horay baaga-muuddo u ahaa si ay iskaga kaashadaan ballaarinta ganacsigooda.

Waxay si maalin la ah u siisaa raggaas $2. Baqaarka cusub ayay tilmaamtay inay uga soo baxdo $50 oo ah kirada labada dukaan ee ay ku ganacsatado.

Maalgalinta loo sameeyay ka sokow waxay tilmaamtay in la siiyay tababar ku aadan sidii ay u maarayn lahayd ganacigeeda.

Ka hor fursadan haweeynaydan ayaa musruufka reerka soo saari jirtay wareejinta mooska oo inta badan ka qasaari jiray. Marka ay hesho macaamiil ka iibsato waxay kala soo hoyan jirtay $1 illa 1.5 oo aan waxbo ka tari karin baahida reerka.

Maalgelintan oo u jeedkeedu ahaa in qoysaskaan ay gaaraan isku filnaan dhaqaale ayaa u muuqata mid miradhal noqotay. Fowsiya Bilaal Tifow waxay nolol xumo haysay ka saartay 8 carruur ah oo ay dhashay ayna kali ku tahay maaraynta noloshooda.

Waxay ka mid noqotay 15 qof oo loo maalgaliyay saddex beero dadan (Green house) ah oo loogu tala galay in y isla tacbadan. Waxay xustay in la siiyay beeraha oo diyaarsan, abuur iyo tubbooyin loo soo xiriiriyay oo ay ku waraabsadaan.

Yaanyo iyo qajaar ay galiyeen bishii Novermber ayay tilmaamtay in ay goosashadooda soo billaabeen bishii Febraayo. Waxay si joogta ah ugu iib-geeyaan suuqyada maagalada Afgooye. Waxay kala qaybsadan faa’iidada ay ka helaan.

Waxay xustay in halkii toddobaad qofkiiba helo lacag u dhexaysa $27 illaa $30. Lacagtaas ayay ku maaraysaa baahiyaha carruurteeda oo 8 ah.

“Wax wayn ayaa nolosheena iska beddelay. Horray dad wax haysta ma ahayn. Alxamdullilah hadda ilmaheena cunno ku filan iyo waxbarasho ayaan u helnay. Qudaar ayaan beerana labo maalin kaddib waan iib gaynaa. Wixii aan ka helno ayaan nolosha ku dabarnaa.”

Fowsiya ayaa sheegtay in masruufka carruurteeda ay ka soo saari jirtay falidda beeraha iyo sambuus ay ku wareejin jirtay xaafadaha magaalada Afgooye, kuwaas oo ay ka heli jirtay $2 oo aan joogto ahayn. Marka ay soo waydo waxay ku qasbanaan jireen inay currurrteedu qatooyo ku joogaan.

Dhanka kale waxay sheegtay inay ka soo kabatay welwel joogto ah oo ay kala kulmi jirtay bixinta kirada labo qol oo jiingad ah oo bishii laga qaadi jiray $10. Waxay xustay in haddii ay bixin wayso laga saari jiray bilaha qaar, taas oo ayad culayska ugu wayn. Waxay mudan jirtay in ay dulsaar ku noqoto qoysas kale inta ay lacagtaas bixinayso.

Bishii tobannaad ee 2025 ayay xustay inay dad ay ehel- yihiin oo ay u dan sheegatay ay ka bixiyeen, taasi oo suuragalisay in ay dib ugu noqdaan. Intii ay shaqaysanaysay waxay ka nasatay caqabadaas.

“Rajadayda aad ayay u fiican tahay. Shaqo abuur ayaan helnay inaago koox ah ayaa beerta kawada shaqaysano. Inaan sii hormarino ayaan rabnaa, tacab intaas ka badana aan soo saarno. Waa mahadsan yihiin dadka maalgalinta noo sameeyay.”

Fowsiya ayaa tilmaamtay in bishii hore ay dugsi Qur’ aan ku dartay labo carruur ah oo horray waxbarasho la’ aan uga ahaa. Waxay isku darkooda ka dhibtaa $4.

Dhanka kale Ibrahim Maxamed Ibraahim oo ah maareeyaha barnaamijkan ee hay’adda ARIDLIFE ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in dadkan lagu soo xushay baahidooda iyo sidii ay u kala liiteen.

Waxay kala joogaan degmooyinka Afgooye iyo Balcad. Wuxuu sheegay in maalgalintaas ay wax weyn ku soo kordhisay.  Qofkasta waxaa la siiyay ganacsi uu faa’iido ka keeni karo, maaddaama tababaro iyo taageero la isugu daray.

Dadka xoolaha loo gartay, waxaa  loogu daray kuwo irmaan oo ay caano ka heli karaan, waxaana sidoo kale joogto loo siiyaa calaf si ay nacfi joogto ah uga helaan.

“Ujeedeeda waxay ahayd in dadka laga garab siiyo xaaladda ay ku jiraan. Qof kasta wixii uu khibrad u lahaa ayaan siinnay, tusaale haddii uu xoolo dhaqato ahaa xoolo ayaa la siiyay, haddii uu ganacsade ahaa ganacsi ayaa loo ballaariyay, haddii uu beeraley ahaa beeraha dadan ayaa loo sameeyay. Qayb dadka ka mid ah oo dalbaday shini ay dhaqdaan waan siinay. Mashruucu muddo shan sano ah ayuu soconayaa. Waxaan hiigsanayna inaan muddadaasi gaarno 650 qoys oo deegaannadan ku nool.”

Fursadaha maalgalinta ah oo ay marar dhif ah helaan qoysaska dhaqaalahoodu hooseya ayaa wax badan tara. Waxay u noqota tallaabo u horseedda in ay ku dhiiradan in ay wax ka beddelaan xaaladaha ku gadaman.

The post Qoysas ku nool Shabeellooyinka oo helay il-dhaqaale markii la siiyay xoolo iyo beero appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waa xaalad ka dhalatay markii horaantii sanadkan laga jartay raashiin iyo gunno lacageed oo ahaa isha kaliya ee dhaqaale.

Dadkan ayaa sheegay inaysan haysan waxay dabka ku shitaan iyo shaqo ay ku maareeyaan noloshooda.

Maamulka xeryaha qaxootiga ayaa Radio Ergo u sheegay in go’aanka looga jaray gargaarka uu la xiriiro inaysan qaxooti aheyn oo ay yihiin dad Kenyaan ah.

Waxay ku tilmaameen musiibo mugdi galisay noloshooda, taas oo laga goostay iyagoo aan lag war-galin kaalmadii ay siin jirtay hay’adda WFP ee istaagtay.

Cabdullaahi Yaasiin Warsame oo qoyskiisu uu ku jiro kuwa gargaarka laga joojiyay ayaa xusay inaysan waligood noqon Kenyan, balse laga jartay gargaarkii ay qaadan jireen sabab la’aan.

Qoyskiisa oo ka kooban 13 qof ayuu tilmaamay inay wajahayaan nolol hubanti la’aan ah oo uusan ogeyn goorta ay ka baxayaan.

“Murug badan buu nagu keenay raashinka waa u baahanahay. Kaarkii waa u baahanay, ilaahay baan u deganahaye waxaan u deganahayba gaarkuu ahaa. Wax ganacsi ah iyo wax dal iyo debed iiga imaanayay ma jirin.”

Cabdullaahi ayaa xusay inay u joogaan 10 carruur ah oo aan wali qaan-gaarin iyo hooyadii oo ah waayeel naafo ah oo la nool cudurada macaanka iyo dhiig-karka.

Wuxuu noloshooda ku maareyn jiray 110-kiilo bariis ah, 40 kiilo oo digir ah iyo 15 liiter oo saliid ah iyo gunno lacageed oo ah $43 oo ay heli jireen labadii biloodba mar.

Wuxuu tilmaamay in qiimeyn lagu sameeyay qoyskiisa sanadkii hore in loo aqoonsaday qoys nugul oo aan ka marmin raashinka deeqda ah.

Bishii Feberaayo ee sanadkan ayaa laga jartay xilli lagu daray liiska dad haysta dhalashada Kenya oo aan xaq u laheyn inay qaataan kaalmada.

Wuxuu beeniyay intaasi ay jirto. Wuxuu sheegay in carruurtiisu aysan wali gaarin da’da qaan-gaarka ee sharciga Kenya lagu qaato, isaga, xaaskiisa iyo hooyadii oo la nool.

Wuxuu intaas ku daray in qoyskiisa oo ballaaran ay maanta gacan hoorsadaan xaqooti aan wax badan tari karin, maadaama ay yihiin dad aan ku filneyntooda.

“Habeenada qaar waxaa dhacda in aanba dabka waxba loo saarin oo hore ayayba noogu dhacdday oo caawadan in ay dhacdo ayaa laga yaabaa, waayo wax raashin ah nooma yaalo.”

Ninkan oo ah 42 jir ayaa xusay inuu qabto shaqo waardi ah oo ah ilaalinta goobo ganacsi. Wuxuu bishii ku qaataa $60.

Wuxuu sheegay inuu yahay dhaqaale yar oo xataa aan ku filneyn iidaanka reerka iyo waxbarashada 5 carruur ah oo dhigta dug Qur’aan, kuwaas oo uu awoodi waayay inuu ka bixiyo $35 oo uu ka dhiibi jiray bishii.

Cabdullaahi ayaa tilmaamay in tan iyo markii laga joojiyay gargaarka uu ku noq noqonayo xarumihii uu kaalmada ka qaadan jiray.

Ma helin jawaab rajo galisa, balse wuxuu dadaal ugu jiraa sidii uu hay’adaha ku shaqada leh ugu qancin lahaa in dib loogu billaabo xuquuqdii laga joojiyay.

“Hay’adihii xaaladeena u xil saarnaa illaa iyo hadda waxba kama hayno. Waan orodnaa aniga oo ku noqnoqnay xafiisyada, balse albaabadii ayaaba galitaankoodii adkaaday. Raashiin la’aan ayaan ka cabaneynaa. Kaarkii aan ku tiirsaneyn waxaaba la leeyahay sistemka waa laga saaray, sababtana ma garaneyno.”

Qoyska Cabdullaahi ayaa sanadkii 1994, colaad uga soo qaxay miyiga gobolka Jubada Hoose oo ay ku dhaqanayeen xoolo ay hadda ka faro-maran yihiin.

