Aadan Jimcaale Xasan oo ka mid ah wuxuu dukaan lagu iibiyo waxyaabaha electroniga, xawaalad iyo bagaashka ka furtay bishiii Nofeember ee sanadkii hore dulleedka xerada Dhagaxley.

Goobaha ganacsiga oo ku yar meesha uu ka hirgaliyay ayaa sababtay inuu macaamiil badan helo. Wuxuu sheegay in uu si maalinlaha uga helo 800 illa 1000 shilin oo ugu filan nolosha qoyskiisa oo ka kooban 7 ah.

Ninkaan ayaa xusay in ay horray u wajahayeen nolol xumo ay xal u la’aayeen, hasa ahaate ay hadda heleen soo kabasho nololeed.

“Wax badan ayaa iska beddelay nolosha qoskayga. Waxaan u awooday cunno joogta ah, caafimaadkooda, waxbarasho iyo inaan kayd lahaado oo aan meel wax dhigto. Aad ayaan ugu faraxsanahay inaan helay xoriyad dhaqaale.”

Aadan ayaa sheegay in ka hor ganacsiga ay qoyskiisu ku tiirsanayeen kaalmo raashin ah oo ay ka halayeen hay’adaha gargaarka ee xeryaha iyo 15 kun oo shilin oo ahayd mushaar uu ka qaadan jiray dukaan uu ka shaqayn jiray.   

Ninkaan oo curad u ah reerkiisa ayaa sheegay in ganacsigiisa uu ku billabay 6 illa 7 kun oo uu bil walbo meel ka dhigi jiray mushaarkiisa in ka badan afar sano. Waxay u gaartay 200 oo kun, taas oo u sahashay inuu milkiile noqdo.

Dhaqaalaha uu ka helaya ganacsigiisa ayaa suuragaliyay in qoyskiisa uu ka xaliyo culays ka haystay hoyga. Wuxuu bishii Febraayo u dhisay qol jingad ah oo ay uga raysteen buush ay horray ugu noolaayeen. Wuxuu xusay in ay uga baxday 70,000 oo shilinka kenya ah. 

Ninkaan oo 28 jir ayaa ku taamaya inuu sii balaariyo ganacsigiisa sanadaha soo socda. Wuxuu naawilaya inuu shaqo abuur u sameeyo dhalinyaro kale.

“Waxaan ku haminaya inaan aniga noqda qofka keena ee laga sii qaadan doonna. Nolosha qoyskaga inaan sii hormariya ayaan sidoo kale rajaynaya.”

Aadan ayaa sheegay in mudaadii uu shaqaynayay ay u suuragashay inuu waxbarasho ku daro gabar uu dhalay oo horray aan wax baran jirin. Wuxuu bishii ka dhiba 1,500 oo shilin oo ah kharashka ay dugsi Qur’aan iyo iskuulka ku dhigato.

Wuxuu xusay in sababta uusan horray ugu gayn ay ahayd inuu u tabaabushaysanayay sidii uu u billaabi laha ganacsi uu milkiyaadiisa leeyahay, taas oo uu hadda u suuragashay.  Labo carruur ah oo uusan wali gayn ayuu sidoo kale ku haminaya inuu ku daro bilaha soo aadan.

Wuxuu dhanka kale sheegay inuu bil walbo uu kayd ahaan u dhigto 6,000 oo shilin. Lacagtan ayuu tilmaamay in u qorshayay inuu ku soo balaariyo ganacsigiisa marka ay u aruurto.

Ninkaan ayaa sanadkii 2018 dhameeyay dugsiga sare ee xerada Dhagaxley, taas oo ka caawinaysa inuu ganacsigiisa maareeyo.

Fursadan ganacsi ayuu sheegay in ay sabab u noqotay inuu ka baqsado tahriib ay aadeen dhalinyaro badan oo saxiibadii ah.

Qoyska Aadan oo xoola dhaqato ahaa ayaa sanadkii 1998 amni daro ka jirtay xilligaas uga soo barakacay miyiga magaalada Kismaayo ee gobolka Jubbada hoose.

Dhamaan dadka samaystay ganacsiyada ayaa kala siman faa’iido ay mahdiyeen. Xirfadaha gacanta ayaa ka mid waxyabaha caawiyay in ay dhalinyarada qaarkood ay ku dhiiradan ganacsiyo u gaar ah.

Cabdulqaadir Axmed Cumar wuxuu dukaan dharka lagu iibiyo laguna tolo ku furtay xerada Xagardheer. Waxaa u sahashay ugu yaraan 10 kun oo shilin oo uu ka aruuriyay 15 kun oo ah mushaar uu ka qaadan jiray dukaan uu shaqaale ka ahaa.

Wuxuu xusay muddo shan sano ah oo uu waday in ay u gaartay 600,000. Ganacsigiisa oo yeeshay macaamiil badan ayuu xusay inuu joogta uga helo 1,000 shilin oo ah lacagta kenya.

Dhaqaalahan ayaa sababay inuu si buuxda u maareeyo nolosha qoyskiisa oo 10 ah. Wuxuu xusay in horray ay dabka shidan jireen mar iyo labo ay tashiisaan waxa ay helaan, balse ay hadda awoodeen saddexda waqti.

“Ilmahayga, waalidkayga iyo walaalahay ba aniga ayay igu tiirsan yihiin. ma jirto meel kale oo ay wax naga soo galaan oo aan ka ahayn ganacsigayga.”

Cabdulqaadir ayaa sheegay in uu ka baaqsaday shan kun oo shilin oo uga bixi lahayd kirada dukaanka iyo lacagta koronta. Wuxuu xaruntiisa ku billabay qol ka mid ah gurigooda, halka korontana uu uga maarmay soolarka cadceeda ku shaqeeya oo uu soo iibsaday.

Wuxuu xusay in ganacsigiisi ay fursad shaqo ka heleen dhalinyaro kale. Waxaa la shaqeeya afar rag ah oo uu maalinkii siiyo 3 boqol illa 5 boqol oo shilin.  Wuxuu xusay in uu ku soo xushay daruufta nololeed ee qoysaskooda iyo shaqo la’aan haysay.

Wuxuu sidoo kale si joogta ah farsamada gacanta u baraa dhalinyaro iskugu jira gabdho iyo wiilal. Wuxuu xusay in saddexdii bil ee la soo dhaafay uu tababar siisay sideed dhalinyaro ah oo hadda xirfaddooda kusha shaqaysta suuqyada xeryaha.

Dedaalkii uu ku bixiyay inuu isku filnaan gaara oo mira dhal noqday ayuu xusay inuu ku faraxsan yahay.

“Baahiyo badan ayaan ka xaliyay oo ay ugu horayso inaan nolosha ilmahayga ka maareyay. Alxamdullilah Illahey mooye cid igu garab siisay malahan.”

Lixdii bil ee la soo dhaafay waxaa xeryaha Dhadhaab ku soo badanayay dhalinyarada ganacsiyada gaarka u ah aas-aasanaya sida uu Raadiyow Ergo u sheegayMaxamed Cabdullaahi Jimcaale oo ah gudoomiyaha urrurada dhalinyarada xerada Xagardheer.

Wuxuu xusay in in ka badan 500 goobo ganacsi ay ka hirgaleen mudadan xeryaha, waxaana fursado shaqo ka helay ku dhawaad 600 oo qof.

“Dhalinyarada saamaynta ugu badan waxaa ku yeeshay shaqooyinkii ay hay’adaha ka heli jireen oo meesha ka baxay. Dhaqaale xumada dunida ka jirta qaxootiga waa saamaysay oo sidii deeqaha loo heli jiray hadda looma helo. Wax walbana gababsi ayay noqdeen. Talaabooyinka ay dhalinyarada qaadeen waxay ahaayeen lagama marmaan.”

Hal-abuurrada ganacsi ee dhalinyaradu ay la yimaadeen ayaa u muuqda kuwa u keeni doonna isku filnaan dhaqaale oo waara, taas oo meesha ka saaraysa nolol xumada haysa qoysaska barakacay.

The post Dhadhaab: Dhallinyaro qaxooti ah oo hirgaliyay ganacsiyo beddelay noloshooda appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Wuxuu ka mid yahay 270 qof oo bishii tobnaad ee sanadkii hore ay hay’adda SOS u samaysay maalgalin isugu jirta beero, xoolo nool iyo agab ay ku ganacsadaan.

Ninkan iyo afar kale ayaa la siiyay beer 2 hektar ah iyo abuurkeeda, waxay dhowr mar ka goosteen raashin iyo khudaar welina qaar ayaa u saaran.

Wuxuu sheegay in dalaga ay iibsadeen ay ka soo gashay $900 oo faa’iido ah, taas oo ay kala qaybsadeen. Dhaqalahaas ayaa Cali iyo saaxiibadiis u suuragaliyay inaysan ka walwalin masruufka reerahooda. Wuxuu xusay inuu soo kabasho ka helay.

‘’Shaqadaan sidii aan u helay qoyskayga toos ayaan u biilanayaa, waa ku faraxsanahay wax weyn ayay nolosha reerkayga ka beddeshay aad iyo aad ayay noogu fiican tahay. Labo ama saddex mar waa u awoodaa raashinka awalna halka mar ayaa rafaad nagu ahaa.”

Cali ayaa sheegay in fursadaan ka hor ay ku tiirsanaayeen kaalmo ay marmar siinayeen ehelkooda iyo ugu badnaan $2 oo toddobaadka dhan ka soo gali jiray beero falid helidoodu yarayd. Markii ay waayaan waxay ku qasbanaan jireen qatooyo.

Beertiisa oo kuwa dedan ah ayuu joogto uga waraabsadaa ceel soolar loo saaray oo beeralayda ka dhexeeya. Biyahaas wuxuu sidoo kale uga faa’iidaystaa in uu qoyskiisa ugu dhaamiyo gaari-dameer uu leeyahay nin qaraabadiisa ah, isagoo aysan lacag uga bixin.

Galeyda iyo masagada u soo go’da ayay qayb fuustooyin ku shubtaan si ay dib ugu isticmaalaan mar kale. Wuxuu tilmaamay inay samaysteen ayuuto shantooda qofba uu mar qaato si uu wax ugu qabsado, taas oo qofkii saddexaad maraysa.

“Markasta oo dalaga uu noo soo go’o qofkasta wuxuu iska jaraa $70, mid naga mid ah ayaa la siiyaa. Intaas ayaa kayd dhaqaale noo ah. waxaan rajaynaynaa in aan guryo ku dhisano oo ganacsiyo ku furano.”