Dad gaaraya 39,000 oo qof ayaa bishii labaad ee sanadkan laga jaray gargaar ay qaadan jireen, sida ay Radio Ergo u xaqiijisay laanta dowladda Kenya u qaabilsan qaxootiga.

Go’aankan ayaa ah mid daba socday tallaabooyin horay loogu dhimay kaalmada raashiinka iyo lacagta ah ee la siin jiray boqollaal kun oo qaxooti ah oo ku nool xeryaha Dhadhaab.

Dadku ma ahan kuwo ka sii baaraan degay xaaladan taabatay noloshooda, walina aysan xal u helin.

Qoysaska qaxootiga ah ee la dhibaatoonaya gargaarka laga jartay waxaa ku jira kuwa si toos ah ugu lug yeeshay qaadashada sharciga Kenya.

Abshiro Aadan Ibraahin waa qaxooti sharciga Kenya qaadatay sanadkii 2025, kadib 32 sano oo ay ku noolayd xeryaha qaxootiga.

Hore kama dareemin saamaynta oo ku dhowaad hal sano ayay qaadanaysay gargaarka, laakiin wax walba waxay is bedeleen bishii Febraayo ee sanadkan oo qoys keeda oo siddeed ah laga joojiyay 100 kiiilo oo raashiin ah, 16 liiter oo saliid ah iyo $30 oo ay qaadan jireen labadii bilba mar.

“Xaaladeenna guud aad bay u xun tahay waa garan kartaa qoys siddeed qof ah oo raashinkii laga gooyay. Gabar xaafadda dagan ayaa isoo ururiya 15-kiilo bariis ah iyo saliid.”

Abshiro ayaa tilmaantay in qoyskeeda oo ay ku jiraan 5 carruur ah oo ayeeyo ay u tahay ay ku xuquuq beeleen sharciga Kenya oo u jeedada ay u qaadatay aheyd inay ku hesho shaqo ay ku kabto qoyska.

Bishii July 2025 ayay Nairobi u raadisay shaqo, iyadoo rumaysnayd inay uga fursad fiicnayd xeryaha qaxootiga, balse 30 casho kadib ayay ka soo noqotay iyadoo aan waxba soo helin.

Tallaabadii ay qaaday waa mid ku noqotay caqabad aysan xallin karin, dibna aysan uga noqon karin.

Waxay ka qoomameyneysaa in carruurtii ay dartood u qaadatay sharciga si ay u koriso ay sabab u noqotay inay waayeen xaquuqdii joogtada ahayd ee ay ku tiirsanaayeen.

 “Caqli la’aan ayaa ii gaysay sharicga Kenya umana malaynayn in kaarku sidaa u xumaanayo. Danta igu kaliftay waa shantaas carruurta ah ee la igu dayriyay oo aan qaraabo lahayn. Kama maarmi karno kaalmada qaxootiga.”

Abshiro oo 50 jir ah ayaa sanadkii 1992, amni darro uga soo qaxday deegaanka Sanguuni oo hoos taga magaalada Kismaayo ee gobolka Jubada Hoose.  Waxay noloshoodu ku tiirsaneyd tacabka beer afar higtar oo ay leedahay.

Khaliif Dhuubow Jeelle oo ah guddoomiyaha xerada Xagardheer ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in guddoomiyaasha xeryaha Dhadhaab iyo guddi ka socda qaxootiga ay marar badan ku noqdeen xafiisyada wax ka qaban kara xaaladan, balse aysan ka helin jawaab wax badasha.

Dadka ayuu xusay inay yihiin kuwo nugul oo aan adkeysan karin, kana maarmin in la taakuleeyo.

 “Xaaladda dadkaasi aad ayay u xuntahay oo dhibaato badan ayay qabaan sababta oo ah xeryaha qaxootiga waxaa loo joogay waa raashin iyo nabad gelyo uun haddii raashinkii la waayay in dhibaato jirto qofna kama dadna. Macluul baa jirta. Haddii la baaro waa hubaal in la arkayo dad ay macaluuli hayso.”

Saddexdii sano ee la soo dhaafay waxaa la dhimay raashiinka iyo lacago ay iidaan ku gataan oo ah waxa ugu muhiimsan noloshooda, halka dadka qaar laga jaray. Arimahan waa kuwo ay hay’aduhu la xiriiriyeen dhaqaalaha oo yaraaday.

The post Nolol xumo ka dhalatay qaxootiga Dhadhaab oo laga jartay gunno gargaar oo la siin jiray appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxaa isku raacay daynta oo ku badatay, xoolihii ay ku bixin lahaayeen oo noqday nacfi la’aan iyo muddada lagu leeyahay daynta oo ku dheeraatay. Intaas waxaay u wehliya in markasta cadaadis lagu saaro in ay deg deg ku bixiyaan.

Xaliimo Faarax Barre oo ku nool miyiga deegaanka Hog-dugaag waxay cunno ku filan hal mar u la’dahay qoyskeeda oo 10 ah. Dukaamo ay raashin ka qaadan jirtay ayaa horeentii Maarso xiray buugeedii. Waxay ku tiirsan yihiin kaalmo aan joogto ahayn oo ay ka helaan ehel ay u dan sheegtaan.

“Aad iyo aad ayay xaaladeenu u adag tahay. Awal waxbaan daynsanaynay, laakiin hadda waa naloo diiday oo meel kasta waa naga xirantay. Abaaro ayaa dhaceen, bakhaaradiina way naga xirmeen, arigiina nacfi la’aan weeye.”

Xaliimo ayaa sheegtay in tan iyo sanadkii hore ay daaq la’aan iyo cudurro aysan garaynayn uga dhinteen 80 ari ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd. Waxaa u jooga 20 neef oo ah oo u baahan in calaf loo iibiyo aysanna u awoodin.

Haweenaydaan ayaa xustay inaysan qoyskeedu lahayn il kale oo dhaqaale uu ka soo gala. Roob yaraan deegaannka ku soo lalaabatay labadii sano ee u danbaysaay wellina jirta ayay xustay in ay u horseeday xaalad adag oo aysan xalkeeda hayn.

Culaysyada dhaqaale ee qoyskeeda haysta waxaa u wehliya in ay waydiin joogto ah kala kulmayso dadkii daynta ku lahaa, taas oo murug kale ku ah. waxay xustay in maalmaha qaar ay damiso telefoonkeeeda, markii ay wicitaanka ku badiyaan.

“Dayn badan ayaa la igu leeyahay, buugiina mahayo, balse lacagta la igu leeyahay waxay gaaraysaa $3,000, haddiiba aysan ka badnayn. Ma hayo awood aan ku bixiyo xilligaan oo xoolihiina waa naga xaaseen meel kalena wax kama helno.”

Xaliimo ayaa sheegtay in illaa sanadkii hore ay labo jeer u roob raacday deegaanno ka tirsan gobollada Mudug iyo Galgaduud, balse aysan daaq fiican ka soo galin dadka oo badan dartiis. Waxay ku qasbanaatay in deegaankeedii oo abaar ah dib ugu soo laabato.

Aabbaha reerka ayay tilmaamtey inuu yahay 68 jir aan xamaal qaban karin. Majirto cid kale oo ay taageero ka helaan, taas oo keentey inay daynta maciin bidaan. Qoyskeeda waxaa dhanka kale dhibaato ku qabaan helidda biyaha.

Halkii fuusto waxaa la iibiyaa $5 oo aysan heli karin. Arintaas ayaa ku qasabtay in ay u dan sheegato ehelkooda Cadaado degan oo mar mar u soo dira $2 oo ay dhowr caag ku iibsato, markii aysan ka helin dariska ayay waydiisataa.

 “Waxaan ka cabanaynaa biyo la’aan oo noogu baahi badan mana heli karno waxan ku iibsano. Barkad ayaa noo qodan waa naga qallalan tahay oo booyadaan shuban jirnay, haddana ma awoodno oo waa waynay qarash.”

Xaliimo ayaa xustay in xaaladaan ay ku waxbarasho beeleen 4 caruurteeda ah oo si bilaash ah ugu dhigan jirtay Iskuulka hoose ee deegaanka Hog-dugaag. Waxay tilmaamtay in uu xirmay horaantii sanadkaan, markii dadkii tuullada ay meelo kala duwan u hayaameen macalimiintiina ay ka tageen.

Haweenadyaan oo waligeed xoolo dhaqato ahayd waxay sheegtay in aysan lahayn xirfad ay magaalada uga shaqaysato.

Cunno la’aanta ka dhalatay daymaha loo diiday iyo xoolaha ka nacfi beelay waxay si isku mid ah u saamaysay reer guuraaga ku nool deegaannada Hogdugaag, Qansaxley, Mirdhisyaale, Biyo-gaduud, Qurdhubaanle iyo Xinjilab ee gobolka Galgaduud.

Guure Axmed Maxamed ayaa sheegay in qoyskiisa oo 8 qof ah ay xaalad adag oo dhanka nolosha ah ku wajahayaan miyiga deegaanka Biyo-gaduud tan iyo horaantii Maarso. Dukaan uu raashinka ka qaadan jiray ayaa looga yeeshay ku dhawaad $2,000.

Waxaa loo diiday dayn kale illaa uu ka bixiyo tan ku qoran. Go’aanka ganacsadihii uu macaamiisha la ahaa ayaa sababay in uu reerkiisa dabku ka damo, maddaama aysan jirin meel kale oo ay dhaqaale ka helaan. Dad kale oo uu daymo waydiistay ayaa u sheegay in aysan waxba siin karin.

“Wax yaabaa la dayman jirey haddeer wixii ka horeeyay, laakiin hadda dayn iyo deeq midna ma leh. Caawa wax dab la saaro ciddii kuma ogi. Meel aan aado iyo qof wax I dayminayana ma jiro. Baahiyihii oo dhan ayaa taagan.”

Guure ayaa sheegay in uusan hayn meel kale oo uu maciinsado. 18 neef oo uga hartay 60 ah oo uu dhaqanayay ayuu xusay in aysan wax nacfi ah lahayn. Wuxuu tilmaamay in maalin kasta ay qaar u dhimanayaan gaajo iyo haraad.

Roob yari deegaankiisa ku soo lalaabatay afar xilli oo xiriir ah aya hoos u dhigtay nacfigii xoolaha oo ay muddo dheer ku tiirsanaayeen.

Guure ayaa sheegay in dhanka kale ay caqabad kala kulamaayn helitaanka adeegyada caafimaadka. Deegaanka ayuu xusay in uusan xarun caafimaad lahayn, taas oo sababtay in aysan wax daryeel ah u heli karin qofkii ka xanuunsada.

“Aniga gabar ila dhalatay ayaan habeen hore qaaday markii ay habeen iyo maalin foolanaysay, Cadaado ayaan geeyay gaarigu wuxuu qaatay $60, isbitaalku waa roonaa oo kan weyn ee Cadaado ayaan gaynay, balse lacag $150 ah ayaa gashay.”

Guure ayaa sheegay in 4 carruur ah oo gaaray da’da waxbarashada oo daruus la’aan ah ay guriga u joogaan. Wuxuu tilaamay in uusan deegaanku lahayn iskuul, taas oo keentay in aysan carruurtiisu tacliinta fursad u helin.

Ninkaan ayaa xusay in ay murug badan ku hayso dhibaatooyinka qoyskiisa isku biirsaday oo uusan hayn qaab uu ku xalliyo. In ka badan 20 sano oo uu xoolo dhaqato ku ahaa miyiga Galgaduud wuxuu sheegay in uusan caqabadaan oo kale horay u arkin.

Ganacsatada Cadaado oo boqollaal xoolo dhaqatada ah ka joojiyay daymihii ay siin jireen ayaa sheegay in ay ka cabsanayaan in dukaamadoodu u burburaan amaahda reer miyigu qaateen oo aysan soo celin muddo dheer.

Maxamed Cali Faarax oo ka mid ah ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in bakhaarkiisa oo lagu iibiyo noocyada kala duwan ee raashinka ay ku xirnaayeen in ka badan 90 qoys oo xoolo dhaqato, kuwaas oo dhamaantood hadda laga xiray buugaagtoodii. Qaarkood wuxuu sheegay in aysan waxba bixin ku dhawaad 20 bil, taas oo go’aankaan keentay.

“Daynka dadka waligiis waa la siin jiray waana celin jireen, laakiin illaa saddex xilli roobaad ayaysan waxba ka soo laaban xoolo dhaqatada, taasi waxay sababtay in ay dhaqaaleheenii saamaysay waxay noqotay in ganacsigeenii uu hoos u dhacay, si aan u badbaadsano ayaan u joojinay daynka.”

Maxamed ayaa sheegay in ay dayn uga maqan tahay in ka badan $5,000. Wuxuu xusay in uusan rajo badan ka qabin in uu dib u heli doono lacagtaas, maaddaama xoolo dhaqatadii ka qabtay ay abaaraha ku cayroobeen.

Tani waxay ka mid tahay saamaynta xun ee ka dhalatay abaaraha soo lalaabtay iyo jilaalka dheeraaday, taas oo keentay in dadku waayaan ilihii ay ku tiirsanaayeen, sidoo kalena uusan beddel kale jirin.

The post Roob la’aan sababtay dhaqaale xumo iyo dayn la’aan nolol xumo biday reer miyiga Galgaduud appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Qoysaskan oo ah beeralay ayaa ku qasbanaaday inay barakacaan markii dab la qabadsiiyay beero ay noloshoodu ku tiirsanayd iyo guryihii ay deganaayeen. Qasiido Nuur Xasan waxay cunno, biyo iyo hoyba u la’dahay carruurteeda oo sagaal ah oo ay kula biirtay xerada Kuusow ee duleedka magaalada Baydhabo.

Ma helin wax caawinaad ah oo ku filan. Dadka xerada horay u daganaa hadba qoyskii dabka shita ayay ka codsataa inay siiyaan raashin bisil iyaga oo iskugu soo dardara wax aan ku filnayn ilmaheeda hal waqti.

“Dhibaatadii ugu xumeyd ayaa i haysata; baco onkor mahaysanno gogoshii waa la iga soo gubay, sariirihii waa la iga soo gubey. Markii hore inta colaadan aysan bilaaban nolosheyda wAy fiicnayd. Wixii hore beerta iigu baxay oo keyd ah ayaan cunaynay.”

Qasiido cunno xumada waxaa u dheer hoy la’aan. Waxay carruurteeda ku haysaa meel bannaan xilli roobabka gu’gu ka curteen gobolka. Waxay tilmaamtay in xaaladdahaas is biirsaday ay sababeen in saddex carruurteeda ah ay soo ridato qandho aysan u helin dhakgtar u faahfaahiya waxay tahay.

Waxay u sababaysay in xerada ay ka jirto kaneeco badan aysan haysan meel ay ka galaan. Waxay tilmaamtay in xaaladdoodu ay ka sii darayso aysanna hayn wax ay ku dabiibto taas oo culayska ku sii kordhinaysa. Goobaha caafimaadka oo inta badan lacag ah ayay xustay in aysan hayn qarash ay ku gayso.

Qoyska haweenaydan oo ku tiirsanaa beer saddex hekter ah oo ay ku lahaayeen deegaanka Kurji oo ay deganaayeen iyo saddex kayd oo raashin ah ayaa laga gubay.

Waxay tilmaantay in dagaalku uu ku soo aaday xilli ay beerteeda gelisay abuurkii ugu badnaa ka dib saddex sano oo roob yari jirtay darteed aysan waxba tacban. Waxay hadda heshay roobkii ugu horreeyay balse rajaddaas ayaa meesha ka baxday markii ay ku qasbanaatay inay iskaga soo cararto.

“Welwelka hadda beertii ayaa iigu weyn. Beerteyda oo hadda abuurkeeda bannaanka yaallo wax lagu oodana lahayn ilaa iyo haddana colaadii ay socoto meel aan wax ka qabtana aanan hayn. Carruurtna beertay ku tiirsanaayeen intee la’adaa? Sidee looga bixi doonaa ayaa i haysata?.”

Beerta Qasiido waxay ku tabacday dalag iskugu jira qudaar iyo raashin. Waxay filaysay in haddii ay roob fiican hesho ay kaga soo go’ayaan dalag ku kacaya ku dhawaad saddex kun oo dollar markay suuq gayso.

In filashadaas ay ku hungowday waxa u dheer dayn dhan $600 oo ku gashay tacbidda beerta. Daynta lagu leeyahay intaas kuma eka waxaa jira $1,200 oo ay raashin uga qaaday dukaanno deegaanka ku yaalla labadii sano ee la soo dhaafay oo beertu tacab la’aan ahayd.

Qasiido oo keligeed korisa carruurta oo lagu furay aanna lagu daryeelin ayaa sheegtay in colaaddu ay u raacday xilli ay horay noloshooda saamayn taban ugu yeelatay roob yarida soo laalaabatay. Waxay xustay inaysan hayn qorshe ay qoyskeeda uga saari karto nolol xumada ay ku jiraan.

Dhamaan qoysaska ka soo barakacay deegaannada colaaddu gaartay ayaa si isku mid ah u wajahaya nolol xumada. Xaawo Cali Aadan waxay sheegtay in qoyskeeda 12 qof ah ay ku adag tahay inay helaan wax ay hal mar cunaan tan iyo tobankii bishii hore oo ay ka soo barakaceen deegaanka Kuusow.

Haweenaydan oo ah 43 jir ayaa sheegtay in markii ugu horraysay nolosheeda ay dantu ku qasabtay in ilmaheeda ay ku masruufto wax ay dawarsi ku soo hesho. Arrintaas ayay ku qasbanaatay markii dab laga qabadsiiyay aqal ay deganeyd, agabkii yaallay iyo beer afar hektar ah oo noloshoodu ku tiirsanayd.

“Markii colaada billaabatay wax la’aan ayaan noqonay. Hadda markii aan halkan imaaday wixii walaalaha isoo siiyaan ayaan halmar ukarinaa intaas ayey cunayaan oo aan deeqin. Nolosha aan ku jiro aad ayaan ugu dhibaataysannahay.”

Dhanka kale, waxay dadka xerada degan oo dhan la wadaagaan biyo yari xooggan oo xerada ka jirta. Waxay biyaha garab uga doontaan ceel riig ah oo u jira qiyaastii 3 km. Waxay tilmaamtay in fogaanta ay u dheertahay biyaha oo halkii jirgaan la siiyo shan kun oo shilin Soomaali ah taas oo aysan awoodin.

Waxay ku qasbanaatay in dadka iibsan kara ay ka barido. Maalinta dhan waxay heshaa ugu badnaan 10 liitar oo aan cabbis xitaa ugu filnayn qoyskeeda oo badan darteed.

“Culaysyada hadda i haysto waxaa weyaan biyo iyo baad la’aan lama noolan karo ayaga ayaan aad uga baahanahay iyo nolosha. Hoy, jirgaaman biyaha aan ku shubto iyo lacag wax aan ku gato ayaan u baahnahay. Wax aan haysto malahan dharkii aan xiranayay waa la iga soo gubey.”

Xaawo oo xerada Kuusow oo ay ku sugan tahay ku timid safar lug ah oo ay ku soo jartay masaafo dhan 40 km oo dhaxaysa Baydhabo iyo deegaankeeda ayaa sheegtay inay naawilaysay inay xerada ka heli doonto nolol dhaanta midday ka timid, balse ma helin.

Nolol xumada waxaa u dheer qasaaraha ay kala kulmayso beerteeda. Waxaa laga soo barakiciyay xilli ay saartay abuur ay ku qarash-garaysay $1,500. Waxay naawilaysay in haddii ay roob badan hesho ay ka faa’iiddo ugu yaraan $3,000. Balse rajadaas ayaa hadda noqotay mid dhicisowday.

Dhanka kale, waxay xustay inay adkaan doonto in ay dib ugu laabato deegaankooda xitaa haddii colaadda la xalliyo. Sababta ugu wayn waa in la gubay beerta oo hadda u baahan in dib loo soo billaabo hawsheeda. Saygeeda oo ah waayeel ayaan qayb ka qaadan karin hawshaas waana sababta keentay niyo-jabkeeda.

Qoysaskan oo horay saamaynta roob yarida kala sinnaa beeralayda gobolada Bakool iyo Bay oo aan labo sano wax wayn beeran ayay xaaladdan ku qasabtay barakaca, markii ay meesha ka baxeen beerihii ay u shin tirinayeen.