Cali ayaa sheegay inuu ayuutada qaatay horraantii Maarso. Qayb ayuu ku bixiyay dayn $193 oo muddo dheer lagu lahaa. Wuxuu ka nastay waydiin uu kala kulmi jiray dadkii uu ka qaatay.

Wuxuu bishii Febraayo qoyskiisa ka raray xeradda Jowhar-bile oo 2 sano ay ku noolaayeen. Wuxuu u kireeyay labo qol oo jiingad ah, jiko iyo musqul $30 ah bishii. Waxaay ka baxeen hoy xumadii haysay.

Ninkaan ayaa tilmaamay inuu Maarso saddex ilmihiisa ka mid ah ku daray dugsi Qur’aan iyo iskuul hoose. Wuxuu isku darkooda ka dhiibaa $20. Wuxuu ka hadlayaa kala duwnaanshaha noloshooda hadda iyo markii uu faro marnaa.

“Awal tuugsi iyo barakac ayaan ku jirnay, laakiin hal abuurkaan waa ka faa’iiday oo maanta waa isku filanahay ilmahayga waa ka dhiibi karaa waxkasta. isbeddel weyn ayaan helnay, Caqabado badan ayaan xalliyay.”

Qoyska Cali waxay sanadkii 2023 roob la’aan iyo colaado uga soo barakaceen deegaanka Jiliyaale ee gobolka Shabeellaha dhexe. Waxaa ka nacfi beeshay beer 3 hektar ah oo ay tuulada ku lahaayeen, taas oo keentay in ay maciinsadaan xeryaha barakaca.

Qoysaskan waxay maalgalintu u noqotay fursad weyn oo ay dib ugu dhisteen dhaqaalahooda, Maryan Muqtaar Nuur oo ka mid ah dadka la caawiyay ayaa sheegtay in ay isbeddel dhaqaale u horseedeen 10 neef oo ari ah oo 4 ay irmaan yihiin, talaagad iyo soolar la siiyay dhamaadkii bishii October 2025 oo ay ku shaqaysato.

Waxay ku billowday baraf iyo cabitaano yaryar oo ay qaboojiyaha galisay si ay u sii iibiso. Waxay sheegtay inay ka aruursatay $50 oo ay ku darsatay $100 dayn ah, taas oo miis bagaasha ah ay ku furatay bishii labaad ee sanadkaan.

“Ganacsigaan nolosha qoyskayga waa ka maareeyaa, biyaha iyo waxbarashada ilmaha waa ku bixiyaa, waana ku qanacsanahay waxa iga soo gala shaqadayda. Wax dheeri ah ayaa naga soo gala, maalmaha qaar hal dollar oo kayd ah ayaan ka dhigtaa.”

Maryan oo ah qofka kali ah ee ay ku tiirsan tahay nolosha qoyskeeda oo 8 qof ah ayaa sheegtay in maalgalintan ay wax weyn u tartay. Ka hor waxay xustay inay ku dabari jirtay dhardhaqid ay si dhib ah ku heli jirtay. Waxaa toddobaadkii ka soo gali jirtay $2 oo aan raashin ku filan u goyn karin carruurteeda.

Maalmaha qaar waxay u dan-sheegan jirtay ehelkeeda, maaddaama ilmaheeda aabbahood ay horay u kala tageen aysanna jirin cid ay taageero ka hesho. Intii ay shaqaynaysay waxay qoyskeeda ka saartay xeradda Alle-suge oo ay deganaayeen.

Waxay hol qol oo $15 ah uga kiraysay xaafada Hanti-wadaag ee magaalada Jowhar. Hoy xumo iyo dayacaad ilmaheeda haysatay ayay ka raysteen. Waxay iskuul hoose ku dartay labo carruurteeda ah oo daruus la’aan guriga u joogay markii hore.

“Baahiyaha aan daboolay waxaa ka mid ah ilmahayga shalay iskuulka kama bixin karin, maantana waa awoodaa. Quraacda iskuulka waa u iibiyaa oo iyagoo faraxsan ayay aadaan. Guriga kiradiisa waa dhiibaa. Korontada dhiibisteeda waa ii fududaatay hadda. Waxaan rajaynaya in aan guri ka dhisto ganacsigana aan waynaysto.”

Waxay sheegtay in ay iska gudday $80 oo ka mid ah dayn $200 ah. Inta ku harsan waxay qorshaynaysaa inay iska yaryarayso bilaha soo aadan. Qoyskeedu waxay sanadkii 2024 saamaynta roob la’aanta uga soo barakceen deegaank Xawaadley ee gobolka Shabeellaha dhexe. Beer 4 hektar ah oo ay ku tiirsanayd ayaa roob la’aan labo xilli ah uga nacfi beeshay, taas oo ku qasabtay in ay barakacaan.

Dhanka kale Sulaymaan Maxamed Xuseen oo ka tirsan hay’ada SOS ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in dadkan ay muddo sanadka ah ku kor-joogtaynayaan maalgalinta loo sameeyay. Waxaa laga xalinayaa caqabada la soo darsa, iyadoo la siinayo talooyin.

Qoysaska ay taageereen ayuu xisay in y ku soo xusheen daruufaha nolosha ee haystay, maaddaama ay waayeen ilihii ay ku tiirsanaayeen xeryahana aysan caawin ka helin.

“Wixii aan siinay dhaqaale ayay ka heleen. Muddo sanad ah xoolaha ka xanuunsada waa u daawaynaynaa, daawooyinka beeraha waa siinaynaa agabkana waa u cilad bixinaynaa.”

Suleymaan ayaa sheegay in dadkaan ay markii hore tababaro siiyeen, taas oo u sahlaysa in ay fahan fiican ka helaan waxyaabaha loo maalgaliyay. Wuxuu tilmaamay in qiimayn ay ku sameeyeen ay muujinayso in ay dadaal badan bixiyeen oo natiijadu wanaagsan tahay.

Wuxuu u soo jeediyay qof kasta oo dadkaan ka mid ah in uu ka mira dhaliyaan fursada la siiyay si ay isku filnaansho nololeed u garaan mustaqbalka.

The post Shabeellaha dhexe: Qoysas ka baxay nolosha barakaca markii la siiyay dhaqaale iyo tababar appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waris Maxamed Cismaan oo ka mid ah ayaa sheegtay inay maarayn la’dahay nolosha carruurteeda oo shan ah. Barakaca ayay maciinsadeen horraantii bishii labaad, markii ay ka le’deen intii ugu danbaysay 120 ari ah oo ay ku tiirsanaayeen.

Waxay sheegtay inay keli ku tahay xaaladaan adag oo ilmaheeda aabbahood ay horay u kala tageen. Waxay hal mar karsadaan raashin yar oo ay soo dayntaan, markii loo diidana waxay ku joogaan qatooyo.

“Wax raashin ah oo nagu filan oo aan cunno meeshaan ma yaallo. Dad gaajaysan ayaa nahay. Magaalada ayaan ka soo daymanaa kiilooyin. Wax aan halkaan ku haysanno ma jiraan. Waa qadnaa ama wax yar ayaan helnaa.”

Waris ayaa tilmaamtay in xerada Ramaas oo ay degan yihiin aysan ka jirin adeegyada biyaha, caafimaadka iyo waxbarashada, taas oo meesha ka saartay filashadoodii ahayd in ay heli doonaan nolol u dhaanta tii ay ka yimaadeen.

Xaaladdan ka hor waxay ku jireen nolol wanaagsan. Arigooda – u dhamaaday gaajo iyo haraad, markii ay u waysay biyo iyo calaf –  ayay ka heli jireen nacfi ay isku dabbaraan. Abaarta saamaysay, in aysan lahayn xirfad ay magaalada uga shaqaysato iyo gargaar la’aan ayaa isku raacday.

“Awal xoolahayaga ayaan ku tiirsanayn oo gadanaynay oo qalanaynay oo xaaladii hore waa noo fiicnayd ari waxaan haysannay badan oo nagu filan ee abaaraha nadhaafiyay. Raqdiisii ayaan deegaankii uga soo guuray, qaarba mar ayuu dhintay intii shan bilood ah.”

Waris ayaa sheegtay in xerada ay degan yihiin aysan lahayn ceel, taas oo ku qasabtay in ay dhabarka uga doonto mid u jira qiyaastii 3 km oo 20 liitar iibiya $0.25 oo aysan awoodin. Ehelkeeda ayaa hal caag u iibiya oo aan ku filnayn.

Waxay culays kala kulmaysaa dayn $770 oo inta badan looga leeyahay deegaanka Maygaagle oo ay ka yimaadeen, qaybna ay dukaamo Xarfo ku yaalla raashin uga qaadatay. Waxay sheegtay in joogto loo soo waydiiyo.

Waxaa u joogta gabadh neerfaha ka xanuunsan oo aysan ka tagi Karin, haddii ay shaqo magaalada ka raadsan lahayd. Waxay xustay inaysan u awoodin lacag ay uga bixiso daawooyin ay u iibin jirtay intii aysan xooluhu ka dhamaan oo caawin jiray.

“Gabadha waa iga xanuunsan tahay oo qallal ayay qabta. Markii ay qalasho geedaha ayay ku dhacaysaa, waxba ma kala oga in ay dhibaato gaarto ayaan uga baqayaa. Wax badan ayayna iga jirran tahay.”

Qoyskeeda waxay weligood deganaayeen miyiga tuulada Maygaagle oo hoos tagta degmada Burtinle ee gobolka Nugaal. Barakaca oo ku cusub ayay la qabsan la’yihiin.

Abaaraha waxay sababeen in dadka reer guuraaga ah ee ku tiirsanaa xoolaha ay mutaan xaalado adag, kuwaas oo galay xeryo aysan ku haysan nolol badbaado leh.

Qoyska Xaawo Cali Xasan oo 11 qof ah waxay xerada Ramaas ee duleedka Xarfo ku wajahayaan cuno xumo. Hal mar ayay si dhib ah dabka ugu shitaan wax yar oo aan joogto ahayn oo ay ku caawiyaan qaraabadooda.

Dhaqaale xumada waxaa u raacday in aysan deegaanka cidna ka aqoon oo aysan waxba ka daynsan karin. Tan iyo horraantii bishii Fabraayo oo ay yimaadeen ayay sheegtay in ay marar badan qatooyo ku seexisay carruurteeda oo yar-yar.

“Mar waa helnaa marna waa weynaa noloshaas ayaan ku jirnaa. Magaalada adeeg uma doonan karo qofna kama garanayo. Awal deegaankayagii markii wax naga dhamaadaan bakhaaro aan garanayno ayaan ka soo qaadan jirnay oo dib ka bixin jirnay.”

Xaawo ayaa sheegtay in tan iyo sanadkii hore ay roob la’aanta uga dhinteen 45 ari ah oo noloshoodu ay ku tiirsanayd, markay u wayday daaq iyo biyo. Waxaa u joogta 5 neef oo wayd ah, kuwaas oo aan cad, caano iyo suuq midna lahayn.

 Xoolo beelka ku dhacay ayaa yareeyay rajada ay ka qabto inay ka soo kabsadaan dhibaatadan. Waxay ka soo guureen deegaanka Habar-jiil oo Burtinle hoos taga.

Xaawo ayaa sheegtay in ceel-biyoodka ugu dhow uu u jiro qiyastii hal saac oo socod ah. Dusha ayay uga soo qaadaa labo caag oo qoyskeeda aan kaafin karin, kuwaas oo lagu caawiyo. Maalmaha qaar oo ceelku cilladoobo ayay xustay inay oon ku joogaan.

“Caqabado ayaa na haysta, dowlad nooma imaan meeshaan iskuul, dugsi iyo biyo midna ma leh. Gaadiid aan ku dhaansano ma haysano. Dad maras ah ayaa nahay. Guryuhu waa buushash jawaano iyo calalo ah oo qorrax iyo dhaxan aan celin.”

Xaawo ayaa xustay inay haysato nolol adag oo aysan waligood soo marin. Odaygeeda oo horay dhismaha uga shaqayn jiray ayaa ka waayay shaqooyin xamaal ah oo uu magaalada Xarfo ka raadiyay dhowr mar.

Haweeneydan ayaa sheegtay in cadaadis lagu saarayo inay bixiso dayn gaaraysa $500 oo looga leeyahay deegaankii ay ka yimaadeen. Waxay filaysay in ay ku dhiibto xoola markay u doogsadaan, balse dhimashadooda ayaa ka soo hormartay.

Shan carruurteeda ah oo gaaray da’da waxbarashada ayaa daruus la’aan ka ah. Horay fursad u helin, balse waxay naawilaysay inay magaalada ugu heli doonaan iskuul, taas oo aan u suuragalin.

Faadumo Jaamac Ciis oo ah gudoomiyaha xerada Ramaas oo qoysaskaan ay soo maciin bideen ayaa sheegtay inay ka siman yihiin baahida oo aysan iscaawin karin, iyaguna aysan waxba u awoodin.

Waxay soo jeedisay in dadkan laga taageero dhinacyada nolosha ee muhiimka u ah si ay dib mar kale ugu helaan isku filnaansho iyo soo kabasho ay isku maareeyaan.

“Hadda in ay oon iyo gaajo u le’daan ayay khatar ugu jiraan. Gabaad ay qoraxda iyo dhaxanta ka galaan ma haystaan. Daruuf waxay ku nool yihiin aysan horay u aqoon oo ku adag, xaquuq ayayna Puntland ku leeyihiin waa in ay qorshe ka yeelato.”

Faadumo ayaa sheegtay in haddii aan xal loo helin dadkan ay noloshoodu halis gali karto. Xeradan waxay yimaadeen iyadoo horay ay u joogeen in 350 qoys oo aan ku haysan dhamaan adeegyada aas-aasiga ah, taas oo meesha ka saartay fursadihii nolosha.

Dhibaatooyinka ka dhashay xilli roobaadyada gaabiska noqday waxaa ka mid ah inay kordheen dadka barakacay. Xeryaha ay tageen kama helaan nolol wanaagsan, taas oo galisa xaalad ka sii daran middii ay ka soo tageen.

The post Mudug: Dad roob yari ku cayroobay oo xeryo ku yaalla deegaan Xarfo ku wajahaya nolol xumo appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Qoyskan oo ka kooban saddex wiil iyo gabar, isla markaan agoon ah waxay dulsaar ku yihiin dad qaraabo la’ah. Waxaa laga soo eryay labo qol oo ay kiro ku daganaayeen iyo iskuulkooda bishii hore ee Maarso.

Malyuun waxay ka mid tahay 63 qof oo loogu yeeshay lacag dayn ah oo xabsi ay ku mutaysteen. Waxaa ku tiirsanaa qoysaskooda oo nolol-maalmeedka ay u soo dhicin jireen, taasi oo hadda meesha ka baxday.

Haweenaydan oo ka mid ahayd dad xoolaha qala waxaa isku-gaargaaray lacagta lagu yeeshay saddexdii sano ee la soo dhaafay, Ganacsato xoolaha ay ka soo daynsan jirtay si ay faa’iido uga hesho ayaa xirtay.

Dadka ay la joogaan carruurteeda oo danyar ah ayay sheegtay in 48 saacba mar aysan awoodin in ay dabka shitaan, taasi oo ku qasabtay in ay samayso si kasta oo cunno ay ugu heli karto ilmaha.

“Qoys burbur badan baa igu dhacay. Markii ilmihii saqiirka ahaa ee aad ka soo tagtay aysan kuu nabad qabin oo la dili karo. Markii gurigii ay kuu daganaayeen laga xirtay oo qof islaam ah oo abtigay dhalay la joogaan. Cunnada xabsiga la igu siiyo ayaan qof ugu dhiibaa ilmaha. Tii aan cuni lahaa ayaan iraahdaa iigu geeya.”

Waxay tilmaamtay in carruurta ay tan ugu wayn ay jirto 11 sano, sidoo kalana ay wehliso hooyadeed oo da’ ah, taas oo la nool xaaladda dhimirka. Waxay ka dayrisay dhibaatada ay ku jiraan ee dhinaca nolosha.

Ka hor xabsiga waxay ka masruufi jirtay qoyska miis ay ku iibinaysay hilibka ariga oo ay ku lahayd suuqa Gaalkacyo. Waxay sheegtay in ay ku filnayd maaraynta noloshooda, markii ay xorta ahayd.

Waxay heli jirtay maalintii lacag u dhaxaysa $5-$10 inkastoo mararka qaar ay suuq u wayn jirtay hilibka ama daymo looga qaadan jiray sida ay sheegtay. Arrintaas oo keentay in lagu yeesho lacag badan.

Waxay macaamiil la ahayd ganacsatada daynta darteed u xiray, kuwaas maxkamadii ay ka daweeyeen ay ku xukuntay bishii hore xabsi inta ay iska gudayso lacagta lagu leeyahay oo iyadu ay qiratay cadadkeeda.

Waxay sharraxaysa sida loogu yeeshay daynta ay xabsiga ugu jirto.

“Saddex maalmood markan joogaba ri’ baa igu go’da illeen waa waxaad biilanayside. Markan maanta lama neef aan qalo lacag baa igali jirtay. Hooyaday cafaayad baan u gadi jiray. Cafaayaddeeda, caanaheeda, ilmaha caanahooda, raashin, waxbarasho waxaas oo dhan anigaa la iga sugayay. Sidaas darteed baan ku daymoobay.”

Xoriyad la’aanta haysa ayay sheegtay in qoyskeeda uu dhinac walba ka saameeyay. Waxaa iskuulka haray labo ka mid ah carruurteeda oo door-firfircoon ka ciyaarayay waxbarashada dugsigooda.

Waxay ku bixinaysay duruusta ay dhiganayeen bishii $10. Waxay sheegtay in aysan awood u lahayn maaraynta cunadooda, hoygooda iyo noloshooda ee aasaasiga ah, taas oo ay ka niyad jabsantahay.

“Wax way baran jireen. Gabadho shanaad bay fadhisay, 11 jirna weeye, wiilkuna waa 8 jir hadda ayuu koobaad galay. 3 bil ayay ka maqan yihiin iskuulka. Waxbarashadooda awal bisha kowdeeda ayaan bixinayay, bishiina markii ay dhamaatay waxaa lagu yiri hooyadiin lacagta iskuulka ka keena ama baxa. Sidaas ayay uga soo tageen dugsi iyo iskuulka.”

Sida Malyuun dadka loo haysto daymaha ee ku xiran xabsiga Gaalkacyo ayaa loo ogol yahay in ay ku booqdaan ehelladooda iyo dadka ku taageeri kara in laga bixiyo daynta si looga saaro xabsiga.

Hase ahaatee, haweenaydan waxay ka cabanaysaa in aysan helin ehel iyo samafalayaal ka damqada xaaladda ay ku jiraan iyada iyo carruurteeda, isla markaana fududeeya in laga bixiyo lacagta.

Maxaabiista waxaa ku jira kuwa lagu haysto lacag magdhow ah. Waxaa ka mid ah Ciise Cabdulqaadir Cabdulle loo haysto saddex halaad, lacag ahaana u dhigma $2,100.

Ninkan oo xoogsade ah ayaa lagu xukumay lacagtan ama xoolaha, markii dhaawac aan ku talo gal ahayn uu u gaystay qof shacab ah, kaas oo uu ku fakaday laamiyeeri uu raray sanadkii hore ee 2025.

Qoyska Ciise oo barakac ku ah xero ku taalla Gaalkacyo wuxuu sheegay in uu awood waayay dhaqaale uu madaxbanaanidiisa ku soo ceshan karo. Xarigiisa wuxuu qoyskiisa 8 ah uu ka dhaxlay xaalad quus ah.

“Qoyskayga wax wayn baa iska beddelay. Qof aan ani ahayn malahayn. Anigaa u dhaqdhaqaaqi jiray. Cid kale oo u shaqayn jirtay malahan. Hooyada ilmaha inta ay i soo wacdo ayay i dhahaysaa meela shaxaad ma ka heshay? Ilmaha wax aan caano ugu soo gado mahayo. Cunigii yaraa wuu ooynayaa. Markaas baan dhahaa wax aan faro ku hayo maleh illeen anigii baa xiran.”

Wuxuu sheegay in noloshu ay u dayrisay, maaddama uusan awoodin bixinta lacagta la duldhigay, isla markaana aysan jirin cid ka taageeraysa in uu ka baxo xabsiga nolol xumada u horseeday qoyskiisa.

Wuxuu xusay in qoyskiisa uu ku tiirsanaa labadii bil ee u horreeyay xariggiisa lacag dayn oo uu ka qaadanayay dukaan xerada ku dhex-yaalla, taas oo hadda istaagtay markii cadadkeedu kordhay.