Guddi maamulka degmada Bardaale ay u xilsaareen tirakoobka dadkan ayaa sheegay in colaadda ay ka barakaceen in ka badan 2,500 oo qoys. Maxamed macalin Mintaan oo ah guddoomiyaha guddigaas ayaa sheegay in colaadda oo socota labo bil oo xiriir ah darteed weli ay dadku sii barakacayaan ayna ku fidayso deeganno hor leh.

Wuxuu ka dayriyay xaaladda dadka oo uu sheegay in ay ka sii darayso aysanna helin wax gargaar ah illaa iyo hadda sida ay ku ogaadeen inta ay xog aruurinta samaynayaeen.

Samaynta colaaddaha u dhaxeeya qabiilada Soomaalida ee sii kordhaya ayaa saamayn xooggan ku yeesha sanad kasta kummannaan qoys oo ku waaya kaabayaashooda dhaqaale taas oo gaarsiisa saamayn ay adag tahay in ay ka soo kantaan.

The post Qoysas nolol xumo ku wajahaya Baydhabo markii laga gubay beero iyo kayd raashin appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Xaaladaan waxay galeen dhamaadkii bishii Maarso, markii duqaymo lagu burburiyay ilihii dhaqaale ee ay ku tiirsanaayeen.

Qoysaska qaar ayaa ku qasbanaaday inay u barakacaan degmooyinka Baraawe iyo Afgooye oo ay maciin bideen. Waxaa se jira qaar ku haray aan guurin oo wajaha dhibaato xooggan.

Aadan Geeddi Maxamed oo ka mid ah dadkaas ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in duqeyntu dhaxalsiisay in qoyskiisa toddobo qof ah uu u waayo waxay dabka ku shitaan. Hadda waa dawarsade wali ku nool deegaanka Buulo-khaliif.

Dadku waxay ku caawiyaan ayuu qoyskiisu ku tiirsan yahay, balse waa mid aan isku haleyn laheyn, maadaama saameynta amni xumadu ay dhaawacday qoysaska isaga kaalmeeya.

“Maalintii laba mar ayaan wax karsan jirnay laakiin hadda way nagu cuslaatay oo halmar hadaan helno waa alxamdullillaah. Markii hore xaaladdeena way iska fiicneyd laakiin hadda aad ayaan u liidannaa.”

Aadan ayaa xusay inuusan kalsooni ku qabin joogista deegaanka, cabsi uu ka qabo inay la kulmeen duqeyn darteed.  

Meel uu aado oo nolol ay uga horeyso oo uusan garaneyn iyo dhaqaale uu ku guuro oo uusan haysan ayuu tilmaamay inay ku kalifeyso in halkan uu sii joogo.

Cunno yarida ayuu sheegay inay u dheertahay biyo yari. Biyaha ay cabaan waxaa ku caawiya dariskooda oo ugu badnaan ay ka helaan 20 liitar maalinkii.

Duqeyn labo mar ah oo uu wajahay bishii Maarso ayuu xusay inuu ku waayay keyd lacageed, baraago uu biyaha ku keydsado, gaari uu qoyska ugu shaqaynayay oo bishii uu ka heli jiray $300 illaa $400, guri labo qol ah, beer afar hiktar ah oo ay ugu beer naayeen galley iyo khudaar.

“Seddex milyan oo shillin Soomaali ah ayaa iga gubatay, 2 baraag ah way iga gubteen. Habeen ayay ahayd. Bannaanka ayaan iska jiifnay, dadna waxba kuma gaarin. Ilaahey ayaa dadka ka badbaadiyay.’’

Aadan ayaa intaas ku daray in xaaladan ay waxbarasho la’aan dhigtay 4 carruur ah oo dugsi Qur’aan u dhiganayay. Macalinkii wax barayay ayuu tilmaamay inuu ka mid noqday dadka barakacay.

Ninkan oo 40 jir ah ayaa sheegay in burburka dhaqaale ee gaaray uusan haysan wuxuu uga soo kabto. Walaaca uu qabo ayaa ah in waqti dheer uu xaaladan ku sii jiro.

Deegaanka Buulo-khaliif ayaa ah mid aan ku jirin gacanta dowladda iyo Alshabaab oo ku dagaalama. Dadku waxay dhibane u yihiin duqeymaha diyaaradaha, balse ma xaqiijin karaan cidda leh, walina ma jirto qolo sheegatay masuuliyadda.

Dadka halkan ku nool ayaa u badan beeraley iyo xoolo dhaqato. xaaladda amni ee la soo gudboonaatay ayaa ugu darsantay saameynta jiilaalka oo yareeyay nacfiga xoolaha iyo wax soo saarka beeraha.

Qoyska Maxamed Xaaji Axmed oo 26 bishii hore ka barakacay tuulada waxay hadda nolol xumo ku wajahayaan xerada Gegsow ee duleedka degamda Baraawe.

Naftooda oo kaliya ayuu xusay inay la baxsadeen, halkanna aysan uga soo horeyn ehel iyo cid kale oo caawisa.

Carruurtiisa oo sagaal ah ayuu sheegay inay inta badan ku seexdan gaajo. Waxa kaliya ee hadda ay helaanna ay yihiin raashin bisil oo isaga iyo xaaskiisu ay soo dawarsadaan.

Xerada ay maciin bideen oo ay ku wajahayaan hoy xumo ayuu tilmaamay inaysan laheyn adeegyada asaasiga ah, sida waxbarasho, caafimaad iyo biyo.

“Biyaha aad iyo aad ayaan culeys ugu qabnaa, mana gadan karno. Ceelasha aan mararka qaar ka soo dhaansannaa jirgaan. Dadka muslimiinta ah iyo dariska ayaa jirgaan nagu caawiya.”

Maxamed ayaa intaas ku daray in barakacu uu uga sii daray noloshooda oo markii hore adkeyd. Wuxuu sheegay in 40 ari ah oo uu dhaqanayay ay ka la’deen bilihii November iyo December markii ay waayeen calaf ay cunaan, sidoo kalana ay u suurta gali wayday inuu tacbado beertiisa oo siddeed hiktar ah roob yari awgeed.

Xaaladaas darteed wuxuu sheegay in nolosha qoyska uu ku dabarayay deyn uu ka qaadanayay ganacsato deegaanka ah.

“Deymo ayaa la igu leeyahay. $200 ayay igu leeyihiin dad ganacsi ku leh deegaanka oo aan cunto uga qaatay carruurta labadii bilood ee u danbeysay, deegaankiina waan ka soo guuray, dayntiina waa la igu leeyahay wali ma bixin, culeyskaas ayaa i haysta, barakacna waan ahay.”

Maxamed ayaa sheegay in duqeymaha oo uu la kulmay markii ugu horraysay uu ku waayay goygiisa oo labo qol ah. Uma cadda goorta ay suurta gal tahay inuu ku noqdo tuulada oo uu sheegay in hadda uusan ku aamini karin naftiisa.

Tirakoob rasmi ah lagama hayo qoysaska duqeymaha uga barakacay deegaanka Buulo-khaliif, tan iyo bishii Maarso. Amni xumadu waa culeys aysan dadku xamili karin, walina aan xal loo helin.

Ibraahim Cusmaan oo ah guddoomiyaha xerada Gegsoy ee magaalada Baraawe ayaa Raadiyow Ergo u sheegay inay soo gaareen in ka badan 50 qoys oo qaarkood ay soo lugeeyeen masaafo dhan 110 km illaa 120 km.

Dadkan oo xaaladoodu liidato ayuu xusay inaysan helin kaalmo dowladeed iyo mid hay’adeed, guddoonkuna uusan waxba u qaban karin. Waxay ku biireen in ka badan 450 qoys oo xerada horay u degganaa, kuwaas oo deegaano gobolka Shabeellaha hoose ah uga soo barakacay abaaro iyo amni xumo.

“Waxay ka soo barakaceen guryahoodii. Duqeyn xooggan ayaa ku dhacday. Dadkaas dad naafo ah iyo kuwa nugul ayaa ku jira. Kuwa ugu liita waa haweenka, carruurta iyo waayeelka.”

Ibraahim ayaa sheegay in dadkan haddii aysan gargaar helin ay xaaladoodu ka sii dari karto. Wuxuu tilmaamay in maamulka deegaanka ay gaarsiiyeeen dhibaatooyinka haysta, balse aysan jirin wax jawaab ah oo illaa hadda ay ka heleen.

The post Qoysas laga gubay hantidooda oo Shabeellaha hoose ku wajahaya xaalad nolol xumo appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxaa ka mid ah Cabdisalaan Axmed Cabdi oo maalinle isaga oo sita sabarad iyo agabka kale u jahaysta dhulka laga qodo macdanta oo aan ka fogayn deegaankiisa.

Wuxuu sheegay inuu kala soo laabto ugu yaraan $15 doollar. Lacagtaas ayaa qoyskiisa oo barakac ku yimid deegaanka Milxo oo weli deggan yihiin u horseeday nolol wanaagsan.

Cabdisalaan ayaa tilmaamay in dhaqaala soo gala uu kaga filan yahay maaraynta cunnada, biyaha, korontada iyo baahiyaha kale reerkiisa oo ka kooban siddeed qof.

“Waagii hore guri kiro ah ayaan ku jiray. Hadda laakiin waxaan ku jiraa guri hanti ah oo aan ka dhistay shaqadan. Nolosha reerka waagii hore waan la welweli jiray balse maanta kama welwelo.”

Ninkan iyo qoyskiisa oo iyaga oo fara maran yimid deegaanka 2024 markiii ay colaad uga soo barakaceen magaalada Ceerigaabo ayaa maanta guri jiingad ah oo ku yaalla duleedka magaalada.

Wuxuu ku gatay kuna $20 kun oo dollar oo uu ka arruursaday shaqadan. Isbeddelka nololeed ee ay heleen ayuu sheegay inuu ku yimid dedaal dheeraad ah oo uu sameeyay.

“Dahabka aad ayuu u dhib badan yahay. Meeshan maalinkii aad ayay u kulushahay. Inaad shaqo gasho aad ayay u adag tahay. Godadka aad ayay u dheer yihiin. Neefta inay ugu dhegto ayaa dhici karta.”

Ninkan ayaa sheegay in maalmahan wax soo saarkiisa dahabka uu hoos u dhacay sabab la xiriirta biyo galay godadkii ay macdanta ka qodayeen roobab dhawaan da’ay darteed.

Wuxuu intaas ku daray in colaadka Bariga Dhexe ay saamasyay qiimaha dahabka. Halka Garaam oo horay ugu gaaray in ka badan $120 doolar ayaa hadda ku laabtay $90-100.  

Ninkan oo aqoontiisa shaqadan ay sii korhdayso ayaa sheegay in dahabka qeyb laga helo inta u dhaxaysay hal ilaa labo mitir oo gudaha dhulka ah. Wuxuu intaas ku daray in nooca kale dhulka hoos loo qodo ilaa 100 mitir. Waa qeybta ugu halista badan hawshiisa.

“Caqabada jira waxaa ka mid ah godadkii way dheeraadeen qalab ka soo saara ma haysatid. Wiishka aad u yeeratid lacag kiro ah ayuu ku dhahayaa oo qaali ah. Qalab aad ku eegtid dahabka inta uu kuu jiro oo aad ku ogaan karto ma hayno.”

Wuxuu tilmaamay inay shaqadan uga wanaagsan tiisii hore oo ahayd baranimo inta aysan soo barakicin. Wuxuu xusay in ugu badnaan 200 doolar uu ka heli jiray halka middan bilaha qaar uu helo shan boqol iyo ka badan.

Dahabka qodida ayaa fursad loo siman yahay u noqotay dadka deegaanka, waxaa ka mid ah qoysas roob yari ku xoolo beelay oo hadda macdan qodid noloshooda ka maareeya.

Waxaa ka mid ah Ibraahim Maxamed Cabdi oo xoolo dhaqato hore ahaa isla markaanna shaqada dahabka soo saaridda qoyskiisa ay uga soo kabteen nolol xumo ku haysatay deegaanka milxo.

Ninkan ayaa sheegay inuu habeenkii oo dhan uu ku jiro godadka macdanta, isaga oo maalinle u hela ugu yaraan toban doolar oo uu ku maareeyo  baahiyaha qoyskiisa siddeed  ah.

“Shaqadayda waxay noloshayda iyo qoyska ku soo kordhisay way ku nool yihiin oo cid looma baryo. Gacantayda iyo tan Illaahay ayay wax ka sugaaan. Aad iyo aad ayay ii caawisay Alxamdullilaah. Markii hore iyo hdadda, hadda ayaan fiicanahay iskuma dhawa.”

Ninkan ayaa sheegay inuu shaqadan billaabay dhamaadkii sanadkii hore xilli qoyskiisa ay ku sugnaayeen xaalad hubanti la’aan ah.

Waxaa ku booriyay rag kale oo ay ka soo wada barakaceen deegaanka Xingalool markii baad xumo iyo biyo yari ay uga dhmaadeen 160 oo ari h oo ay noloshooda ku tiirsanayd.

Ibraahim ayaa sheegay inuu si iskiis ah uu u shaqaysto, waxa uu soo saaro waxaa ka gata  shirkado dahabka dhoofiya oo gobolka xarumo ku leh.

Wuxuu tilmaamay in helidda garaam dahab ah ama ka yar uu ka maro dhibaato isaga oo qabanaya lakab hawl ah oo isku xigxiga.

“Waxaad samaynaysaa ciid ayaad soo guraysaa. Caag ayaad ku guranaysaa. Meel biyo leh ayaad la raadsanaysaa. Ciiddii caagga ku jirtay biyo ayaad ku shubaysaa kaddibna waad ruxaysaa. Ciiddaas ayaad qeyb qubaysaa. Saad u qubayso halka ugu hoosaysa ayaad wax ka helaysaa haddii wax dahab ah ku jiray ama aad ku waynaysaa.”

Ninkan ayaa shaqadan u adeegsayada qalab dhaqameed sida badayl, kuwaas oo hoos u dhigaya awoodda uu ku soo saari karo xaddi badan maalintii.

Wuxuu sheegay inay dadka qaar haystaan agabka kuwiisa ka awood badan oo ku kacaya qiimo ka badan saddex kun oo dollar oo dibbadda laga keeno.

Ibraahim ayaa ku taamaya inuu helo waxyaabaha muhiimka u ah shaqadiisa sida neef-siiye uu adeegsado marka uu ku jiro godadka.

“Meel kasta dhagaxyo ayaa kaa galaya oo ku googoynaya. Kaneeco ayaa ku cunaysa. Dhab-cad bahal la yiraahdo ayaa ku cunaya. Godadka marka la qodo way kugu soo dumayaan. Naqaska wuu ku qabanayaa hadduusan godka furnayn ama marwaxad lahayn. Dhibaato badan ayaad galaysaa.”

Ninkan ayaa sheegay inkasta oo ay shaqadan adag tahay inuu haddana kaga maarmay inuu dadka deegaanka waydiisto kaalmo. Wuxuu qoyskiisa u kireeyay guri labo qol ah oo ay bishii ku deggan yihiin $80 doollar.

Waxay shaqadan ka caawisay sidoo kale inuu waxbarasho ka bixin karo saddex ka mid ah carruurtiissa oo iskuul iyo dugsi qur’aan dhigta.

Ragga macdanta ku tiirsan ayaa wajahaya dhibaatooyin awoodooda ka baxsan. waxaa ka mid ah waddo xumo, taas oo ku dheeraysa waqtiga xoogsiga sida uu nala wadaagay Maxamed Garaad oo ah guddoomiyaha shirkaddda Shaaciye oo ka mid ah shirkadaha dahabka ee deegaanka.

Ninkan ayaa xusay in dadka shaqadan soo galaya ay u badan yihiin dad ay colaad soo sal-kicisay, dad xoolihii ay dhaafeen iyo kalluumaysato badda uga soo cararay maraakiib iyo doono shikeeye oo dhibaateeyay. Deegaanka ayuu sheegay in qof kasta oo yimaada uu dahabka ka qodan karo oo aysan ku xirnayn shuruud.

Ninkan ayaa tilmaamay in shaqadan dahab qodida ay adkaatay hadda markii ay soo bateen dadka  soo miciin biddaya oo laga fursan waayay in godad kontan mitir dhaafaya la duleeliyo.  

Wuxuu intaas ku daray in saddexdii bil ee u danbaysay uu  kaga dhintay hal qof, halka toban kale ay kaga dhaawacmeen shaqada markii ay godad ku dumeen, iyaga oo ku guda jira hawsha baadi goobka dahabka noocyadiisa kala duwan.

Wuxuu sheegay inay arrintan kaalin ku leedahay dadka ku soo biiraya oo aan xirfad fiican u lahayn shaqadan balse ay dantu ku soo riixday markii ay waayeen doorasho kale.

Ninka ayaa qaba in weli dahab soo saaridda ay tahay mid ay shaqo yarida kaga bixi karaan dhallinyarada keliya dawladda shaqo ka suga haddii la helo maalgelin, tababar, qalab casri ah iyo aqoon.

The post Sanaag: Shaqada dahab qodidda oo badbaado u noqotay qoysas nolosha ay ku adkayd appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Qoyskan oo ka kooban saddex wiil iyo gabar, isla markaan agoon ah waxay dulsaar ku yihiin dad qaraabo la’ah. Waxaa laga soo eryay labo qol oo ay kiro ku daganaayeen iyo iskuulkooda bishii hore ee Maarso.

Malyuun waxay ka mid tahay 63 qof oo loogu yeeshay lacag dayn ah oo xabsi ay ku mutaysteen. Waxaa ku tiirsanaa qoysaskooda oo nolol-maalmeedka ay u soo dhicin jireen, taasi oo hadda meesha ka baxday.

Haweenaydan oo ka mid ahayd dad xoolaha qala waxaa isku-gaargaaray lacagta lagu yeeshay saddexdii sano ee la soo dhaafay, Ganacsato xoolaha ay ka soo daynsan jirtay si ay faa’iido uga hesho ayaa xirtay.

Dadka ay la joogaan carruurteeda oo danyar ah ayay sheegtay in 48 saacba mar aysan awoodin in ay dabka shitaan, taasi oo ku qasabtay in ay samayso si kasta oo cunno ay ugu heli karto ilmaha.

“Qoys burbur badan baa igu dhacay. Markii ilmihii saqiirka ahaa ee aad ka soo tagtay aysan kuu nabad qabin oo la dili karo. Markii gurigii ay kuu daganaayeen laga xirtay oo qof islaam ah oo abtigay dhalay la joogaan. Cunnada xabsiga la igu siiyo ayaan qof ugu dhiibaa ilmaha. Tii aan cuni lahaa ayaan iraahdaa iigu geeya.”

Waxay tilmaamtay in carruurta ay tan ugu wayn ay jirto 11 sano, sidoo kalana ay wehliso hooyadeed oo da’ ah, taas oo la nool xaaladda dhimirka. Waxay ka dayrisay dhibaatada ay ku jiraan ee dhinaca nolosha.

Ka hor xabsiga waxay ka masruufi jirtay qoyska miis ay ku iibinaysay hilibka ariga oo ay ku lahayd suuqa Gaalkacyo. Waxay sheegtay in ay ku filnayd maaraynta noloshooda, markii ay xorta ahayd.

Waxay heli jirtay maalintii lacag u dhaxaysa $5-$10 inkastoo mararka qaar ay suuq u wayn jirtay hilibka ama daymo looga qaadan jiray sida ay sheegtay. Arrintaas oo keentay in lagu yeesho lacag badan.

Waxay macaamiil la ahayd ganacsatada daynta darteed u xiray, kuwaas maxkamadii ay ka daweeyeen ay ku xukuntay bishii hore xabsi inta ay iska gudayso lacagta lagu leeyahay oo iyadu ay qiratay cadadkeeda.

Waxay sharraxaysa sida loogu yeeshay daynta ay xabsiga ugu jirto.

“Saddex maalmood markan joogaba ri’ baa igu go’da illeen waa waxaad biilanayside. Markan maanta lama neef aan qalo lacag baa igali jirtay. Hooyaday cafaayad baan u gadi jiray. Cafaayaddeeda, caanaheeda, ilmaha caanahooda, raashin, waxbarasho waxaas oo dhan anigaa la iga sugayay. Sidaas darteed baan ku daymoobay.”

Xoriyad la’aanta haysa ayay sheegtay in qoyskeeda uu dhinac walba ka saameeyay. Waxaa iskuulka haray labo ka mid ah carruurteeda oo door-firfircoon ka ciyaarayay waxbarashada dugsigooda.