“Dayntii waa nalagu nacay. Qofka maanta laga soo qaado berri oo kale ayuu rabaa lacagta. Marka uu labo maalin oo isxigta kaa waayo waxuu ku leyahay waa iga go’een alaabta rabto.  Afarta bil ee aan xiranahay $250 doolar bay isticmaaleen.”

Waxay taageero cunno oo aan joogto ahayn ka helaan dadka dariska la ah, kuwaas oo ku taageera cunno bisil ama mid ciiriin ah oo ay dabka saartaan. Xaaladdaas waxay ku jiraan labadii bil ee u danbeeyay.

Ciise iyo qoyskiisa tobankii sano ee la soo dhaafay waxay ku noolaayeen Gaalkacyo. Waxay ka soo barakaceen dagmada Qalaafe oo shaqo la’aan uu uga soo tagay sida uu sheegay.

Waxaa jira dadaallo lagu taageeray qaar ka mid ah dadka daymaha ku mutaystay xabsiga sida ay Radio Ergo u sheegtay Maymuun Calinuur Gayfane oo ah guddoomiyaha ururka haweenka Gaalkacyo.

Bilihii Febraayo iyo Maarso saddex haween ah ayaa lagu guulaystay in laga saaro xabsiga, kuwaas oo u xirnaa lacag dayn ah. Lacago ay iska soo aruuriyeen ururka haweena Gaalkacyo ayaan lagu bixiyay.

Maymuun ayaa xustay in $25,000 ay ka bixiyeen haweenay muddo sanad ah xirnayd, halka kuwa kale $6000 iyo $3000 ay kaga soo saareen xabsiga. Waxay sheegtay in ay ku xusheen duruufta ay ku jireen.

“Waxaan ku dooranayay in ay cayr yihiin oo aysan xoolo u xaraysnayn. Waxaan ku dooranay in aysan haysan hanti muuqata. Waxaan ku dooranay in ay yihiin danyar u baahan garab istaag, Ilaahayna waa nagu guuleeyay. Markasta anigu afka dadka nugul baan ku hadlaa. Nugul markaan dhahayo waa carruurta, haweenka iyo naafada.”

Waxay tilmaamtay in ay guteen waajib ka saaraan caawinta dadka dhaqaale ahaan nugul oo weli uga baahan caawin dheeri ah. Waxay intaas ku dartay in bulshada magaalada ay ka wada qayb qaatan.

Dhaqaale xumada ka dhalatay fashil ku yimaada ganacsatada yaryar oo badanaa burbura iyo sixir bararka ayaa loo aaneeyay daymaha ku go’ay maxabiista lacagaha u xiran.

The post Gaalkacyo: Nolol xumo ka dhalatay waalidiin xabsi ku mutaystay daymo lagu yeeshay appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxay ka mid tahay haween danyar ah oo aan tiro koob dhab ah laga hayn, kuwaas oo dadka ka adeegta dukaamada raashinka, khudaarta iyo dharka u qaada alaabaha culus, iyagoo kula heshiiya lacag marba in ah. Waxay sheegtay in shaqadan ay u noqotay fursad muhiim ah.

Waa mid adag oo daal iyo dhabar xanuun leh, balse taasi kama joojiso, maaddaama ay tahay meesha kali ah ee ay carruurteeda raashin uga hesho. Maalmaha qaar waxay dhowr mar oo kala duwan qaadaa culays gaaraya 50 kiilo, taas oo dakhligeeda kordhisa.

“Waxaan ahay hooyo ilmaheeda u shaqaysata oo maalin kasta u soo xamaasha. Dabka waa shidanaa oo nagama damo, laakiin dhaale badan ma ahan. Ilmaha joogto ayaan uga biishaa, cidna ma tuugsado dhididkayga ayay ii cunaan carruurtayda.”

Faadumo ayaa sheegtay in uusan jirin qof kale oo qoyskeeda u shaqeeya. Ninkeeda oo da’ ah wuxuu muddo dheer dhul-yaalla u yahay cudurka sonkorta. Lacagta ay shaqayso ayay qayb ugu iibisaa daawooyin kaalmo ah oo uu u baahan yahay markasta.

Arintaas ayaa sababtay in ay soo xamaasho. Waxay sheegtay in maalmaha qaar ay dadka ka hesho wax ka badan intii ay kula heshiisay, taas oo fursad kale u noqota.

Haweenaydan ayaa tilmaamtay in shaqadaan ka hor ay noloshu ku adkayd, balse ay hadda isbeddel dareemayso.

Waxay joogto u raadin jirtay dhar dhaqid ay ka heli jirtay ugu badnaan hal dollar oo aan waxba u goyn jirin, ama faro marnaan ayay ku soo noqon jirtay.

“Magaalada ayaan soo dhex wareegi jiray marmar dhar yar ayaan dhaqi jiray mar caagag ayaan aruurin jiray oo sii iibin jiray wax badana igama soo galayn, laakiin hadda dadka ayaaba mar ku siinaya wax ka badan intii heshiiska.”

Faadumo ayaa sheegtay in ku dhawaad shan bil oo ay shaqadaan waddo ay si wanaagsan ula qabsatay. Waxay heshaa macaamiil cusub oo ay alaabta u gayso guryahooda ama meelo suuqa ka baxsan oo ay gaadiid ka sii raacaan.

Waxaa geeyay haween uga horreeyay oo la degan degamada Garas-baalley ee magaalada Muqdisho. Waxay xustay in uu kala duwnaansho weyn u dhexeeyo markii ay billaabaysay iyo hadda. Danbiisha ay ku shaqaysato waa lagu caawiyay, taas oo u baajisay qarashkii ay ku gadan lahay.

Shaqada waxay billowdaa labo saac maalin kasta, waxayna ka soo baxdaa shanta galabnimo, waxaana ka baxa $1 oo nooli ah. Guriga ay degan yihiin malahan biyo.

Waxay joogto uga iibsadaan ceel gaar loo leeyahay uu u jira 20 daqiiqo oo socod ah. Horraan waxay isku celcelin jireen 10 liitar oo ay darku ku caawiyaan.

“Biyaha lacagteena ayaan ku gadanaa oo tuubo nooguma jirto. Ceelka ayaan u lugeeyaa oo halkii jirigaan waxaa la iga siiyaa kun shilin Soomaali ah. Qoys weyn ayaan nahay waxaa nagu filan biyo badan. Dhar markii la dhaqayo illaa 8 jirigaan ayaan iibsannaa. Haddii aan lacag waayo waa ka soo daynsadaa markaan soo xamaasho ayaan dib isaga bixiyaa.”

Faadumo ayaa sheegtay in bishii Fabraayo ay dugsi gaysay 4 carruurteed ah oo markii hore ay dhaqaale xumadu ka hor taagnayd. Waxay isku darkooda ka dhiibtaa $12.

Qoyskeeda waxay Muqdisho yimaadeen 2023, markii beer ay ku lahaayeen miyiga magaalada Marka ay ka nacfi beeshay. Waxay ku nool yihiin xaafadaha danyarta ee Garas-baaalley.

Dad ehelkeeda ah ayaa ku caawiyay labo qol oo jiingad ah oo ay gabaadsadeen.

Haweenkan waxay shaqooyinka xamaalku u noqodeen fursad dahabi ah, maaddaama ay qoysaskooda cunno u heleen.

Raaxo Xasan Maxamed waxay sheegtay in tan iyo bishii Janaayo aysan ka walwalin cunnada, biyaha iyo baahiyaha kale ee reerkeeda. Dukaamo raashin oo Bakaaraha ku yaalla ayay macaamiishood u qaada waxyaabo kala duwan.

Waxaa ka soo gasha maalinkii $3.5 illaa $4 oo ay uga soo kabteen nolol xumo ay wajahayeen, taas oo u noqotay il dhaqaale iyo meel ay ku tashato si carruurteeda ay raashin ugu hesho.

Qoyskeeda oo 11 qof ah ayaa yaryaraysta wixii ay soo shaqayso.

“Labo mar ayaan karsanaa wixii habeenkii haray ayay subaxdii cunayaan. In aan carruurtayda dabka u shiday oo aysan reeraha tuugsanayn wax weyn ayay iiga dhigan tahay.”

 Raaxo ayaa sheegtay in ay ku filnaatay baahiyha carruurteeda saddexdii bil ee ugu danbaysay, kuwaas oo markii hore ku adkaa, maaddaama qoysku uu kaligeed ku tiirsan yahay.

Ninkeeda beeraha ka shaqayn jiray ayay sheegtay in uu baaga-muudo yahay tan iyo markii ay yimadeen. Dhowr mar oo shaqooyin xamaal ah uu raadshay ayuu ku hungoobay.

Haweenaydaan ayaa xustay in ay ku adkaatay fahamka shaqada markii hore ee ay ku cusbayd, balse dadaal ay samaysay ayaa u suuragaliyay in ay la qabsato. Waxay qoyskeeda ka saartay caqabad dhanka biyaha ah oo haysay.

Maalin kasta waxay u iibisaa 4 jirigaan oo ay dhaqaalaystaan si aysan uga dhamaanm, kuwaas oo aysan awoodi jirin horraan. Waxay ku faraxsan tahay in ay qoyskeeda maaraysay, carruurteedana ay waxbarasho gaysay.

“Wixii ilaahay iga siiyo ayaan ka helaa. Kayd lagama dhigi karo, laakiin dharka ilmaha waa ka helaa, saddex cunug ayaa dugsi ii dhigta bishii $6 ayaan ka bixiyaa.”

Raaxo waxay qoyskeedu ku nool yihiin buul maryo iyo geedo la isku geeyay ka samaysan oo uga dhisan xero barakac oo degmada Garas-baalley ku taalla tan iyo bartamihii bishii December sanadkii hore, markaas oo ay magaalada Muqdisho yimaadeen.

Dagaal u dhexeeya ciidanka dowlada iyo Shabaab ayay uga soo barakaceen duleedka degmada Qoryooley ee gobolka Shabeelaha hoose oo beeralay ay ku ahayeen. Colaadda ayaa ugu darsantay iyagoo horay u wajahayay saamaynta roob la’aanta.

Dhanka kale Barwaaqo Cusmaan Maxamed oo ka mid ah haweenka qoysaskooda xamaalka ka biila ayaa Raadiyow Ergo u sheegtay in ay masruuf joogto ah u hesho carruurteeda oo 6 ah. Alaabaha loo dhiibto oo kiilooyin badan ah ayay sheegtay in ay ku qasban tahay, maaddaama aysan doorasho kale haysan.