Waxay ku bixinaysay duruusta ay dhiganayeen bishii $10. Waxay sheegtay in aysan awood u lahayn maaraynta cunadooda, hoygooda iyo noloshooda ee aasaasiga ah, taas oo ay ka niyad jabsantahay.

“Wax way baran jireen. Gabadho shanaad bay fadhisay, 11 jirna weeye, wiilkuna waa 8 jir hadda ayuu koobaad galay. 3 bil ayay ka maqan yihiin iskuulka. Waxbarashadooda awal bisha kowdeeda ayaan bixinayay, bishiina markii ay dhamaatay waxaa lagu yiri hooyadiin lacagta iskuulka ka keena ama baxa. Sidaas ayay uga soo tageen dugsi iyo iskuulka.”

Sida Malyuun dadka loo haysto daymaha ee ku xiran xabsiga Gaalkacyo ayaa loo ogol yahay in ay ku booqdaan ehelladooda iyo dadka ku taageeri kara in laga bixiyo daynta si looga saaro xabsiga.

Hase ahaatee, haweenaydan waxay ka cabanaysaa in aysan helin ehel iyo samafalayaal ka damqada xaaladda ay ku jiraan iyada iyo carruurteeda, isla markaana fududeeya in laga bixiyo lacagta.

Maxaabiista waxaa ku jira kuwa lagu haysto lacag magdhow ah. Waxaa ka mid ah Ciise Cabdulqaadir Cabdulle loo haysto saddex halaad, lacag ahaana u dhigma $2,100.

Ninkan oo xoogsade ah ayaa lagu xukumay lacagtan ama xoolaha, markii dhaawac aan ku talo gal ahayn uu u gaystay qof shacab ah, kaas oo uu ku fakaday laamiyeeri uu raray sanadkii hore ee 2025.

Qoyska Ciise oo barakac ku ah xero ku taalla Gaalkacyo wuxuu sheegay in uu awood waayay dhaqaale uu madaxbanaanidiisa ku soo ceshan karo. Xarigiisa wuxuu qoyskiisa 8 ah uu ka dhaxlay xaalad quus ah.

“Qoyskayga wax wayn baa iska beddelay. Qof aan ani ahayn malahayn. Anigaa u dhaqdhaqaaqi jiray. Cid kale oo u shaqayn jirtay malahan. Hooyada ilmaha inta ay i soo wacdo ayay i dhahaysaa meela shaxaad ma ka heshay? Ilmaha wax aan caano ugu soo gado mahayo. Cunigii yaraa wuu ooynayaa. Markaas baan dhahaa wax aan faro ku hayo maleh illeen anigii baa xiran.”

Wuxuu sheegay in noloshu ay u dayrisay, maaddama uusan awoodin bixinta lacagta la duldhigay, isla markaana aysan jirin cid ka taageeraysa in uu ka baxo xabsiga nolol xumada u horseeday qoyskiisa.

Wuxuu xusay in qoyskiisa uu ku tiirsanaa labadii bil ee u horreeyay xariggiisa lacag dayn oo uu ka qaadanayay dukaan xerada ku dhex-yaalla, taas oo hadda istaagtay markii cadadkeedu kordhay.

“Dayntii waa nalagu nacay. Qofka maanta laga soo qaado berri oo kale ayuu rabaa lacagta. Marka uu labo maalin oo isxigta kaa waayo waxuu ku leyahay waa iga go’een alaabta rabto.  Afarta bil ee aan xiranahay $250 doolar bay isticmaaleen.”

Waxay taageero cunno oo aan joogto ahayn ka helaan dadka dariska la ah, kuwaas oo ku taageera cunno bisil ama mid ciiriin ah oo ay dabka saartaan. Xaaladdaas waxay ku jiraan labadii bil ee u danbeeyay.

Ciise iyo qoyskiisa tobankii sano ee la soo dhaafay waxay ku noolaayeen Gaalkacyo. Waxay ka soo barakaceen dagmada Qalaafe oo shaqo la’aan uu uga soo tagay sida uu sheegay.

Waxaa jira dadaallo lagu taageeray qaar ka mid ah dadka daymaha ku mutaystay xabsiga sida ay Radio Ergo u sheegtay Maymuun Calinuur Gayfane oo ah guddoomiyaha ururka haweenka Gaalkacyo.

Bilihii Febraayo iyo Maarso saddex haween ah ayaa lagu guulaystay in laga saaro xabsiga, kuwaas oo u xirnaa lacag dayn ah. Lacago ay iska soo aruuriyeen ururka haweena Gaalkacyo ayaan lagu bixiyay.

Maymuun ayaa xustay in $25,000 ay ka bixiyeen haweenay muddo sanad ah xirnayd, halka kuwa kale $6000 iyo $3000 ay kaga soo saareen xabsiga. Waxay sheegtay in ay ku xusheen duruufta ay ku jireen.

“Waxaan ku dooranayay in ay cayr yihiin oo aysan xoolo u xaraysnayn. Waxaan ku dooranay in aysan haysan hanti muuqata. Waxaan ku dooranay in ay yihiin danyar u baahan garab istaag, Ilaahayna waa nagu guuleeyay. Markasta anigu afka dadka nugul baan ku hadlaa. Nugul markaan dhahayo waa carruurta, haweenka iyo naafada.”

Waxay tilmaamtay in ay guteen waajib ka saaraan caawinta dadka dhaqaale ahaan nugul oo weli uga baahan caawin dheeri ah. Waxay intaas ku dartay in bulshada magaalada ay ka wada qayb qaatan.

Dhaqaale xumada ka dhalatay fashil ku yimaada ganacsatada yaryar oo badanaa burbura iyo sixir bararka ayaa loo aaneeyay daymaha ku go’ay maxabiista lacagaha u xiran.

The post Gaalkacyo: Nolol xumo ka dhalatay waalidiin xabsi ku mutaystay daymo lagu yeeshay appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxay sheegen in ay ka maareeyeen nolosha oo horay ay xal u la’aayeen.  Siciid Barre Saalax oo ka mid wuxuu ku filnaaday masruufka qoyskiisa oo 8 qof. Wuxuu xusay in $16 uu toddobaadkii ka faa’iido ugu yaraan 8 xargo oo uu suuq geeyo ayuu xusay in ay u sahashay.

Ninkaan oo horay xoola dhaqato u ahaa ayaa tilmaamay in 100 ari ah oo ay noloshoodu ku tiirsanayd ay uga la’deen daaq yari ka dhalatay roob la’aan afar xilli jirtay iyo cudurro aysan aqoonsan oo isku raacay.

 Waxay muddooyinkii danbe qoyskiisu dabka ku shidanayeen kaalmo ay ka helaan dad ay u dan sheegteen iyo dayn, kuwaas oo uu hadda ka maarmay.

“Labo waqti oo quraacda iyo qadada ah ayaan hadda dabka shidanaa. Shaqadan waa iga dabartay biilka reerka. Barwaaqo ayaan hadda ku jirna. Nolol xumadii hore noo haysay hadda waa ka baxnay. Illahey ayaa ku mahadsan.”

Siciid ayaa sheegay in qoyskiisa ay biyaha ka helaan illo-biyood ku yaalla Togga, taas oo keentay in ay u baaqato $5 oo ay fuustadii iibiyaan booyado keena miyiga ku dhaw. ka hor shaqadan wuxuu xusay inuu ku hungoobay raadinta shaqooyin xamaal.

Wuxuu tilmaamay in bartamihii sanadkii hore uu isku dayay inuu wax tacbado, balse aysan fikraddaasi mira dhal u noqon. Waxaa ka qasaartay basal uu dayn ku galiyay beer labo hiktar ah oo uu leeyahay nin ay ehel yihiin.

Wuxuu iib uga waayay suuqyada magaalada Bosaaso oo uu geeyay, taas quus galisay. Ninkaan ayaa sheegay in horray uusan wax xirfad ah u lahayn guridda Cawda ayna tahay markii ugu horaysay, balse ay u noqotay il dhaqaale oo ay qoyskiisa kaga soo kabteen nolol xumo haysay.

“Masruufka ilmaha ayaan ka raadsada, taas ayaan igu dhalisay inaan qabto. shaqada aan qabto waa gurida cawda. Caw badan ayaan soo jarna, waa qalijina, markii ay diyaar noqoto ayaan xargo xargo iskugu xirna, markaas kaddib ayaa gadiid waxaad haysato saaranayasa oo aad iib gaynayso.”

Saciid ayaa sheegay in Cawda uu iib geeyo deegaannada iyo tuulooyinka ku dhaw. Wuxuu xusay inuu ku qaato gaari-dameer uu horay u laha. Wuxuu sheegay in ay u baaqatay $15 oo xogsatada kale gadiidka uga baxdo si ay Cawda u iib gaystaan.

Muddadi uu shaqaynayay waxaa ninkaan u suuragashay in qoyskiisa uu ka saaro hoy la’aan haysay.  Qol iyo barsad ka sameeysan caw iyo tiirar la isku geeyay ayuu sheegay inuu u dhisay bishii Maarso.

Wuxuu xusay in dhismaha ay uga baxday $160 oo uu ku soo gaday bac iyo tiirarka iyo in uu siiyay shaqaalaha dhisayay. Waxay horay ugu noolaayeen cooshad aan ka celin karin qabowga iyo qoraxda.

Ninkaan ayaa sidoo kale awooday inuu waxbarasho ku daro bishii Febraayo Labo carruur ah oo aan wax u baran jirin, kuwaas oo uu bishii isku darkood ka dhiibo $20. Labo kale oo uusan wali gayn ayuu xusay inuu qorshaynaayo bilaha soo aadan.

Dhanka kale wuxuu iska guday $50 oo ka mid ahayd dayn $700 ah oo ku gashay abuurkii beerta iyo raashin uu qoyskiisa u soo qaaday. Wuxuu sheegay inuu ka yaraaday walwal iyo waydiin joogta ah oo ay ku haysay daynta.

Ninkaan oo waligii reer miyi ahaa ayaa tilmaamay in 19 neef oo uga haray kuwii ka dhintay ay hadda yihiin wayd aan wax nacfi lahayn, balse uu rajaynayo in ay ugu soo dhigaystaan roobabka gu’ga ee hadda billawday.

Xoola dhaqatada Togga oo kalliya kuma faa’iidin howshan waxaa jira reer miyi kale oo hayan naaq raadin ah ku yimid oo shaqo abuur ka helay.

Maxamed Cabdiraxmaan Cumar wuxuu noloshoodu ku filnaaday qoykiisa oo 12 qof ah. Wuxuu sheegay in toddobaadkii ay soo gasho lacag celcelis ahaan u dhaxaysa $15 illa $20. 

Waxay ka soo kabteen cunno xumo badday in ay halmar dabka shidan waayaan. Waxay horay ugu tiirsanaayeen kaalmo ay ku caawiyaan dadka dariska ah, taas oo aan ku filnayn. Wuxuu tilmaamay in shaqadaan cusub ay u horseeday isbeddel wayn oo ay mahdiyeen.

“Hal waqti oo joogta ah ayuu reerka hela hadda. Qaado, quraac ama casho ku filan ayay dabka wax saartaan. Hadda ayaan ka fiicnahay markii hore. Intaas ka badana waan rajaynayna.”

Maxamed ayaa bartamihi sanadkii hore ka soo tagay deegaanka Gumbaax, markii daaq iyo biyo uu u waayay 30 neef oo uga haray 130 uu dhaqan jiray. Ka hor howshaan ninkaan ayaa ku soo hugoobay inuu kallumaysto deegaankiisa.

“Jiilaalka dhacay shaqada cawda waa sameeyay oo xilliyada barwaaqada ayay dadku wax iibsadan. Waan rajayna in Illahey roob yarida naga saaro.”

Maxamed ayaa sheegay in uu billaabay kayd. Wuxuu meel dhiga $10 bishii, taas oo qorshaynayo inuu ku dabaro culasyada ku soo kordha.  Wuxuu xusay in sidoo kale uu rajaynaayo in bilaha soo aadaan uu waxbarasho ku daro saddex carruur ah oo wax baran, kuwaas oo ay wax la’aanta ka hortagnayd.

Qoyska Maxamed oo xoola dhaqato ayaa roob yari soo jirtay tan iyo sanadkii 2024 ku waayay boqol ari oo ay dhaqanayeen. Waxay uga la’deen biyo yari, baad xumo iyo cudurro uu u tabar waayay.

Xoola dhaqatada Soomaaliyeed oo intooda badan ku cayrtoobay isbeddelka cimilada ee soo laalabtay ayaa u jihaystay in ay abuurtaan ila kale oo dhaqaale si ay u maareeyaan nolosha qoysaskooda.

Salaad Maxamuud Axmed oo ah guddoomiyaha xoogsatadan ayaa Radio Ergo u sheegay in iibinta Cawda ay ka shaqaystaan boqollal qof oo rag iyo dumar iskugu jira, kuwaas oo ku dhiiraday, markii ay ogaadeen in ay suuq leedahay. 

Waxaa fursad hankooda kabtay u noqday Togga oo leh geedo badan oo Cawda laga soo saari karo.

“Dadka ka shaqaystaa waa dad meesha degenaa iyo dad u soo guuray si ay nolol-maalmeedka uga soo saartay howhshaan. Waxaa ku jira haween waayay tab kale oo ay reeraha ku masrrufaan. Dhamaantood nolosha ayay ka maareeyaan waana ladan yihiin. Inta hadda ka shaqaysato waxaan nahay dad iska warqabo oo is waca isna xaal waraysta oo is og.”

Abaaraha soo noqnoqda ee isbedelka cimilada uu sababay ayaa cayrtow bida boqollal qoys oo xoola dhaqato ah. Inkastoo fursadaha la heli kara ay xadidan yihiin haddana qaar ayaa la yimidaa fikrado mira dhala oo ay kaga soo kabtan xaaladaha ku gadaaman.

The post Xoolo-dhaqato hore oo ka soo kabanaya nolol xumo markii ay abuurteen fursad shaqo appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxaa xirmay 33 iskuullo hoose iyo dhexe ah oo ku yaallay deeegaannada Hog-dugaag, Haad-fuul, Balli-howd, Garas-wene iyo kuwo kale oo hoos taga degmooyinka, Cadaado, Gaalkacyo, Dhuusamareeb, Guriceel iyo Cabudwaaq.

Qoysaskii carruurtan ayaa u hayaamay deegaaanno aysan waxbarasho ka jirin si ay daaq iyo biyo ugu helaan xoolahooda, halka kuwo kalena ay ku hareen tuulooyinka laga guuray oo aysan daruus ka socon.

Maxamed Cabdi Axmed ayaa sheegay in 4 carruur ah oo u dhiganayay iskuulka hoose ee Haad-fuul ay waxbarasho la’aan ka yihiin tan iyo bishii December ee sanadkii hore, markii inta badan dadkii deegaanka ay isaga hayaameen.

“Abaarta na saamaysay darteed ayay ilmihii waxbarashadu uga xirantay. Reer miyigii iskuulka dhiganayay qaar badan deegaanno kale ayay u hayaameen. Murug weyn ayay igu haysaa oo waxaan ahay waalid ubadkiisii waxbarasho la’aan ay noqdeen, hantina aan u hayn.”

Maxamed ayaa sheegay in uusan awoodin $10 oo halkii qof wax lagu baro iskuullada gaarka ah ee magaalada Dhuusamareeb. Sideed bil oo ay waxbaranayeen ayuu xusay in uu isbeddel weyn ku arkay.

Wuxuu naawilayay in ay heer wanaagsan ka gaaraan tacliinta, maaddaama uusan isagu horay wax u baran. Qoyska Maxamed oo 10 qof ah waxay cunno xumo ku haysataa deegaanka Haad-fuul oo inta badan ay ka hayaameen dadkii ku noolaa.

Waxaa ku haray isaga iyo toban qoys oo kale oo awoodi waayay qarash iyo gaadiid ay ku guuraan. Waxay ku tiirsan yihiin 37 kiilo oo bur, Sonkor, iyo bariis ah oo 20 bishii March ay ku caawiyeen gudiga abaaraha Dhuusamareeb. Si uu muddo dheer u gaarsiiyo hal mar ayay maalinkii karsadaan.

Carruurtiisa oo yar yar ayuu xusay in ay xamili la’yihiin gaajada.

“Qoyka xaaladiisu waa adag tahay, halka waqti ayaan si dhib ah ku karsanaa. Mar waa la helaa, marna waa la waayaa. Xoolo nacfi ma lahan wax kalena kuma tiirsanin, ma xamaali karo oo lug ayaan la’ahay.”

Maxamed ayaa sheegay in lug mar hore ay xabad uga dhacday ay xanuun joogto ah ku hayso, taas oo uusan ka qaban karin shaqooyinka xoogsiga. Wuxuu tilmaamay in xaaskiisa ay umul tahay carruurtiisuna aysan weli hogaamin. Wuxuu xusay in 3 bil ee ugu danbaysay ay muteen nolol adag.

Saamaynta abaarta iyo cudurro isku raacay ayay uga dhinteen 60 ari ah iyo 5 geel ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd. Labaatan neef oo u hartay ayuu sheegay in aysan wax nacfi ah lahayn, kuwaas oo oonka iyo gaajada la dhimanaya.

Dhanka kale waxaa ku adag helitaanka biyaha. Deegaanku ma lahan ceel-biyood, bacaad badan oo ku soo rogmadayna wuxuu sababay in aysan booyaduhu soo gali Karin. Halka Fuusta waxaa la iibiyaa $5 oo aysan awoodin. Waxay ku tiirsan yihiin 20 liitar oo dadka dhaama ay ku caawiyaan.

“Qofkii awooda xitaa waa ku qaali. Booyadaha ayaa laga baryaa oo nin baa mar ku dayminayo oo is leh roob baa la heli doonaa midna wuuba kuu diidayaa. Biyah dhibaato weyn ayaan ku qabnaa.”

Maxamed ayaa sheegay in uu waydiin joogto ah kala kulmayo ganacsato Dhuusamareeb jooga oo ku leh $2,700 oo ah dayn dhowr sano isku gaartay oo uusan bixin karin xilligan adag.

Deegankan Haad-fuul oo Dhuusamareeb dhanka bari ka xiga 26 km waxay Wasaaradda Waxbarashada Galmudug iskuulka ka hirgalisay bishii April 2024. Waxaa dhiganayay 136 arday oo hadda dhamaantood daruus la’aan noqday.

Reer guuraaga ku nool miyiga fog ee Galmudug waxay ka siman yihiin tacliin la’aanta carruurtooda haysa. Jilaalka ayaa ku qasbay in ay xoolaha calaf iyo biyo uga raadiyaan deegaano kale.

Saynab Maxamed Cabdi waxaa tan bishii Janaayo waxbarasho la’aan ka ah saddex carruur ah oo dugsiga hoose ee Hog-dugaag uga dhiganayay fasallada 1, 2, iyo 3. Waxay sheegtay in iskuulka ugu dhow uu ku yaallo magaalada Cadaado uu u jirta 40 km, taas oo aysan hayn qarash ay ku gayso.

“Waxbarasho la’aantoodu aad ayay ii dhibaysaa, sababtoo ah magaaladii ma gayn karo oo lacagta  iskuulka kama bixin karo. Anigii magaalada ma dagi karo oo guri kuma lihi kirana ma awoodo.”

Saynab ayaa sheegtay in in tuullada ay ku hareen iyaga iyo shan qoys oo kale. Dadkii la deganaa oo xoolo dhaqato ahaa abaarta darteed ayay isaga guureen. Waxay xustay in ay duruuf dhaqaale oo haysata ay la guuri waayeen xoolana aysan u joogin.

Qoyskeeda oo 9 qof ah ma heli karaan cunno iyo biyo ku filan, taas oo culayska ku sii badisay. Waxay hal mar karsadaan kaalmo aan joogto ahayn oo ay ka helaan ehelkooda degan Cadaado ama gaajo ayay ku seexdaan haddii ay waayaan.

Waxaa ka xirantay dhamaadkii Janaayo maqaayad ay cunnooyinka bisil ku iibin jirtay oo ay noloshoodu ku tiirsanayd, taas oo maalinkii ay ka helaysay $10 illaa $15 oo u ay ku dabooli jirtay baahiyah reerka. Geediga xoolo dhaqatada oo macaamiil u ahayd ayaa saameeyey ganacsigeedii.

“Markii hore shaah iyo qado ayaan iibin jiray oo meherad ayaa xaafada iigu taallay. Hadda waa xirantay oo dadkii waa guureen kuwa harayna waxba ma haystaan. Ganacsi shaqaynaya ma jiro haddii aysan dad joogin.”