“Markaan baadiye ka imaanay qof daris ah ayaan dhahay meel laga shaqeeyo I gee oo Bakaaraha I keenay. Waxaan qaadaa illa konton kiilo ama labaatanle yaanyo ah meelo kala duwan ayaan geeyaa.”

Barwaaqo oo 37 jir ah ayaa sheegtay in ay tahay markii ugu horaysay oo xamaal ay ka shaqayso. Maalmaha qaar waxay aadaa dhar dhaqid ay ka soo hesho $4, taas oo dakhligeeda kordhisa. Toddobaadkii waxay heshaa $20 illaa $25 oo u kaafisay baahiyaha rerkeeda.

 Qoyskeedu waxay bishii November ee sanadkii hore ka soo barakaceen miyiga degmada Afgooye, markii ay isku raacday saamaynta roob yarida iyo dagaallada deegaanka ka dhacay.

Abaaraha iyo colaadaha ayaa horseeday in qoysas badan ay waayaan ilihii dhaqaalaha ee ay ku tiirsanaayeen.

Xaaladahan isbiirsaday waxay muujiyeen adkaysiga iyo dadaalka haween Soomaaliyeed oo markasta laf dhabar u ah qoysaskooda. Waxay u bareereen shaqooyin adag si aysan gaajo ugu joogin carruurtoodu.

The post Haween shaqooyin adag ka qabta Muqdisho oo maareeyay nolosha qoysaskooda appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waa xaalad ka dhalatay markii horaantii sanadkan laga jartay raashiin iyo gunno lacageed oo ahaa isha kaliya ee dhaqaale.

Dadkan ayaa sheegay inaysan haysan waxay dabka ku shitaan iyo shaqo ay ku maareeyaan noloshooda.

Maamulka xeryaha qaxootiga ayaa Radio Ergo u sheegay in go’aanka looga jaray gargaarka uu la xiriiro inaysan qaxooti aheyn oo ay yihiin dad Kenyaan ah.

Waxay ku tilmaameen musiibo mugdi galisay noloshooda, taas oo laga goostay iyagoo aan lag war-galin kaalmadii ay siin jirtay hay’adda WFP ee istaagtay.

Cabdullaahi Yaasiin Warsame oo qoyskiisu uu ku jiro kuwa gargaarka laga joojiyay ayaa xusay inaysan waligood noqon Kenyan, balse laga jartay gargaarkii ay qaadan jireen sabab la’aan.

Qoyskiisa oo ka kooban 13 qof ayuu tilmaamay inay wajahayaan nolol hubanti la’aan ah oo uusan ogeyn goorta ay ka baxayaan.

“Murug badan buu nagu keenay raashinka waa u baahanahay. Kaarkii waa u baahanay, ilaahay baan u deganahaye waxaan u deganahayba gaarkuu ahaa. Wax ganacsi ah iyo wax dal iyo debed iiga imaanayay ma jirin.”

Cabdullaahi ayaa xusay inay u joogaan 10 carruur ah oo aan wali qaan-gaarin iyo hooyadii oo ah waayeel naafo ah oo la nool cudurada macaanka iyo dhiig-karka.

Wuxuu noloshooda ku maareyn jiray 110-kiilo bariis ah, 40 kiilo oo digir ah iyo 15 liiter oo saliid ah iyo gunno lacageed oo ah $43 oo ay heli jireen labadii biloodba mar.

Wuxuu tilmaamay in qiimeyn lagu sameeyay qoyskiisa sanadkii hore in loo aqoonsaday qoys nugul oo aan ka marmin raashinka deeqda ah.

Bishii Feberaayo ee sanadkan ayaa laga jartay xilli lagu daray liiska dad haysta dhalashada Kenya oo aan xaq u laheyn inay qaataan kaalmada.

Wuxuu beeniyay intaasi ay jirto. Wuxuu sheegay in carruurtiisu aysan wali gaarin da’da qaan-gaarka ee sharciga Kenya lagu qaato, isaga, xaaskiisa iyo hooyadii oo la nool.

Wuxuu intaas ku daray in qoyskiisa oo ballaaran ay maanta gacan hoorsadaan xaqooti aan wax badan tari karin, maadaama ay yihiin dad aan ku filneyntooda.

“Habeenada qaar waxaa dhacda in aanba dabka waxba loo saarin oo hore ayayba noogu dhacdday oo caawadan in ay dhacdo ayaa laga yaabaa, waayo wax raashin ah nooma yaalo.”

Ninkan oo ah 42 jir ayaa xusay inuu qabto shaqo waardi ah oo ah ilaalinta goobo ganacsi. Wuxuu bishii ku qaataa $60.

Wuxuu sheegay inuu yahay dhaqaale yar oo xataa aan ku filneyn iidaanka reerka iyo waxbarashada 5 carruur ah oo dhigta dug Qur’aan, kuwaas oo uu awoodi waayay inuu ka bixiyo $35 oo uu ka dhiibi jiray bishii.

Cabdullaahi ayaa tilmaamay in tan iyo markii laga joojiyay gargaarka uu ku noq noqonayo xarumihii uu kaalmada ka qaadan jiray.

Ma helin jawaab rajo galisa, balse wuxuu dadaal ugu jiraa sidii uu hay’adaha ku shaqada leh ugu qancin lahaa in dib loogu billaabo xuquuqdii laga joojiyay.

“Hay’adihii xaaladeena u xil saarnaa illaa iyo hadda waxba kama hayno. Waan orodnaa aniga oo ku noqnoqnay xafiisyada, balse albaabadii ayaaba galitaankoodii adkaaday. Raashiin la’aan ayaan ka cabaneynaa. Kaarkii aan ku tiirsaneyn waxaaba la leeyahay sistemka waa laga saaray, sababtana ma garaneyno.”

Qoyska Cabdullaahi ayaa sanadkii 1994, colaad uga soo qaxay miyiga gobolka Jubada Hoose oo ay ku dhaqanayeen xoolo ay hadda ka faro-maran yihiin.

Dad gaaraya 39,000 oo qof ayaa bishii labaad ee sanadkan laga jaray gargaar ay qaadan jireen, sida ay Radio Ergo u xaqiijisay laanta dowladda Kenya u qaabilsan qaxootiga.

Go’aankan ayaa ah mid daba socday tallaabooyin horay loogu dhimay kaalmada raashiinka iyo lacagta ah ee la siin jiray boqollaal kun oo qaxooti ah oo ku nool xeryaha Dhadhaab.

Dadku ma ahan kuwo ka sii baaraan degay xaaladan taabatay noloshooda, walina aysan xal u helin.

Qoysaska qaxootiga ah ee la dhibaatoonaya gargaarka laga jartay waxaa ku jira kuwa si toos ah ugu lug yeeshay qaadashada sharciga Kenya.

Abshiro Aadan Ibraahin waa qaxooti sharciga Kenya qaadatay sanadkii 2025, kadib 32 sano oo ay ku noolayd xeryaha qaxootiga.

Hore kama dareemin saamaynta oo ku dhowaad hal sano ayay qaadanaysay gargaarka, laakiin wax walba waxay is bedeleen bishii Febraayo ee sanadkan oo qoys keeda oo siddeed ah laga joojiyay 100 kiiilo oo raashiin ah, 16 liiter oo saliid ah iyo $30 oo ay qaadan jireen labadii bilba mar.

“Xaaladeenna guud aad bay u xun tahay waa garan kartaa qoys siddeed qof ah oo raashinkii laga gooyay. Gabar xaafadda dagan ayaa isoo ururiya 15-kiilo bariis ah iyo saliid.”

Abshiro ayaa tilmaantay in qoyskeeda oo ay ku jiraan 5 carruur ah oo ayeeyo ay u tahay ay ku xuquuq beeleen sharciga Kenya oo u jeedada ay u qaadatay aheyd inay ku hesho shaqo ay ku kabto qoyska.

Bishii July 2025 ayay Nairobi u raadisay shaqo, iyadoo rumaysnayd inay uga fursad fiicnayd xeryaha qaxootiga, balse 30 casho kadib ayay ka soo noqotay iyadoo aan waxba soo helin.

Tallaabadii ay qaaday waa mid ku noqotay caqabad aysan xallin karin, dibna aysan uga noqon karin.

Waxay ka qoomameyneysaa in carruurtii ay dartood u qaadatay sharciga si ay u koriso ay sabab u noqotay inay waayeen xaquuqdii joogtada ahayd ee ay ku tiirsanaayeen.

 “Caqli la’aan ayaa ii gaysay sharicga Kenya umana malaynayn in kaarku sidaa u xumaanayo. Danta igu kaliftay waa shantaas carruurta ah ee la igu dayriyay oo aan qaraabo lahayn. Kama maarmi karno kaalmada qaxootiga.”

Abshiro oo 50 jir ah ayaa sanadkii 1992, amni darro uga soo qaxday deegaanka Sanguuni oo hoos taga magaalada Kismaayo ee gobolka Jubada Hoose.  Waxay noloshoodu ku tiirsaneyd tacabka beer afar higtar oo ay leedahay.

Khaliif Dhuubow Jeelle oo ah guddoomiyaha xerada Xagardheer ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in guddoomiyaasha xeryaha Dhadhaab iyo guddi ka socda qaxootiga ay marar badan ku noqdeen xafiisyada wax ka qaban kara xaaladan, balse aysan ka helin jawaab wax badasha.

Dadka ayuu xusay inay yihiin kuwo nugul oo aan adkeysan karin, kana maarmin in la taakuleeyo.

 “Xaaladda dadkaasi aad ayay u xuntahay oo dhibaato badan ayay qabaan sababta oo ah xeryaha qaxootiga waxaa loo joogay waa raashin iyo nabad gelyo uun haddii raashinkii la waayay in dhibaato jirto qofna kama dadna. Macluul baa jirta. Haddii la baaro waa hubaal in la arkayo dad ay macaluuli hayso.”

Saddexdii sano ee la soo dhaafay waxaa la dhimay raashiinka iyo lacago ay iidaan ku gataan oo ah waxa ugu muhiimsan noloshooda, halka dadka qaar laga jaray. Arimahan waa kuwo ay hay’aduhu la xiriiriyeen dhaqaalaha oo yaraaday.

The post Nolol xumo ka dhalatay qaxootiga Dhadhaab oo laga jartay gunno gargaar oo la siin jiray appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Qoysaskan oo ah beeralay ayaa ku qasbanaaday inay barakacaan markii dab la qabadsiiyay beero ay noloshoodu ku tiirsanayd iyo guryihii ay deganaayeen. Qasiido Nuur Xasan waxay cunno, biyo iyo hoyba u la’dahay carruurteeda oo sagaal ah oo ay kula biirtay xerada Kuusow ee duleedka magaalada Baydhabo.

Ma helin wax caawinaad ah oo ku filan. Dadka xerada horay u daganaa hadba qoyskii dabka shita ayay ka codsataa inay siiyaan raashin bisil iyaga oo iskugu soo dardara wax aan ku filnayn ilmaheeda hal waqti.

“Dhibaatadii ugu xumeyd ayaa i haysata; baco onkor mahaysanno gogoshii waa la iga soo gubay, sariirihii waa la iga soo gubey. Markii hore inta colaadan aysan bilaaban nolosheyda wAy fiicnayd. Wixii hore beerta iigu baxay oo keyd ah ayaan cunaynay.”

Qasiido cunno xumada waxaa u dheer hoy la’aan. Waxay carruurteeda ku haysaa meel bannaan xilli roobabka gu’gu ka curteen gobolka. Waxay tilmaamtay in xaaladdahaas is biirsaday ay sababeen in saddex carruurteeda ah ay soo ridato qandho aysan u helin dhakgtar u faahfaahiya waxay tahay.

Waxay u sababaysay in xerada ay ka jirto kaneeco badan aysan haysan meel ay ka galaan. Waxay tilmaamtay in xaaladdoodu ay ka sii darayso aysanna hayn wax ay ku dabiibto taas oo culayska ku sii kordhinaysa. Goobaha caafimaadka oo inta badan lacag ah ayay xustay in aysan hayn qarash ay ku gayso.

Qoyska haweenaydan oo ku tiirsanaa beer saddex hekter ah oo ay ku lahaayeen deegaanka Kurji oo ay deganaayeen iyo saddex kayd oo raashin ah ayaa laga gubay.

Waxay tilmaantay in dagaalku uu ku soo aaday xilli ay beerteeda gelisay abuurkii ugu badnaa ka dib saddex sano oo roob yari jirtay darteed aysan waxba tacban. Waxay hadda heshay roobkii ugu horreeyay balse rajaddaas ayaa meesha ka baxday markii ay ku qasbanaatay inay iskaga soo cararto.

“Welwelka hadda beertii ayaa iigu weyn. Beerteyda oo hadda abuurkeeda bannaanka yaallo wax lagu oodana lahayn ilaa iyo haddana colaadii ay socoto meel aan wax ka qabtana aanan hayn. Carruurtna beertay ku tiirsanaayeen intee la’adaa? Sidee looga bixi doonaa ayaa i haysata?.”

Beerta Qasiido waxay ku tabacday dalag iskugu jira qudaar iyo raashin. Waxay filaysay in haddii ay roob fiican hesho ay kaga soo go’ayaan dalag ku kacaya ku dhawaad saddex kun oo dollar markay suuq gayso.

In filashadaas ay ku hungowday waxa u dheer dayn dhan $600 oo ku gashay tacbidda beerta. Daynta lagu leeyahay intaas kuma eka waxaa jira $1,200 oo ay raashin uga qaaday dukaanno deegaanka ku yaalla labadii sano ee la soo dhaafay oo beertu tacab la’aan ahayd.

Qasiido oo keligeed korisa carruurta oo lagu furay aanna lagu daryeelin ayaa sheegtay in colaaddu ay u raacday xilli ay horay noloshooda saamayn taban ugu yeelatay roob yarida soo laalaabatay. Waxay xustay inaysan hayn qorshe ay qoyskeeda uga saari karto nolol xumada ay ku jiraan.

Dhamaan qoysaska ka soo barakacay deegaannada colaaddu gaartay ayaa si isku mid ah u wajahaya nolol xumada. Xaawo Cali Aadan waxay sheegtay in qoyskeeda 12 qof ah ay ku adag tahay inay helaan wax ay hal mar cunaan tan iyo tobankii bishii hore oo ay ka soo barakaceen deegaanka Kuusow.

Haweenaydan oo ah 43 jir ayaa sheegtay in markii ugu horraysay nolosheeda ay dantu ku qasabtay in ilmaheeda ay ku masruufto wax ay dawarsi ku soo hesho. Arrintaas ayay ku qasbanaatay markii dab laga qabadsiiyay aqal ay deganeyd, agabkii yaallay iyo beer afar hektar ah oo noloshoodu ku tiirsanayd.

“Markii colaada billaabatay wax la’aan ayaan noqonay. Hadda markii aan halkan imaaday wixii walaalaha isoo siiyaan ayaan halmar ukarinaa intaas ayey cunayaan oo aan deeqin. Nolosha aan ku jiro aad ayaan ugu dhibaataysannahay.”

Dhanka kale, waxay dadka xerada degan oo dhan la wadaagaan biyo yari xooggan oo xerada ka jirta. Waxay biyaha garab uga doontaan ceel riig ah oo u jira qiyaastii 3 km. Waxay tilmaamtay in fogaanta ay u dheertahay biyaha oo halkii jirgaan la siiyo shan kun oo shilin Soomaali ah taas oo aysan awoodin.

Waxay ku qasbanaatay in dadka iibsan kara ay ka barido. Maalinta dhan waxay heshaa ugu badnaan 10 liitar oo aan cabbis xitaa ugu filnayn qoyskeeda oo badan darteed.

“Culaysyada hadda i haysto waxaa weyaan biyo iyo baad la’aan lama noolan karo ayaga ayaan aad uga baahanahay iyo nolosha. Hoy, jirgaaman biyaha aan ku shubto iyo lacag wax aan ku gato ayaan u baahnahay. Wax aan haysto malahan dharkii aan xiranayay waa la iga soo gubey.”

Xaawo oo xerada Kuusow oo ay ku sugan tahay ku timid safar lug ah oo ay ku soo jartay masaafo dhan 40 km oo dhaxaysa Baydhabo iyo deegaankeeda ayaa sheegtay inay naawilaysay inay xerada ka heli doonto nolol dhaanta midday ka timid, balse ma helin.

Nolol xumada waxaa u dheer qasaaraha ay kala kulmayso beerteeda. Waxaa laga soo barakiciyay xilli ay saartay abuur ay ku qarash-garaysay $1,500. Waxay naawilaysay in haddii ay roob badan hesho ay ka faa’iiddo ugu yaraan $3,000. Balse rajadaas ayaa hadda noqotay mid dhicisowday.

Dhanka kale, waxay xustay inay adkaan doonto in ay dib ugu laabato deegaankooda xitaa haddii colaadda la xalliyo. Sababta ugu wayn waa in la gubay beerta oo hadda u baahan in dib loo soo billaabo hawsheeda. Saygeeda oo ah waayeel ayaan qayb ka qaadan karin hawshaas waana sababta keentay niyo-jabkeeda.

Qoysaskan oo horay saamaynta roob yarida kala sinnaa beeralayda gobolada Bakool iyo Bay oo aan labo sano wax wayn beeran ayay xaaladdan ku qasabtay barakaca, markii ay meesha ka baxeen beerihii ay u shin tirinayeen.

Guddi maamulka degmada Bardaale ay u xilsaareen tirakoobka dadkan ayaa sheegay in colaadda ay ka barakaceen in ka badan 2,500 oo qoys. Maxamed macalin Mintaan oo ah guddoomiyaha guddigaas ayaa sheegay in colaadda oo socota labo bil oo xiriir ah darteed weli ay dadku sii barakacayaan ayna ku fidayso deeganno hor leh.

Wuxuu ka dayriyay xaaladda dadka oo uu sheegay in ay ka sii darayso aysanna helin wax gargaar ah illaa iyo hadda sida ay ku ogaadeen inta ay xog aruurinta samaynayaeen.

Samaynta colaaddaha u dhaxeeya qabiilada Soomaalida ee sii kordhaya ayaa saamayn xooggan ku yeesha sanad kasta kummannaan qoys oo ku waaya kaabayaashooda dhaqaale taas oo gaarsiisa saamayn ay adag tahay in ay ka soo kantaan.

The post Qoysas nolol xumo ku wajahaya Baydhabo markii laga gubay beero iyo kayd raashin appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Xaaladaan waxay galeen dhamaadkii bishii Maarso, markii duqaymo lagu burburiyay ilihii dhaqaale ee ay ku tiirsanaayeen.

Qoysaska qaar ayaa ku qasbanaaday inay u barakacaan degmooyinka Baraawe iyo Afgooye oo ay maciin bideen. Waxaa se jira qaar ku haray aan guurin oo wajaha dhibaato xooggan.

Aadan Geeddi Maxamed oo ka mid ah dadkaas ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in duqeyntu dhaxalsiisay in qoyskiisa toddobo qof ah uu u waayo waxay dabka ku shitaan. Hadda waa dawarsade wali ku nool deegaanka Buulo-khaliif.

Dadku waxay ku caawiyaan ayuu qoyskiisu ku tiirsan yahay, balse waa mid aan isku haleyn laheyn, maadaama saameynta amni xumadu ay dhaawacday qoysaska isaga kaalmeeya.

“Maalintii laba mar ayaan wax karsan jirnay laakiin hadda way nagu cuslaatay oo halmar hadaan helno waa alxamdullillaah. Markii hore xaaladdeena way iska fiicneyd laakiin hadda aad ayaan u liidannaa.”

Aadan ayaa xusay inuusan kalsooni ku qabin joogista deegaanka, cabsi uu ka qabo inay la kulmeen duqeyn darteed.  

Meel uu aado oo nolol ay uga horeyso oo uusan garaneyn iyo dhaqaale uu ku guuro oo uusan haysan ayuu tilmaamay inay ku kalifeyso in halkan uu sii joogo.

Cunno yarida ayuu sheegay inay u dheertahay biyo yari. Biyaha ay cabaan waxaa ku caawiya dariskooda oo ugu badnaan ay ka helaan 20 liitar maalinkii.

Duqeyn labo mar ah oo uu wajahay bishii Maarso ayuu xusay inuu ku waayay keyd lacageed, baraago uu biyaha ku keydsado, gaari uu qoyska ugu shaqaynayay oo bishii uu ka heli jiray $300 illaa $400, guri labo qol ah, beer afar hiktar ah oo ay ugu beer naayeen galley iyo khudaar.

“Seddex milyan oo shillin Soomaali ah ayaa iga gubatay, 2 baraag ah way iga gubteen. Habeen ayay ahayd. Bannaanka ayaan iska jiifnay, dadna waxba kuma gaarin. Ilaahey ayaa dadka ka badbaadiyay.’’