Qoyska Saynab ma heli karaan biyo ku filan. Ceelka deegaanka wuxuu cilladoobay 2 bil ka hor, taas oo sababtay in booyaduhu ay halkii fuusto iibiyaan $4 oo awoodeeda ka baxsan. Arintaas in ay maalinkii isku celceliyaan hal caag oo ay waydiistaan dariska.

Waxay xustay in aysan ku filnayn reerkeeda oo badan, balse aysan doorasho kale haysan. Saamaynta abaarta iyo cudurro aysan garanayn oo isku raacay ayay sanadkii hore ku waayeen 50 ari ah oo ay xoolo ka lahaayeen. Shaqooyin xamaal ah oo ninkeedu marar badan ka raadiyay Cadaado ayay sheegtay in uusan ka helin.

Dhanka kale Baashi Ducaale oo ah agaasimaha qorshaynta ee Wasaaradda Waxbarashada Galmudug ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in carruurta ka soo jeeda qoysaska reer guuraaga iyo danyarta ah ee waxbarashadu ka joogsatay ay caqabad weyn noqotay.

Wuxuu tilmaamay in iskuulladii bilaashka ahaa ay saamaynta jilaalka darteed u xirmeen. Arimahan ayuu xusay in ay curyaamiyeen dadaalkii wasaaraddu deegaannada durugsan uga hirgalisay tacliinta lacag la’aanta ah.

“Ardaydii waxay iskuulkii u imaan waayeen in dadku ay xoolaha baad iyo biyo u raadinayaan oo carruurtii ay la guureen iskuulladii oo furan iyo magacalimiintii oo jooga ilama ma imaanayaan.”

Baashi ayaa sheegay in xaalada abaarta oo daran darteed aysan ku guulaysan talaabooyin ay qaadeen si iskuulladaan aysan u xirmin.

Wuxuu tilmaamay in hadda ay dowladu awoodda isugu gaysay sidii dadka noloshooda loo badbaadin lahaa, maaddama ay waayeen ilihii ay ku tiirsanaayeen.

Abaaraha soo laalaabta waxay saamayn xoogan ku yeesheen waxbarashada iyo nolosha kale dadka reer guuraaga ah. Waxayna sidoo kale yareeyeen fursadihii ay heli kareen qoysaska deegaannada durugsan ku nool.

The post Iskuullo u xirmay dhaqaale la’aata ka jirta Galmudug roob yarida darteed appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxaa ka soo sal-kiciyay roob yari xoolihii ay ku tiirsanaaayeen ka dhigtay wax baaba’ay iyo in nacfi beeshay iyo ilihii ay ka cabbi jireen biyaha oo qallalay.  Waxay xeryaha deegaanka soo galeen iyaga oo fara-maran.

Farxiya Daa’uud Cumar waa haweeney umul ah oo iyada iyo qoyskeeda oo toban ah ay hubanti la’aan ku haysato deegaankii ay u yimaadeen sidii ay ku heli la hayeen gargaar bani’adannimo, balse kuma haystaan noloshii ay soo raadiyeen.

Haweeneydan ayaa xustay inay u dheer tahay gaajada hoy la’aan. Waxay deegaankan ku soo aadeen iyada oo ay curteen roobabka guga.

“Roob ayaa nagu imaaday. Meel waxaan degnay biyo mareen ah. Biyihii ayaa raashinka naga qaaday. Cunugta meel aan roobka kala galo ayaan waayey. Markaa  meeshii waan ka guurnay. Meel aan biyo mareen ahayn oo banaan ayaan u soo guurnay”.

Farxiya ayaa sheegtay in kasta oo dadka deegaanka ay u sameeyeen gurmad yar oo raashin iyo biyo haddana wixii lagu taageray ay ka hallaabeen markii ay ka qoyeen maaddaama aysan gabaad haysan.

Hadda waxaa maskaxdeeda culeys ku haya calool marnaan ilmaheeda ka ugu yar uu dhallan wax ka yar bil kuna soo dhashay jidka intii ay ku soo jireen, inay dibad-yaal u yihiin kaneecada, qabow iyo fallaaraha cadceeda.

Saadaasha SWALIM ayay sheegaysa in gobolka Jubada la filayo inay ka da’aan roobab xooggan, dadka deegaanka ayaa isku diyaarinaya, balse farxiyo iyo inta la mid ah waxay ka welwelsan yihiin inuu saamayn ku yeesho.

Haweeneydan sidoo kale, ma haysato maacuun iyo dhar ay huwadaan, maaddaama ay ka soo tageen markii ay waayeen lacag ay gaari ku soo kiraystaan.

“Sijaayad ayaan ku seexanaa ma garatay. Joodari iyo waxaas ma jiraan oo dhul la dhiganaayo. Dhulka ayaan seexanaa. Goshayada sidaas weeye”.

Farxiya ayaa sheegtay in ay geedi soo ahaayeen 25 maalmood oo ay raadinaayeen meel nolol iyo biyo ay ka helaan oo ku negaan karaan. Waxaa socdaalkooda sii dheereeyay inay dhashay intii lugta ay ku soo jireen. Waxay xustay in jidka meel cidlo ah iyada, ilaheeda iyo haweenay kale looga soo tagay, halka ninkeeda carruurta kale uu soo qaaday.

Saddex maalin kaddib waxaa jidka uga hor tagay dhakhaatiir ka shaqeeya xarunta cafimaadka  deegaanka Kulbiyow, kuwaas lagu wargeliyay in wadada looga soo tagay. Waxay tilmaamtay in iyada iyo ilmaheeda ay siiyeen dawooyin fuuq celin ah, iyo gaari tuulada ku keenay.

Waxay sheegtay inay ku soo beegmeen xilli xaaladeeda ay halis ku sugnayd.

“Markaas waan xanuusanaa aniga. Waxaan lahaa wadno xanuun. Korka aan ka bararay. Dhiiga ayaa la iga cabbiray. Dhiig la’aan ayaa ku haysa ayaa la i dhahay. Sharoobooyin iyo fiinto ayey i siiyeen. Bararkii wuu iga dhacay. Waan fiicnaaday.”

Qoyska Farxiya waxaa dhaafay 35 lo’ ah oo qaar ay waddada kaga imaadeen markii ay socon waayeen iyo 25 neef oo ari. Hadda waxaa u jooga 3 neef oo aysan ku qabin wax dheef ah. Iyadda iyo dadka la midka ah waxay rajaynayaan in ay helaan caawinaad maaddaama ilahoodii dhaqaale ay meesha ka baxaan.

Qoysaskan oo deegaansaday meel u jirta 3 km deegaanka Kulbiyow ayaa hadda roobka awgiis uga guuray meeshii ay ku furteen markii ay noqotay meel biyo mareen. Hadda waxaa ay dagan yihiin meel 2 km jirta.

Qoyska Xasan Salaad Nuur oo ka mid ah qoysas soo barakacay, ayaa wajahaya duruufo is-biirsaday oo aysan filayn. Waxay dantu bidday iny dadka deegaanka u dan sheegtaan, kuwaas oo aan wax badan dhaamin.

Ninka ayaa sheegay inuu cunno ku filan u la’ yahay qoyskiisa oo ka kooban 17 qof oo ay toban carruur yihiin. Waxaa u raaca in dhibicda roobka aysan haysan meel ay ka galaan.

 “Laba habeen ayaan waynay meel aan roobka ka galno oo uu nagu da’ayey. Baco xun-xun oo googo’aya ayaan waddanay. Xitaa dhowr neef oo xoolo ah oo aan waddanay waa naga dilay roobka. Lix neef oo adhiya ayuu iga dilay.”

Qoyska Xassan ayaa ka soo barakacay baadiyaha deegaanka Santaaro oo hoos taga Buulo-xaaji halkaas oo ilihii biyaha ay ku tiirsanaayeen ay la qalaleen roob la’aan, halka xoolihii ay ku tiirsanaayeen oo ahaa 40 neef oo lo’ ah iyo 30 ari ah ay ku waayeen baad iyo biyo la’aan.

Ninkan ayaa sheegay inay galeen xaalad hubanti la’aan ah markii xoolihii ay dhaafeen. Xassan ayaa sheegay in deegaanka Kulbiyow uusan ku oolin dukaan uu raashin, sonkor iyo caano dayn ah uu uga soo qaadi karo maaddaama uusan cidka ka aqoon.

Wuxuu intaas ku daray in inta weji garaneysa aysan wax u ogalayn maaddaama ay og yihiin in uu yahay nin barakaca oo xoolihii ay ka le’deen.

“Xoolaha abaar ayaa nag ka dhigtay. Wixii joogay wax ay cunaan waa waayeen, Biyo waa Waayeen. Santaaro warihii waa abaar. Abaaloley waa abaar. Baqdaad waa abaar. Xoolaha wax ay cunaan waa la waayey. Biyo dadka ay cabaan waa la waaye.”

Ninkan ayaa sheegay in sanadkii hore xilligan oo ay nolosha qoyskiisa ay sidan ka wanaagsanayd balse maanta ay joogaan xaalad oo uusan garanayn si uu u maareeyo xilligan.

 Maxamed Cabdullaahi Cumar oo ka mid ah dadka deegaanka Kulbiyow ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in dadka deegaanka iyo maamulkooda ay si iskaashi ah raashin ugu aruuriyeen dadka soo dul dagay.

Wuxuu xusay inaysan wax ka qaban Karin baahida jirta, wuxuu intaas ku daray in hadda dadkan ay ku sugan yihiin xaalad bani’aadannim oo halis ah.

 “Waxaan awoodnay in aan adhiga aan haysanayn iyaga u gadno oo ku caawino. Hay’adda iyo cid kale waxba uma’aanan waydiinin. Ninka deegaanka ah waxaan ka qaadaynay neef adhiya oo buuran aan gadno. Ganacsatada iyo dukaamada lacag. Maamulka aan dib u galno. Sidaas ayaan dadkaas ku caawinay.”

Ninkan ayaa sheegay in ay isaga oo tarayaan dadka weli deegaanka imaanaya iyaga oo aan wadan wax sahay ah. Dadka deegaanka ayuu xusay inay wax badan dhaamin maaddaama ay roob yaridu wada saamaysay gobolka.

The post Jubbada hoose: Qoysas xoolo la’aan noqday oo nolol xumo ku wajahaya xeryo ay galeen appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.