Aadan ayaa intaas ku daray in xaaladan ay waxbarasho la’aan dhigtay 4 carruur ah oo dugsi Qur’aan u dhiganayay. Macalinkii wax barayay ayuu tilmaamay inuu ka mid noqday dadka barakacay.

Ninkan oo 40 jir ah ayaa sheegay in burburka dhaqaale ee gaaray uusan haysan wuxuu uga soo kabto. Walaaca uu qabo ayaa ah in waqti dheer uu xaaladan ku sii jiro.

Deegaanka Buulo-khaliif ayaa ah mid aan ku jirin gacanta dowladda iyo Alshabaab oo ku dagaalama. Dadku waxay dhibane u yihiin duqeymaha diyaaradaha, balse ma xaqiijin karaan cidda leh, walina ma jirto qolo sheegatay masuuliyadda.

Dadka halkan ku nool ayaa u badan beeraley iyo xoolo dhaqato. xaaladda amni ee la soo gudboonaatay ayaa ugu darsantay saameynta jiilaalka oo yareeyay nacfiga xoolaha iyo wax soo saarka beeraha.

Qoyska Maxamed Xaaji Axmed oo 26 bishii hore ka barakacay tuulada waxay hadda nolol xumo ku wajahayaan xerada Gegsow ee duleedka degamda Baraawe.

Naftooda oo kaliya ayuu xusay inay la baxsadeen, halkanna aysan uga soo horeyn ehel iyo cid kale oo caawisa.

Carruurtiisa oo sagaal ah ayuu sheegay inay inta badan ku seexdan gaajo. Waxa kaliya ee hadda ay helaanna ay yihiin raashin bisil oo isaga iyo xaaskiisu ay soo dawarsadaan.

Xerada ay maciin bideen oo ay ku wajahayaan hoy xumo ayuu tilmaamay inaysan laheyn adeegyada asaasiga ah, sida waxbarasho, caafimaad iyo biyo.

“Biyaha aad iyo aad ayaan culeys ugu qabnaa, mana gadan karno. Ceelasha aan mararka qaar ka soo dhaansannaa jirgaan. Dadka muslimiinta ah iyo dariska ayaa jirgaan nagu caawiya.”

Maxamed ayaa intaas ku daray in barakacu uu uga sii daray noloshooda oo markii hore adkeyd. Wuxuu sheegay in 40 ari ah oo uu dhaqanayay ay ka la’deen bilihii November iyo December markii ay waayeen calaf ay cunaan, sidoo kalana ay u suurta gali wayday inuu tacbado beertiisa oo siddeed hiktar ah roob yari awgeed.

Xaaladaas darteed wuxuu sheegay in nolosha qoyska uu ku dabarayay deyn uu ka qaadanayay ganacsato deegaanka ah.

“Deymo ayaa la igu leeyahay. $200 ayay igu leeyihiin dad ganacsi ku leh deegaanka oo aan cunto uga qaatay carruurta labadii bilood ee u danbeysay, deegaankiina waan ka soo guuray, dayntiina waa la igu leeyahay wali ma bixin, culeyskaas ayaa i haysta, barakacna waan ahay.”

Maxamed ayaa sheegay in duqeymaha oo uu la kulmay markii ugu horraysay uu ku waayay goygiisa oo labo qol ah. Uma cadda goorta ay suurta gal tahay inuu ku noqdo tuulada oo uu sheegay in hadda uusan ku aamini karin naftiisa.

Tirakoob rasmi ah lagama hayo qoysaska duqeymaha uga barakacay deegaanka Buulo-khaliif, tan iyo bishii Maarso. Amni xumadu waa culeys aysan dadku xamili karin, walina aan xal loo helin.

Ibraahim Cusmaan oo ah guddoomiyaha xerada Gegsoy ee magaalada Baraawe ayaa Raadiyow Ergo u sheegay inay soo gaareen in ka badan 50 qoys oo qaarkood ay soo lugeeyeen masaafo dhan 110 km illaa 120 km.

Dadkan oo xaaladoodu liidato ayuu xusay inaysan helin kaalmo dowladeed iyo mid hay’adeed, guddoonkuna uusan waxba u qaban karin. Waxay ku biireen in ka badan 450 qoys oo xerada horay u degganaa, kuwaas oo deegaano gobolka Shabeellaha hoose ah uga soo barakacay abaaro iyo amni xumo.

“Waxay ka soo barakaceen guryahoodii. Duqeyn xooggan ayaa ku dhacday. Dadkaas dad naafo ah iyo kuwa nugul ayaa ku jira. Kuwa ugu liita waa haweenka, carruurta iyo waayeelka.”

Ibraahim ayaa sheegay in dadkan haddii aysan gargaar helin ay xaaladoodu ka sii dari karto. Wuxuu tilmaamay in maamulka deegaanka ay gaarsiiyeeen dhibaatooyinka haysta, balse aysan jirin wax jawaab ah oo illaa hadda ay ka heleen.

The post Qoysas laga gubay hantidooda oo Shabeellaha hoose ku wajahaya xaalad nolol xumo appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Waxaa ka soo sal-kiciyay roob yari xoolihii ay ku tiirsanaaayeen ka dhigtay wax baaba’ay iyo in nacfi beeshay iyo ilihii ay ka cabbi jireen biyaha oo qallalay.  Waxay xeryaha deegaanka soo galeen iyaga oo fara-maran.

Farxiya Daa’uud Cumar waa haweeney umul ah oo iyada iyo qoyskeeda oo toban ah ay hubanti la’aan ku haysato deegaankii ay u yimaadeen sidii ay ku heli la hayeen gargaar bani’adannimo, balse kuma haystaan noloshii ay soo raadiyeen.

Haweeneydan ayaa xustay inay u dheer tahay gaajada hoy la’aan. Waxay deegaankan ku soo aadeen iyada oo ay curteen roobabka guga.

“Roob ayaa nagu imaaday. Meel waxaan degnay biyo mareen ah. Biyihii ayaa raashinka naga qaaday. Cunugta meel aan roobka kala galo ayaan waayey. Markaa  meeshii waan ka guurnay. Meel aan biyo mareen ahayn oo banaan ayaan u soo guurnay”.

Farxiya ayaa sheegtay in kasta oo dadka deegaanka ay u sameeyeen gurmad yar oo raashin iyo biyo haddana wixii lagu taageray ay ka hallaabeen markii ay ka qoyeen maaddaama aysan gabaad haysan.

Hadda waxaa maskaxdeeda culeys ku haya calool marnaan ilmaheeda ka ugu yar uu dhallan wax ka yar bil kuna soo dhashay jidka intii ay ku soo jireen, inay dibad-yaal u yihiin kaneecada, qabow iyo fallaaraha cadceeda.

Saadaasha SWALIM ayay sheegaysa in gobolka Jubada la filayo inay ka da’aan roobab xooggan, dadka deegaanka ayaa isku diyaarinaya, balse farxiyo iyo inta la mid ah waxay ka welwelsan yihiin inuu saamayn ku yeesho.

Haweeneydan sidoo kale, ma haysato maacuun iyo dhar ay huwadaan, maaddaama ay ka soo tageen markii ay waayeen lacag ay gaari ku soo kiraystaan.

“Sijaayad ayaan ku seexanaa ma garatay. Joodari iyo waxaas ma jiraan oo dhul la dhiganaayo. Dhulka ayaan seexanaa. Goshayada sidaas weeye”.

Farxiya ayaa sheegtay in ay geedi soo ahaayeen 25 maalmood oo ay raadinaayeen meel nolol iyo biyo ay ka helaan oo ku negaan karaan. Waxaa socdaalkooda sii dheereeyay inay dhashay intii lugta ay ku soo jireen. Waxay xustay in jidka meel cidlo ah iyada, ilaheeda iyo haweenay kale looga soo tagay, halka ninkeeda carruurta kale uu soo qaaday.

Saddex maalin kaddib waxaa jidka uga hor tagay dhakhaatiir ka shaqeeya xarunta cafimaadka  deegaanka Kulbiyow, kuwaas lagu wargeliyay in wadada looga soo tagay. Waxay tilmaamtay in iyada iyo ilmaheeda ay siiyeen dawooyin fuuq celin ah, iyo gaari tuulada ku keenay.

Waxay sheegtay inay ku soo beegmeen xilli xaaladeeda ay halis ku sugnayd.

“Markaas waan xanuusanaa aniga. Waxaan lahaa wadno xanuun. Korka aan ka bararay. Dhiiga ayaa la iga cabbiray. Dhiig la’aan ayaa ku haysa ayaa la i dhahay. Sharoobooyin iyo fiinto ayey i siiyeen. Bararkii wuu iga dhacay. Waan fiicnaaday.”

Qoyska Farxiya waxaa dhaafay 35 lo’ ah oo qaar ay waddada kaga imaadeen markii ay socon waayeen iyo 25 neef oo ari. Hadda waxaa u jooga 3 neef oo aysan ku qabin wax dheef ah. Iyadda iyo dadka la midka ah waxay rajaynayaan in ay helaan caawinaad maaddaama ilahoodii dhaqaale ay meesha ka baxaan.

Qoysaskan oo deegaansaday meel u jirta 3 km deegaanka Kulbiyow ayaa hadda roobka awgiis uga guuray meeshii ay ku furteen markii ay noqotay meel biyo mareen. Hadda waxaa ay dagan yihiin meel 2 km jirta.

Qoyska Xasan Salaad Nuur oo ka mid ah qoysas soo barakacay, ayaa wajahaya duruufo is-biirsaday oo aysan filayn. Waxay dantu bidday iny dadka deegaanka u dan sheegtaan, kuwaas oo aan wax badan dhaamin.

Ninka ayaa sheegay inuu cunno ku filan u la’ yahay qoyskiisa oo ka kooban 17 qof oo ay toban carruur yihiin. Waxaa u raaca in dhibicda roobka aysan haysan meel ay ka galaan.

 “Laba habeen ayaan waynay meel aan roobka ka galno oo uu nagu da’ayey. Baco xun-xun oo googo’aya ayaan waddanay. Xitaa dhowr neef oo xoolo ah oo aan waddanay waa naga dilay roobka. Lix neef oo adhiya ayuu iga dilay.”

Qoyska Xassan ayaa ka soo barakacay baadiyaha deegaanka Santaaro oo hoos taga Buulo-xaaji halkaas oo ilihii biyaha ay ku tiirsanaayeen ay la qalaleen roob la’aan, halka xoolihii ay ku tiirsanaayeen oo ahaa 40 neef oo lo’ ah iyo 30 ari ah ay ku waayeen baad iyo biyo la’aan.

Ninkan ayaa sheegay inay galeen xaalad hubanti la’aan ah markii xoolihii ay dhaafeen. Xassan ayaa sheegay in deegaanka Kulbiyow uusan ku oolin dukaan uu raashin, sonkor iyo caano dayn ah uu uga soo qaadi karo maaddaama uusan cidka ka aqoon.

Wuxuu intaas ku daray in inta weji garaneysa aysan wax u ogalayn maaddaama ay og yihiin in uu yahay nin barakaca oo xoolihii ay ka le’deen.

“Xoolaha abaar ayaa nag ka dhigtay. Wixii joogay wax ay cunaan waa waayeen, Biyo waa Waayeen. Santaaro warihii waa abaar. Abaaloley waa abaar. Baqdaad waa abaar. Xoolaha wax ay cunaan waa la waayey. Biyo dadka ay cabaan waa la waaye.”

Ninkan ayaa sheegay in sanadkii hore xilligan oo ay nolosha qoyskiisa ay sidan ka wanaagsanayd balse maanta ay joogaan xaalad oo uusan garanayn si uu u maareeyo xilligan.

 Maxamed Cabdullaahi Cumar oo ka mid ah dadka deegaanka Kulbiyow ayaa Raadiyow Ergo u sheegay in dadka deegaanka iyo maamulkooda ay si iskaashi ah raashin ugu aruuriyeen dadka soo dul dagay.

Wuxuu xusay inaysan wax ka qaban Karin baahida jirta, wuxuu intaas ku daray in hadda dadkan ay ku sugan yihiin xaalad bani’aadannim oo halis ah.

 “Waxaan awoodnay in aan adhiga aan haysanayn iyaga u gadno oo ku caawino. Hay’adda iyo cid kale waxba uma’aanan waydiinin. Ninka deegaanka ah waxaan ka qaadaynay neef adhiya oo buuran aan gadno. Ganacsatada iyo dukaamada lacag. Maamulka aan dib u galno. Sidaas ayaan dadkaas ku caawinay.”

Ninkan ayaa sheegay in ay isaga oo tarayaan dadka weli deegaanka imaanaya iyaga oo aan wadan wax sahay ah. Dadka deegaanka ayuu xusay inay wax badan dhaamin maaddaama ay roob yaridu wada saamaysay gobolka.

The post Jubbada hoose: Qoysas xoolo la’aan noqday oo nolol xumo ku wajahaya xeryo ay galeen appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.

Sahra Cali Abokor oo qoyskeedu ka mid yahay ayaa sheegtay in xerada ay soo maciin bideen, markii ay bixin waysay $30 kirada billaha ah, masruufka iyo waxbarashada carruurteeda, balse kama aysan helin nolol u dhaantii middii ay ka yimaadeen.

Xeradu ma lahan dhamaan deegayda aas-aasiga ah, gaar ahaan caafimaadka, iyo waxbarashada. Waxay ku nool yihiin cooshad yar oo maryo duug ah iyo geedo ka samaysan, taas oo aan wada qaadin qoyskeeda.

“Xaalad aan wanaagsanayn ayaa meeshaan nagu haysata. Dhibaato badan iyo busaarad ayaan ku jirnaa. Caafimaad darro iyo nadaafad xumo ayaa iskugu kaaya darsamay. Musqul malahan daasado ayaan isticmaalnaa habeenkii oo subaxda la daadiyaa. Caqabado badan ayaa na haysta.”

Sahra oo keligeed korinaysa 8 carruur agoon ah ayaa sheegtay in November 2025 laga soo eryay shaqo nadaafad ah oo ay ku helaysay $100, taas oo ay u qaban jirtay qoys Hargaysa degan. Dadkii ay u shaqayn jirtay waxay u sheegeen inaysan qarash ku bixin karin nadaafad.

Dhaqaalahaas markii uu meesha ka baxay waxay awoodi waysay inay maarayso nolosha carruurteeda. Waxay in badan raadisay shaqooyin xamaal ah, balse ma helin.

Qoyskeedu joogto uma heli karaan cunnada iyo biyaha. Waxay ku tiirsan yihiin raashin bisil oo darisku ku caawiyo iyo $1 oo mar mar ay ka hesho ehel ay u dan sheegato. Maalinkii waxay isticmaalaan hal jirigaan oo dariska dhaama ay waydiistaan.

“Biyo nagu filan ma helno. Xaalad xun ayaan ku suganahay, mana shaqaysano. Xeradaan nolol aad u xun ayaa ka jirta waxna faraha kuma haysanno. Hargaysa meel aan ugu laabano ma jirto, halkaan ayaan maciinsanay.”

Sahra ayaa sheegtay in meesha ay degan yihiin oo ah dhul dad gaar ah ay leeyihiin lagu wargaliyay inay isaga guuraan. Ma garanayso meel kale oo ay degaan.

Haweenaydan oo dhiig-kar qabta ayaa xustay inaysan heli karin daawada kaalmaatiga ah. Markii ay xanuun badan dareento ayay sheegtay inay wacato gabadh ay qaraabo yihiin oo Hargaysa degan, taas oo daawada uga soo daymata farmashiye ay garanayso.

Sahra waxaa walwal dheeraad ah ku haya wiilkeeda curud oo qaba xanuunnada dhimirka, kaas oo ku xiran xarun magaalada ku taalla oo dhowr bil aysan ka bixin qarashkii.

“Cilaaj ayuu iiga xiran yahay $250 ayay igu leeyihii, maalin walba waxay I dhahayaan keen lacagta, anna ma awoodo daruufta darteed. Haddii aan ka saari damco iima ogola illaa aan dayntaas bixiyo. Culays badan ayay igu haysaa.”

Sahra ayaa sheegtay in 4 carruur ah oo dugsi Qur’aan uga dhigan jiray Hargaysa ay waxbarasho la’aan ka yihiin. Waxaa la soo eryay Fabraayo, markii labo bil aysan ka bixin $16 oo isku darkooda ay bishii ka dhiibi jirtay.

Haweenaydan oo qoyskeeda ay weligood ka mid ahaayeen danyarta magaalada ku nool ayaa sheegtay in xaaladan oo kale aysan horay ula soo kulmin.

Qoysaska danyarta ah ee kirada awoodi waayay waxay ka siman yihiin nolol xumada ku haysa xeryaha ay maciinsadeen. Shamis Aadan Daa’uud waxay sheegtay in qoyskeeda oo lix qof ah ay xerada Naasa-hablood ku wajahayaan cunno la’aan, biyo yari iyo hoy xumo tan iyo horaantii bishii Janaayo.

Waxay tilmaamtay inuusan jirin qof reerkeeda u shaqeeya iyo meel uu dhaqaale ka soo galo, taas oo keentay inuu dabku ka damo. Shaqooyin nadaafad ah oo ay qaban jirtay ayay waysay dhowrkii bil ee ugu danbeeyay, markaas oo ay barakac ku qasbanaadeen.

“Wax aan heli karo ma jiraan, wax hanti magaalo ama miyi ah oo aan meel ku ogahayna ma leh. Xaaladeennu waa adag tahay. biil iima yimaado mana shaqaysto. Wax aan ku tiirsanahay ma jiraan.”

Shamis ayaa sheegtay in xaaladda ay qoyskeeda ku sugan yihiin ay quus-galisay. Waxaa 31 December laga saaray labo qol oo ay Hargaysa ka deganaayeen, markii ay lix-bil-bixin waayeen kiradooda oo min $50 ahayd.

Waxay xustay in 70 ari ah oo walaalkeed baadiyaha degan u yahay ay uga le’deen cudurro iyo daaq xumo isku raacday illaa sanadkii hore. Saddex neef oo uga hartay ayay sheegtay inaysan wax nacfi ah lahayn.

Shamis waxaa gacan-marnaanta u wehliya gabadheeda oo neerfaha ka xanuunsan. Waxay sheegtay inay dadka la dagaalayso ama ay guriga ka baxsanayso, aysanna u heli karin lacag ay uga bixiso daawooyinka ay u baahan tahay.

“Markii hore dhaqtar Gaboose ayaan gayn jiray oo daawadiisa muddo dheer ayay ku fiicnaan jirtay, balse hadda ma awoodo. Dhibaato badan ayaan isku qabnaa aniga iyo iyadu. Dadka waa dilaysaa anna ma celin karo kamana carari karo. Caawimaad ayaan u baahanahay.”

Shamis ayaa sheegtay in afar carruur ah oo gaaray waxbrashada ay guriga u joogaan. Xerada kama jiro iskuul, mana awoodo kuwo lacagta ah ee Hargaysa ku yaalla iyo gaari raaca, maaddaama ay ka durugsan yihiin magaalada. Calaa cunug waxaa ku baxaya $10 oo awoodeeda ka baxsan. Carruuteeda waa agoon mana jiraan ehel kale oo caawiya.

Haweenaydan waxay muddo dheer nolosha qoyskeeda ka maaraynaysay ganacsi yar oo ay ku lahayd suuqa Waaheen. Wuxuu 2022 uga burburay dabkii ka kacay, taas oo keentay inay awoodi wayso inay dib u yagleesho meheradeedii.

Dhanka kale Yurub Cabdullaahi Jaamac oo ah guddoomiyaha xerada Naasa-hablood ayaa Raadiyow Ergo u sheegtay in qoysaskan ay ku sugan yihiin xaalad aad u liidata.

Waxay xustay inaysan meesha ka jirin adeegayda aas-aasiga ah, sidoo kalenA fursado shaqo aysan heli karin, taas oo keentay inay galaan xaalad ka adag middii ay ka yimaadeen.

“Daruuf adag oo cid ku og aysan jirin ayaa haysata. Baaahida ay qabaan cidina ma koobi karto. Waxaa ku jira dad dhimirka la’ kuwo naafo ah iyo waayeello aan shaqaysan karin. Xeradan xaalad xun ayaa ka jirta.”

Yurub ayaa sheegtay in qofka xanuunsada meesha ugu dhow ee isbtaal loogu qaadi karo ay tahay magaalada Hargaysa oo 7 km u jirta, dadkanna aysan awoodin qarashka gaari raaca. Qoysaskan ayaa ka soo kaban la’da duruufo isbiirsaday oo galiyay hubanti la’aan dhanka nolosha h.

The post Danyar xamili waayay kirada guryaha oo xero ku taalla Hargaysa ku wajahaya nolo xumo appeared first on Radio Ergo - Somali Humanitarian News and Information.